VII. Boek XXXIII Hooff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 6 
CAPUT TRIGESIM. TERTIUM. 
Funis Uncatus. Daun Gatta Gambir. 
Aun Gatta Gambir non proprie funis eft, fed fru- 
tex repens , longa emittens flagella, vicinis fru- 
ticulis incumbentia inftar Vitis , bine ejus funt 
fpecies, que parum differunt, latifolia nempe & an- 
guftifolia. 
Daun Gatta Gambir latifolia vulgatiffima eft, feu fe- 
mina, que fubtus truncum gerit rotundum, non ul- 
tra binos 'digitos craffum , qui fefe ad latera dividit 
& extendit in longa lignofa & firma flagella, quo- 
rum fuprema viridia ac quadragona funt, hisce folia 
infident fibi obpofita, atque ex quovis nodo alii ex- 
crefcunt rotundi & firmi caules, pennam craffi, qui- 
bus per ampla intervalla bina quoque & cruciata in- 
fident folia. Hi quoque caules fenfim quadragoni 
funt, atque poft quodvis folium recurvus e ha- 
mus, viridis , fed firmus, qui in vetuftis ramis non 
confpicitur. Caules virides concavi funt, aquofa me- 
dulla repleti , craffi vero rami diffecti aquam quan- 
dam emittunt, ac mox ruffefcunt. 
Caules quadragoni interftitia habent fpithamam di- 
ftantia , dein alterum fubfequitur foliorum par cru- 
ciatim pofitum , fimiles emittens rotundos caules ; 
Extremum IS Spier caulium ad palme circiter 
fpatium molle eft, flaccidum, & per quatuor fulcos 
diftin&um, in fummo foliola gerens bina inftar Bur- 
fe obclufa, & fibi inpofita. á 
Folia cum illis filveftris Sirii majoris conveniunt , 
funtque integra, quinque & fex pollices longa, tres 
quatuorve lata , fubtus protuberantibus & obliquis 
admodum coftis donata, tenuia , nihilominus firma, 
& quodammodo rugofa, faporis parum amaricantis & 
adftringentis ac fimul detergentis , pauca vero funt 
integra , plurimaque horum pars ab Erucis exefa, ' 
ruffisque maculis ferrugineis quafi notata eft. 
Flores forma globulorum progerminant , magnitu- 
dine Limonis Nipis, vel paulo minor eft hic glo-. 
bus, qui componuntur. ex plurimis anguftis | 
flosculis , longo tubo gaudentibus , achi minoris Jasmini 
flores eflent , qui quam ar¢tiffime adunati. funt , 
quie: autem flofculus fordide albicat, atque ex 
quinque conftat apicibus , ac totidem {taminulis , cum 
uno longiore filamento in medio: E vero glo- 
bus longiusculo infidet petiolo ex foliorum ala pro- 
duéto, gratumque fpirat odorem inftar olei Cinna- 
momi , ac provenit fub initium Februarii , quam 
rami paucis hamis fint armati , fed angufta & fir 
ma folia; flofculi hi tam penetrantem fundunt o- 
dorem , utin camera depofiti hanc odore fuo per 
«aliquot dies repleant, ac tandem fordide purpura- 
fcant,fed plerumque inutiliter decidunt. >> 
Secundo Daun Gatta Gambir anguftifolia fen mas, 
fimilis eft frutex, flagella emittens longa’, tenuia, ac 
leramque rotunda, quibus per ampla intervalla in- 
dent folia fere cruciata, prioribus fimilia, fed an- 
guftiora, inferius rotunda, fuperius acuminata , tres, 
gaam ac quinque pollices longa, ultra binos lata, 
€ quoque maculis adfperfa, bina fibi obpo- 
fita, faporis amaricantis. Juxta quodvis folium adun- 
cus locatur hamus, circinnatus quafi, qualis in prio- 
re fpecie fub folio locabatur , qui fefe extendens in 
firmum explicatur petiolum , minorem digitum lon- 
gum, cuivis extremitati increfcit globus florifer, uti 
in precedente, fed minor, magnitudine nempe bul- 
borum Allii. Reliqui hami pofterioribus adpofiti foliis 
craffiores funt, & incurvi manent, nec flores prodücunt. 
Flores ejusdem funt forme cum prioribus , fed mi- 
nores, lete purpurafcentes , ipforum vero ftamina 
fordide albicant , flores referentes Trifolii, inodori. 
Poft horum lapfum fructus quidam excrefcunt oblon- 
gi menfe Julio, funtque breves & angufte filiquz , 
articulum digiti circiter longe, parum angulofe, & 
incürvate, que lanugine tenui replete funt. Vetufti 
rami modo binos digitos craffi funt , rugofo & fifTo 
cortice obdudi , fungofam habentes. fubftantiam , 
quumque diffecentur , lympida exftillat aqua fatis co? 
piofa „bona, & falutarem praebens potum. 
Nomen. 
"& longis 
XXXII. HOOFDSTUK. 
Het weerbaakige Touw, 
D* Gatta Gambir is geen eygentlyke touw, maar 
een kruypende ftruyk, met lange ranken, op bet 
naafte kreupel-bofcb zig uitbreydende , gelyk een 
wyngaard. Hy beeft 2. zoorten, doch met eem kleene 
onderfcheyd , breedbladig , en fmalbladig. 
1. Daun Gatta Gambir, bet breedbladige , is bet 
gemeenfte „of wyfken , beeft van onderen een ronden flam, 
niet boven 2 vingers dik, die zig ftrax ter zyde uit in 
lange en flyve ranken verdeeld , waar van de voor fte 
groen, en regt vierkantig zyn, daar aan de bladeren te- 
gen malkander ftaan , en uyt ieder fcboot groeyen ande- 
ren ronder en jtyver fleclen , een fcbaft dik, daar aan met 
wyde tuffen-plaatzen insgelyks 2 en 2 bladeren in bet 
«kruys flaan. Deze Deelen worden allenxkens mede vier- 
kant , Sa s dd yder blad poas een kromme baak, 
agterwaarts gebogen, als een vishoek, groen „egter 
dewelke aan de oude takken niet E Ass n 
groene fteelen zyn bol „en met waterachtig merg. gevuld, 
de dikke takken afgekapt , geven eenig water uyt y en be- 
fterven firax ros. 
De vierkante fleelen bebben tu[fcben-plaatzen., een fpan 
lang , daar na volgt een ander paar bladeren in ’t kruys, 
met diergelyke ronde fteelen ter zyde uyt. Het uyterfte 
van de vierkante fieelen , omtrent een band lang, is 
week , flap, en in 4 voren verdeeld , aan baar eynde 
bebbende 2 kleene blaadjes ‚als een beursje tegen malkan- 
der geflooten. 2 = 
De bladeren zyn als die van de wilde Siri, van "t 
groote geflagt, met effene kanten , 5 en 6 duymen lang, 
3 4 4 breed, van onderen met uytpuylende , en zeer 
Jebuynze ribben, dun, en niet te min yf ‚van aanzien 
wat gerimpeld, van {maak een Weinig bitter, Wat tza- 
mentrekkende en afvagende , weinige beel, maar de mee- 
fte van wormen doorvreeten , en met roode vlekken als 
RE T, 
‘Het. bloeyzel komt voort aan ronde bolletjes „in de groo» 
te van een Limoen Nigis ; F wat pander pf re ate 
weele [malle en lankbalzige bloempjes „als of bet kleene 
Fasmiynen waren, digt in een. gedrongen e eet? 
je is vuyl-«wit', in y Jpitsjes gedeeld, en daar in zoo 
veel draadjes , met eem langer in de midden. Ider bol 
Staat op een lankachtig [leeltje uyt den fchoot van zyn 
blad , riekt CEO als Caneel-olye, en werd gezien in 
"t begin van February , bebbende als dan de takken wei- 
nige baaken , maar Jmalle en ftyve bladeren, Deze bloemp- 
jes zyn zoo flerk van reuk, datze in een kamer gelegt, 
dezelve met baren reuk eenige dagen vervullen „en wer» 
den ten laaffen vuyl-peers , em vallen meeft vergeefs af. 
(corr 
2. Daun Gatta Gambir, het fmalbladige of manne, 
ken is een diergelyke firuyk, met lange, dunne „en meeft 
ronde ranken, aan dewelke met wyde tuffen-plaatzen de 
bladeren flan y Jebier in't kruys, de vorige gelyk , doch 
Jimaller , agter rond, en toegefpitfs , 4 en 5 duymen lank, 
ruym 2 breed, mede met yzere plekken befprengd, 2 te- 
gen malkander , en bitterachtig van fmaak. Bezyden elk 
lad ftaat een krom baakje in, malkander gekruld, gelyk 
bet aan de eerfte zoorte onder het blad flond , bet welk 
zich wytrekkende tot een ftyf fleeltje word, een kleene 
vinger lang , aan Wiens top bet bloeyzel voortkomt in 
een bolletje,’ gelyk aan "t vorige, doch kleender , te wer 
ten: in F groote ES en a De andere baakjes y 
die le agti eren Doan, zyn dikker , èn b 
lU e, im voort te cs ; we Se 
De bloempjes zyn van dezelfde gedaante als de voor- 
gaande , doc kleender , ligt purper, of peers, magr de 
draadjes zyn vuyl wit, gelykende de klawer-bloemen , 
zonder ri Na bet afvalleu van deze, volgen eenige 
lankacbtige vruchten ‚in de maand Fulio, zynde korte en 
finalle bouwetjes , omtrent een ving er lank, cen weynig 
hoekig , en wat krom, bebbende binnen een wolachti 
pluxel. De oude takken zyn maar twee vingers dik, met 
een ruyge en gefpletene Schonffe bedekt, van geen vafte 
Jubftantie, en als men ze doorkapt , loopt "er een klaar 
water uyt, en dat in redelyke quantiteyt , goed „en ge- 
zond om te drinken. 
Naam: 
