68 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XXXV. 
immo ipforum offium , ut & artus luxatos ac tumentes, 
Leytimorenfes viridem femina fumunt corticem ad 
cunéta carnis vulnera curanda. Tenerum folium tam 
maris quam femine (quod in mare pallide fufcum 
eft), cum aqua marina & pauxillo Curcumz , externe 
Cadel & Noman inponitur, que Lepre ficce funt 
fpecies, . Tali Morea vulnera quoque curat tribulo- 
rum, uti & ejas:mucofus cortex cum minore Zin- 
gibere contritus, fi calefa&us vulneri inponatur. 
Altera fpecies feu femina, quum arbores adfcen- 
dit , varietas eft prioris, a qua differt. Ejus funis 
pennam circiter craffus eft, brevibusque fpinulis ar- 
matus, que in fibrillas longas excrefcunt, arborum 
ramos comple&entes , obducitur autem cortice ad- 
modum: mucofo , latéralesque emittit breves ramulos, 
quibus quinque fexve infident folia folitaria, non in 
orbem, uti in rugofa fpecie: Illa autem funt glabra, 
tenuia, quatuor, quinque, & fex pollices longa, bi- 
nos lata, tribus nervis longitudinalibus donata: Cor- 
tex exterior vifcofus abrafus' anthracibus inponitur 
ad hasce maturandas. 
Tabula Trigefima Quinta 
Ad Figur. primam ramum exhibet Funis Murenarum, 
. qui Mas vulgo vocatur. 
Figura Secunda ramum fittit Funis Murenarum , qui femina 
cenfetur. 
Funis Murenarum latifolius in Au&uario 
fequenti defcribitur modo. 
Preter binas Funis Murenarum fpecies, fupra li- 
bro feptimo defcriptas , tertiam obfervavi latifoliam, 
quam hic adeurate deferibam. Lise tertia fpecies 
multo craffiore fune arbures adfcendit, fefe in plu- 
fes leterales dividens ramos, longe lateque depen- 
dentes, qui rotundi fünt, ac pelliculis iftis extanti- 
bus deftituuntur, que in vulgari Taly Morea obfer- 
vantur, atque repleti funt medulla viridi & aquofa, 
ex fauciatis ramis lympida quoque exftillat lympha, 
quz alius defectu potabilis eft, fed mox craffefcit & 
vifcofa eft inftar tenuis vifci, uti & ejus cortex ad- 
modum vifcofus eft. 
Folia quoque. ab illis Tali Morea differunt, folita- 
ria enim proveniunt, ab octo ad decem pollices lon- 
ga, quinque & feptem lata, crafía, firma ‚in longum 
apicem definentia , fubtus decem vel undecim obliquis 
coftis donata , ipforumque interftitia multis venis 
pertexta funt, inftar foliorum Sirit magni filveftris , 
Amboinice Amelaun Tallan dicti. 
Ex ramis ampli excrefcunt corymbi , formam um- 
bellarum referentes , ex rubris petiolis compofiti , 
hisce infident primo plurima viridia capitula , magni- 
tudinem habentia feminis Sinapios, quz fibrillas ha- 
bent virides ac breviffimas. Capitula hee rubent , 
ac fuperius veficulam gerunt formam Peponis, que 
purpurafcit, ac pellucida eft, atque interne dulci re- 
pleta aqua, alios fru&us in hoc non obfervavi fru- 
tice, = ; 
Amboinenfes hunc funem vocant Tali Morea ma- 
rem, pro quo fupro libro 7. cap. 34. aliam defcripfi- 
mus plantam, unde & hic ad diitineioneni Funis 
Murenarum latifolius mihi dicitur, alii illum vocant 
pedo nomine Tali Ayer h. e. funis aquofus , a fub- 
equenti ejus ufu. ` Stm 
ocus. In Amboina obcurrit in vallibus prope flu- 
vium Batoe Gantong. ^ =` , 
Ujus ejus non multum notus eft, excepto quum 
in filvis fitis aliquem vexet, tum ejus aqua potui in- 
fervire poteft, que fatue dulcis eft, uti & relique 
ejus partes: Vifcofus ejus cortex fiffuris adglutinatur 
canalium , in quibus Sagu Manta fubigitur ad illas 
obturandas. eel aqua potabilis defideretur , ejus 
fegmentum orchiam circiter longum amputandum eft, 
ejusque fuperior pars ore efflanda eft, tum aqua 
inferius ftrepitu exftillat , que inftar aque fluvialis 
eros = TER en 
Amboinenfes hunc quoque referunt ad Ay Zaun 
feu Wary Warubu, h. e. funis Murenarun y zm 
3 Diftia- 
zy gewond zyn ; item dat bet diend in een beenbreuk, ver. 
pé» en gefwolle leden. De Leytimorezen nemen de 
groene fcbor[Je van bet Wyfken, om allerbande vleefch- 
wonden toe te beelen. Het jonge blad zoo van 't Man- 
neken als van "t Wyfken ( zynde van 't Manneken licht- 
bruyn.) met zee-water en een Weinig Curcuma gewre- 
ven, werd van buten op bet Cadel en Noman gelegt 
zynde zoorten van Lepra Sicca. Tali Morea geneeft 
de quetzuure van Voet-angels ‚als men de flymerige {chor{fe 
met kleene Gember aoryft , warm maakt, en op de quet- 
zure bind. 
De tweede zoorte of Wyfken, als bet de Boomen op- 
loopt „zoo maaktze een verandering ‚van bet boovenftaan- 
de verfchillende. Het touw is omtrent een fcbaft dik, 
met korte dorentjes bezet , waar uyt lange worteltjes wer- 
den , die de ftammen omvatten , bekleed met een zeer fly. 
merige febor[fe. Hier uyt komen korte zyde takjes, daar 
aan 5 a 6 enkelde bladeren flaan , niet in een kring, ` 
gelyk aan *t ruyge geflagt. Deze zyn glad, dun, 4. 5, 
en 6. duymen lang, twee dito breed , met drie fenuwen 
in de lengte. De flymerige buytenfte fchor(Je afgefchrapt, 
werd gelegt op bloed-fweren om die te rypen. 
De vyf- en dertig fle Plaat 
Vertoont in de eerffe Figuur een Tak van het 4ale-Touw, 
het welk in ’t gemeen het Mannetje genaamt wert, 
De tweede Figuur verbeelt een Tak van het Aale-Touw, 
het welk voor het 775/je gehouden wert. 
Het breedbladige Aale-touw wert in het Aus 
&uariumop de volgende wyzebefchreven, 
` Bebalven de twee zoorten van Funis Murenarum, 
boven int 7. Boek be/cbreven, beb ik noch een derde 
Hire: vonden „dewelke ik uitvoerlyk bier aanbaa- 
len zal: Deze derde zoorte loopt met een veel dikker ftam 
de boomen op, zich in lange en weele zyde takjes verdee- 
lende , die wyd en zyds afhangen , rond , en zonder die 
velletjes of vlerken, dewelke aan de gemeene Taly Mo- 
rea zyn, met een kleen, groen, waterachtig bert; uyt 
de gequetfte takken loopt een klaar water, "t welk men 
ter nood drinken kan, maar firax dik en flymerig wert, 
als een dunne lym, gelyk ook de fchorJe beel flymerig is, 
De bladeren verfchillen meede van Tali Morea, 
want ze ftaan enkeld, van 6 tot 10 duymen lank, 5 en 
7. breed, dik, ftyf, met een ftompe fpits,van onderen ` 
met YO a 1I fcbuynze ribben, en de tuffen-plaatzen met 
veele aderen doorweeven, gelykende de bladeren van de 
groote wiide Siri, in °t Amboinfch Amelaun Tallan 
genaamt. l 
Uyt de takken komen breede troffen in de gedaante van 
dollen , gemaakt van roode fteelen; bierop zitten eerft 
veel groene knopjes, in de groote van moftard-zaad , be- 
zet met groene en zeer korte vezeltjes. Dezelve knopkens 
werden rood, en dragen boven op een blaasje, in de ge- 
daante van een Kalbasje , wa 't peerze trekkende en door- 
ZE ‚van binnen met niets dan met zoet water vers 
vuld, andere vruchten zyn daar aan niet gezien. ` ` 
De Amboinezen noemen *t Tali Morea, 't Mannetje , 
waar voor, wy boven in "t zevende Boek, cap. 34. een 
andere plante befchreven bebben ‚daarom ik deeze tot on- 
der[tbeyd Funis Murenarum latifolius noem , andere 
noemen "t met een gemeene naam Taly Ayer, dat is Wwa- 
ter-touw van zyn volgende gebruyk. Së 
Plaats. Men vind bet op Ambon in de Valleyen, by 
de Rivier Batoe Gantong. ; 
Gebruyk, Daar van is niet veel bekend, behalven als 
men in `t bofcb dorft beeft , zoo kan men ter nood zyn wa- 
ter drinken, zynde laf zoet al wat aan de plante is, De 
kleverige fchorfJe plakt men tegens de fcheuren aan de geu- 
ten, daar in men de Zagu Manta kneet om die te Jop: 
pen. Als men drinkbaar water daar uyt bebben wil, 
moet mem zoo een fluk van een cadem lank afkappen, 
op 't bovenfte eynd Gert blazen , zoo loopt bet wa- 
ter met een gedruy uyt, zoo zoet als eenig Rivier 
water. KEE 
De Amboinezen rekenen bet meede «oor baar Ay Laun, 
of Wary Waruhu, dat is Funis Murenarom. 
ERAN Ne TN A NNT ANA 
