64 HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. XXXIII. 
Nomen. Latine Funis uncatus, ac prima fpecies pe- 
culiariter Malaice vocatur Daun Gatta Gambir , ob 
amarum foliorum faporem, qualis percipitur in tro- 
chifcis Gatta Gambir dictis , quorum arborum fapor 
adeo convenit , ut putaret quis hosce trochifcos ex 
fucco horum foliorum effe compofitos, quod tamen 
non ita fefe habet, uti infra indicabitur; Item Daun 
Catsjos h. e. Lycium Indicum, Amboinice Kay Kayl, 
Kakabil , & Kakabir, acfi quis diceret hamorum fu- 
nis. Baleyice Fidjubu, & Gitta Gambir. 
Altera fpecies anguftifolia nempe, Latine vocatur 
Funis uncatus anguftifolius, Amboinice Kakabir, uti 
precedens. > ; 
© Locus. Prima fpecies in apertis crefcit campis , & 
in ventofis, faxofis , & gracilibus locis, foli tamen be- 
he expofitis, ubique obcurrit in Amboina, Celebe , 
Baleya, & Sumatra circa Palimban. 1 j 
- Altera anguftifolia fpecies in levibus crefcit filvis 
vel ad ipfarum oras uti & in vallibus inter alios fru- 
ticulos, potiffimum vero in litore. In altis filvis raro 
vel non obcurrit, fed frequens eft in altis mont. 
bus, fi modo filve non minis fint denfe vel opaca. 
U/us, Prima fpecies in foliis fuis qualitatem habet 
detergentem & exficcantem per ipforum amaritiem, 
uz tamen non magna eft, fed fatis tolerabilis ori. 
olia hec cum Sirio & calce loco Pinangz maftican- 
tur, rubro enim colore quoque tingunt , ipfumque de- 
purant, ipforum fapor quam maxime conducit illis, 
qui Aphthis laborant: ldem quoque fuccus cum ru- 
bigine miftus.inlinitur Amboinenfium variolis, quum 
exficcandz fint, 
Secunde fpeciei ufus in eo maxime confiftit, quod 
ejus aqua conligatur, quum per filvas iter inftituatur, 
er ad manus fir aqua, quo in cafu optime con- 
venit. ` ; 
< In utriüsque fpeciei defcriptione pórro .adnotari 
ue ; quod hami foliis. adftantes plerumque hunc 
obfervent ordinem, quod nempe ad unum foliorum 
per bini locentur ad unam partem vergentes, ac fo- 
a ad alteram partem pus fint obpofita : dein ad fub- 
fequens foliorum pat fimplex locatur hamus feu fo- 
litarius , ac dein iterum bini, fed, uti dictum eft , non 
ita precife femper hunc obfervant ordinem... Quum 
aqua defideretur potabilis,, inferior trunci pars am- 
putanda EE fupra radicem, ubi finum format. 
Javani & Baleyenfes primam fpeciem prope edes 
fuas plantant ob preftantem florum odorem , ejusque 
folia aliquando loco Pinange mafticant; fupra indi- 
catum fuit ; non putandum effe, acfi planta, quam hic 
defcribimus , fit una eademque eum illa , ex qua 
trochifei Gatta feu. Malaice Gitta Gambir dicti con- 
onuntur , illa enim tota alia eft planta, uti hoc mi- 
i adparuit ex ramulo quodam , qui anno 1684 mihi 
a D. Herberto de Fager ex Malacca transmiffus fuit, 
cujus & figuram curaveram formari, ut hic fimul 
locari poflet , fed que cum ramo aliisque chartis tres 
annos poft per magnum incendium confumpta fuit, 
ita ut illam jam proferre nequeam... Confido autem 
dein iftam plantam defcriptam fore per Dominum de 
ger in aliis fuis operibus, ad que lectorem ablego. 
oc unum adhuc addendum eft, quod ab illo intel- 
lexerim auctore ‚in Sumatra nempe ac forte in Java 
aliam quoque effe plantam repentem. Gitta Gammir: 
Akar di&tam cujus folia loco Pinange adhibentur , 
KE modo s de SCH Daun Gatta. Gambir 
diximus, que forte une exdemque -erunt pl 
ac e Ge “Akar Malaienfibus dances non Së 
PS 
2. 
cp C CAPUT 
Naam. In ’t Latyn Funis Uncatus. De eerfte zoorte 
in ’t bezonder biet in”t Maleyts Daun Gatta Gambit , ng 
den bitteren [maak der bladeren, diergelyke men vind in 
de koekjes Gatta Gambir genaamt , welker beyde maak 
zoo overeen komt , dat men zeggen zoude, de koekjes wä- 
ren van bet zap dezer bladeren gemaakt, "t welk nog 
tans z00 mieten is, gelyk bier onder xal gezegt werden, 
Item Daun Catsjo, dat i$ Lycium Indicum, Amboinfep 
Kay Kayl, Kakahil ; en Kakabir, als of men 3eyde , vis. 
boeks-touw. Baleyts Jidjubu, en Gitta Gambir. 
De tweede of fmalbladige zoorte noemd men in’t La. 
tyn Funis Uncatus angultifolius. Amboin/ch Kakahir , 
gelyk bet voorige. Y 
Plaats. De eerjie zoorte groeyd in opene velden , en op 
lugtige plaatzen, die fteenig en mager zyn, en wel ter 
Sonne [laan , men beeft bet overal in Amboina, op Ce. 
lebes, Bali en Sumatra, omtrent Palimban. 
De tweede fmalbladige zoorte waft in de ligte boffen 
of aun de kanten van dezelve , als mede in de Valleyen 
onder ander kreupelbofcb , doch meeft op bet firand. In 
de booge boffen vind men 't weinig of niet , maar veel 
op booge bergen, als maar de boffen niet te donker zn, 
Gebruyk. De eerfte zoorte heeft in baar bladeren een 
bitter , afoagende , en opdrogende eygen/cbap , doch de bita 
terbeid is niet groot , maar verdragelyk in den mond, 
De bladeren werden met Siri en kalk in plaats van Pi. 
nang gegeten; want zy verwen den mond mede rood „en 
zuyveren den zelven, Het zap daar van is zonderl 
goed woor die de Ten in de mond bebben. Het zelfde — 
zap met yxer-roeft gemengd werd opgefmeerd in de Am» 
boinfebe pokken, als bet tyd is om dezelve te drogen, — 
. Het gebruyk van de tweede zoorte is meeft om bet wa. 
ter daar van te vergaderen zals men in bet bofchreyft, 
en- geen ander drinkwater. krygen kan, in welk geval — 
bet treffelyk te pas komt. 
In de befchryving oan de beyde zoorten: flaat nog aan + 
te merken, dat de baken by de bladeren ftaande , gemeene- ` 
lyk deze ordre bouden „datter by bet eene paar bladeren 
twee fiaan, na de eene zyde gekeert, en de bladeren na 
de andere, Daar na aan °t volgende paar bladeren fiaat 
een enkelen baak en daar weder twee , doch, als gezegt 
zy bouden zoo precies deze ordre niet; als men drinkwa- 
ter daar uyt wil bebben, moet men den. onderften flam 
afkappen, kort boven den wortel „daar by een bogt maakt. 
_ De Javanen en Baliers glo. : 
buyzens-om den goeden reuk 2: de bloem, em de Made- 
ren-zomtyds in de plaats van rınang te eeten. > Boven is ` 
gezegt, dat men niet meenen moet; als of deze plante, die. 
wy bier. befebryven , een en dezelfde zy get die geneng — 
aar van. de koekjes Gatta , of in "t Maleyis Gita _ 
Gambir genaamt , gemaakt werden, want dit is eem ges 
beel andere plant, uytwyzende zeker takjen , "t. avelkimy 
Anno 1684.. door den Heer Herbert de Jager, van Ma: 
lacca toegezonden is , waar van ik ook een Kar gel 
badde , om neffens dezen te vertonen , doch is dezelve, | m. 
eer fte zoorte bybare - 
guur en tak, nevens meer anderen myner papieren, drie ` 
jaren daarna door een grooten brand wernielt , 200 wat 
ik dezelve nu niet kan tonen; doch betrouwe, datze nav 
gens zal befchreven zyn. door den gemelden Heer „onder — 
zyn andere Werken „waar been ik den Leezer Wys. La 
moet-ik bier mog byvoegen, bet geen ik van gemelde Heer 
verftaan bebbe, dat op Sumatra en p i e pj — 
i 
nog een ander kruypende plante xy, Gitta Gammir Akat 
genaamt , wiens bladeren in plaats van Pinang gebru 
werden ‚op dezelfde manier als wy van ons Daun Gatta 
Gambir, gezegt bebben „ zullende: miffchien een en de: 
We | kruy 
aleyers niet alleen een wortel ‚maar ook een kruypend® 
er moet men ook weeten, dat onze: planten den 
bynaam van Gambir, dat is Jasminum bekomen beefts 
niet van eenige gelykenis der bladeren of bloemen , maar: 
ik giffe van den lieffelyken geur der bloemen. van de ee 
planten zyn, en bet woord Akar beduyt by de — 
zoorte dewelke vry na Fasmynen trekt. — T 00 
oc De vier- en dertigffe Plaat 
Vertoont by Lett. A. een Tak van het breedbladige hagkist 
ET EEE mu 
B. Wyftaan een Takje van het fmalbladige baakige tout. . 
C: Verbeeldt een Tatje van het wolagtige gehaakte touw: 
XXXIV. 
i 
i4 g 
de | 
f 
