VII Bak: XXXV Hoofif.. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 67 
Poft horum lapfum inferior calix magis craflefcit, 
coronulamque format fuperius coarétatam uti in An- 
thophyllis; hic autem fructus brevior eft, paulo ma- 
jor baccis Oxyacanthe , externe ex fummo purpureo 
rubet colore, interne viridis , multis granulis repletus 
inftar fructuum Varinge ; fed: mollior eft, ac primo 
acidulus ,dein maturus , dulcis „ac fatui faporis ; quum 
& hic fructus mollefcit , multe quoque interfunt 
baccz non penitus purpurez , fed viridi diftinéte 
colore. í 
Secundo Funis Murenarum femina , feu glaber , fi- 
milis eft frutex; fed rariores gerens ramos, qui rotun- 
diores & glabriores funt, in ampla quoque diftinéti 
genicüla, ac fere alis iftis; feu pelliculis deftituti la- 
teralibus, quarum quzdam. modo veftigia in fummis 
adparent geniculis. A i mech 
olia itidem quatuor fimul cruciata locantur, fed 
fant glabriora:& anguftiora quam in mare; ac tres 
quoque tantum gerunt Coftas; quz in una fpecie al- 
bz, in altera parum rubre funt , faporis aciduli cum 
filveftri adítriétione. 
Flores funt uti in priore fpecie , fed minores, ac 
pallide virenti infident caliculo. Fructus etiam funt 
uti precedentis , fed rariores numero , & majores, 
fere inftar juniorum Mespilorum ; ac fuperius coro- 
nula ornati, quz ex majoribus componitur fquamis ; 
illi vero externe albicant , & interne pallide virentem 
habént medullám ; qué per maturitatem ruffefcit , ac 
granulofa eft uti in Siri Bobpar tor? aquofi. Ma- 
ris fructus plerüniqde rotundi fant & rubri, femina 
autem oblongi funt & albi. ` = 
Utreque fpecies florent Novembri & Decembri: 
ac fractus: maturefcunt Januario: & Februario: ` ` 
Huc &:tertia pertinet fpecies, plerumque funicula- 
ris, in fimilia divifa genicula, ac folia gerens uti fe- 
mina, fed multo majora, fpithamam nempe longa, 
ac palmám lata, faporis parum aciduli ac multo ma- 
gis fatui. Ejus flores fructusque mihi hucusque igno- 
ti fant, quum raro obcurrat, $ fere nullius fit ufus. 
Nomen. Latine Funis Murenarum, juxta, Malaienfe 
Tali Morea. Amboinice in Hitcea Wali Malubu, in 
Leytimora Wari Marubu, Malubu feu Marubu ef 
Malaienfe verbum Malucco, quod anguillam denotat, 
que vulgo Malaienfibus ex Portugallica derivatione 
Morea vocatur , quod defcendit a Latinorum Murena, 
hujus ratio füpra data eft, ac infra latius explicabitur. 
Hitoenfes primas priores fpecies vocant, Wali Malu- 
bu laun maun, h. e. parvifolia Tali Morea ad diftin- 
Etionem Wali Malubu laun ela, h. e. latifolia, qua 
tértiam denotant feu filveftrem fpeciem. Prima fpe- 
cies cognominatur mas feu rubra, altera fémina feu 
labra. ` 
5 Aylaun Nya, h. e. Herba Serpentum a Hitoenfibus 
mihi dicta eft fimilis effe planta, in marem ac femi- 
nam, divifa , cujus prima fpecies frutex effet quodam- 
modo erectus, altera funis, quantum vero ex ipfo- 
rum defcriptione concludere poflum, putarem unas 
easdemque cum Tali Morea effe plantas... 
Locus. Prima fpecies in frigidis crefcit vallibus , & 
ad fluminum ripas , ubi arbores & denfi locantur fru- 
ticuli. In Amboina obcurrit in Valle Waytommo & 
Batu Medji. In Macaffara & Celebe quoque repe- 
ritur. Tertia fpecies in montibus magis crefcit , & 
ad filvarum oras faxofas. ; 
Ujus. Si exterior cinereus cortex leniter abradatur 
nsque ad viridem , tum TOSS hi; inftar anguillarum 
labri funt & mucofi, quod & nominis origini anfam 
edit. Amboinenfes illum ad cibum non adhibent , 
fed Macaffarenfes ejus folia pifcibus adcoquunt , quum 
acidulum prebeant condimentum: In re Medica z- 
qualis pollent viribus, licet Hitoenfes marem prefe- 
rant, ac Leytimorenfes contra feminam. 
. Hitoenfes gloriantur multo cum fucceffu vulnera 
& ulcera curaviffe, quum fibrillz eligantur, quibus 
fefe arborum corticibus inplantat, atqueh depuratz 
contundantur, & Emplaftri forma inponangur: Hoc 
itidem ee ey globorum & telorum , quz 
alicujus corpori inherent five abrupta five inmiffa: 
iridis ejus cortex interius morfum curat Murzna- 
rum. " , E ee 
Hitoenfes dicunt ipforum. Aylaun nya effe a 
vulnerarium ferpentum, quo infliéta curant vulnera, 
Tom. Y. i immo 
Na bet afvallen van dezeloe , word bet onderfte kelkje 
dikker , met een gefloten kroontje „bowen op als een Moer- 
nagel , doch korter , wat grooter als de befiën van de Ha- 
gedoorn , buyten boog purper-rood ; binnen gras-groen , met 
veele koris vervuld , als de vruchten van Waringa , doch 
weker, eerft zuuracbtig , in de rype zoet of fmets , wan 
neer ook de vrucht week word , veele befiën zyn ook niet 
gebeel purper, maar met groen gemengd. 3 
2. Funis Murznarum het Wyfken, of gladde , is 
diergelyken firuyk, doch weiniger van takken, dewelke 
ronder en gladder zyn , ook in wyde leden verdeeld ; 
Jcbier zonder de voornoemde vellekens aan de kanten ; 
— van men flegts eenige voetflappen ziet aan de voorfte 
eden. zr 
De bladeren ftaan mede 4 en 4 in "t kruys, maar zjn 
wat gladder en fmaller dan aan bet Manneken. Zy 
bebben maar 3 ribben, die aan de eene zoorte wit, aan 
de andere een weinig rood zyn , mede zuuracbtig van 
Jmáak , met een wilde zamentrekking. ; 
Het bloeyzel is als aan "t voorgaande, doch kleender; 
en flaat in een bleek-groen kelkje. De vruchten zyn mede 
als de vorige, doch weiniger in getal, en groter y bykans 
als jonge Mispelen , met een kroontje boven op , van groter 
Jcbubben gemaakt , buyten witachtig , en van binnen een 
licht-groen merg , en in de rype wat ros , korlig, als in 
de Siti Boppar, waterachtig van fmaak. De vruchten 
van bet Manneken blyven meeft rond en rood, maar die 
van bet Wyfken blyven lankwerpig en wit. e 
Beyde bloeyen in November en December. De vruch- 
teti Siet men ryp in January en February. an A. 
Hier toe beboord de derde zoorte „dewelke meerendeels 
een touw werd, met diergelyke leden en bladeren als bet 
Wyfken , maar veel groter , te weten een fpan lang sen 
een band breed, veel laffer van fmaak, en met weinig 
zuurte. Vruchten en bloemen zyn my noch onbekend, 
want bet werd weinig gevonden ‚en it van kleen gebruyk. 
Naam, /n°t Latyn Funis Murenarum, na Eet Ma- 
leytfche Tali Morea. uae Hitoe Wali Maluhu, 
op m Wari Waruhu. ` Maluhu of Maruhu, is 
bet Male ytfche woord Mälucco, bet welk een Aal wil 
zeggen , dewelke men in ’t gemeen Maleyts uyt bet Por. 
tugees noemd Morea, afkomftig van bet Latynfcbe Mu- 
rena, de reden ziet bier boven, en noch meer bier on- 
der. De Hitoeezen noemen de twee ek zoorten Wali 
Maluhu laun maun , dat e kleenbladige Tali Morea, 
tot onderfcheid, van Wali Maluhu [aun Ela, dat is groots 
bladige, waar mede zy de derde ofte wilde zoorte beteee 
kenen. De eer[le zoorte werd bygenaamt bet Manneken 
of roode, de tweede bet Wyf ken of gladde. 
Aylaun Nya, dat is Herba Serpentum, is my van 
de Hitoëzen opgegeven, te zyn een diergelyk gewas , ver- 
deeld in Manneken en Wyfken, waar van bet cerfte een 
ftruyk zoude zyn „eenigfints overeynd ftaande , bet andere 
een vouw; maar zoo veel ik uyt baar befchryvinge be» 
merten konde E dt bet in e bet zalfde et 
ali Morea. ` ESTATE sad ? 
Plaats. De eerfle zoorte waft in koude Valeyen, en 
aan de kanten van de rivieren, die met geboomte en digte 
ruygte bezet zyn. Men vind bet op Amboina ‚in de Valey 
Waytommo, en Batu Medji. Op Macaffar en Celebe vind 
men 't ook. De derde zoorte waft meer in "t gebergte, en 
aan de randen. van bet bofcb „daar bet [leenig is. 
Gebruyk. Als men de buytenfle graauwe Jebor[Je zoet- 
jes affchrapt tot op de groene, zoo werden deze flokken 
zoo glad en flymerig als een Aal, bet welk mede een reede 
van zjn naam is. De Amboinezen gebruyken bet niet 
in de koft, maar de Maccaffaren koken de bladeren by 
Viffcben, om dat zy een zuure fouce maken. In de Mee 
dicynen zyn zy beyde even kragtig, hoewel de Hitoëzen 
meer van 't Manneken bouden, gelyk de Leytimorezen 
daar en tegen meer van ’t often. 
- Op Hitoe roemen zy veele ondervinding daar van te 
bebben , om wleefch-wonden en Ulceratien te geneezer, 
Als men de kleene worteltjes neemd, waar mede bet zig 
in de febor{Je der boomen sar be, indt feed erde floot, 
enals een pleyfter opgelegt : Het zelve zal ook ftukken van 
kogels en pylen uyttrekken , die iemand in "t lyf gefcboten, 
en daar in afgebroken zyn. “De voornoemde groene bin- 
nen-fcbor(fe geneeft de beet van den Commer. Aal. 
De Hitoeêzen zeggen, dat baar Aylaun Nya een wond- 
ge? van Slangen zy, waar meede zy baar genezen, als 
uh 3) 
