VII Bock. XXXIX Hooff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 7j 
„Tenera folia, ex fufco flava, inftar alius Ulang 
Ulang cruda, edi poffunt ad Bocaffan & Pifces, im- 
mo Lactüc& admiíta haud ingratum przbent faporem. 
Maturi quoque. fructus crudi edules funt; dulcem 
enim inftar nucum avellanarum habent faporem , fed 
miram prebenc in quibusdam hominibus operationem; 
quidam: enim innoxie horum decem vel duodecim e- 
dere poflunt , quod & ipfe deleétationis gratia fine 
noxa feci, alii contra. poft binorum triumve officu- 
lorum comeftionem naufeofi erant; & inde gravi la- 
borabant fingultu. Medici Sinenfes Succun Tsjci præ- 
fcribunt ad quasvis Diarrheas fiftendas , fi officula 
hzc in femi excavato ovo torreantur füb. cineribus 
ignitis , ac fimul cum ovo edantur; contra febres 
etiam illa adhibent, fed ad vermes horum ope expel- 
lendos hi ignorant , quum ipfam arboris formam 
nefciant, incertum eft,an una eademque fit cum hoc 
Udani: 
Incolz monent maturos fruétus inpari numero ef- 
fe exhibendos , ne fingultus fuperveniat, quod ta- 
men fabulofum eft. Singultus quoque non mox poft 
adfumptionem fubfequitur, fed circa meridiem, at- 
que mirandum eft, .hosce fructus adeo dulces , qui 
inftar illorum  Coryli. commode. edi poflunt , tales 
offidere contra abdominis vermes virtutes tam in 
adultis quam. junioribus hominibus , qui ceteroquin 
per tam amara expelluntur medicamenta. : 
In Java quoque fponte crefcit, ubi a noftratibus 
vocatur- Catappan de Mato, fractus vero ibi-profert 
minores Macaffarenfibus, in Formofa gene obcur- 
rit ibidemque Malo. vocatur , ejusque fructus primum 
arum torrentur ad ligneum verruculum, quum in- 
ae avidius. illos comedant, nec: adeo fingultibus 
fint obnoxii. * 
Tibiils Trigéfima Oftava 
Fruticem mirum.exhibet , qui.& hine Quis: qualis Rym- 
«puro vocatur, ubi Litt. Ax ejus corymbum. Aoriferum, 
majori exhibet forma, & B, frudum pentagonum cum alis . 
—veaftantibus , ac C. ejus furculume, >, 
DR 
< 
e 
CAPUT TRIGESIMUM 
NONUM. 
Stäer, Tel Sepia. 
Inapifter fratex-eft prorepens , cujus: rami fefe núl- 
S lis circumvolvunt rebus ; attamen pet elaviculas 
fefe: ubique figunt: Ejus truncus circiter brachium 
craffus eft; non rotundus , fed ex flagellis quafi com- 
pofitus, longa firmaque emittens Jateralia flagella , 
que cortice obducuntur albicante: Hisce folia infi- 
ent folitaria, vulgaris forme, feptem & octo polli- 
ces longa ultra tres lata, ad oras obfcüre &: ample 
dentata , quatuor vel quinque obliquis coftis pertex- 
ta, obfcure virentia, & ad unam inclinantia partem, 
Ve > firma, gn we, D Wée" matti- 
cata odorem faporemque habent foliorum Sinapios , 
qui in hisce petecrautior eft, quam in vetuftis & fir. 
mis folis; 7239 BA lom WESS E "atem 
Ex alis fuperiorum folioram longe & fortes excres 
fount: clavicule , que fefe-proximis figunt herbis, 
atque preter has ex iisdem alis longe & nude 
que excrefcunt rachides ; plurimas gerentes clavicu- 
` Jas. Ejus üm ex-craffis conftat fibris, firmum eft 
Du nad sere 
fed faci uras agit, fique findatur transverfaliter , 
in diametro füo radios exhibet. Fru&us ejus huc 
usque gnome (co^ esos» Shee o qoos 
Nomen. reser ie er. Malaice Tali Safawi , h. e. 
funis Sinapios ob foliorum faporem. Amboinice in 
Hitoea Wali Safawi , & Wali Puti. - 
- Locus: Raro obeurrit‘, ac tantummodo hunc ob: 
fervavi circa Hilam in plano promontorio Et es 
fruticulos circa litus in folo arenofo ac faxofo, ac 
er rege annum ae fervaverim , nullo: 
en ejus detegere potui früdtus; ^ -— 77 
t Tum P. p D/us. 
De jonge: bladeren., dewelke bruyn-geel zyn, kan men 
als ander. Ulang Ulang. raauw eten tot "Bocaflan en 
Vi/Jcben; zelfs onder Salade gemengd, zyn zy niet’ on- 
aangenaam. 
e rype vruchten kan men ook raauw eten; want zy 
Jmaken zoo zoet als Hazelnoten , doch bebben mede een 
wonderlyke werkinge by diverfe menfchen, want zom- 
mige konnen zonder fchade 10 of 12 korls na malkander 
eten, gelyk ik zelfs uyt pleyzier gedaan bebbe , zonder 
eenig letzel daar van te gevoelen. Andere, die maar 2 
of 3 korls gegeten badden, wierden daar op qualyk, en 
met een [waren bik overvallen. De Sineeze Artzen or- 
dineeren baar Succun Tsjci om allerley buykloop te ftop- 
pen, als men de korls doed in een half uytgeheld Ey, in 
beete affche braad, en zoo t’ zamen eet. Zy gebrüykenze 
ook tegens de koortzen „doch van Wormen te verdryven; 
weten zy niet; en dewyl zy de gedaante des booms zelfs 
niet kennen, zoo is bet onzeker;of bet eem en bet zelfde 
zy met onze Udani. 
De Inlanders willen bebben , dat men de rype orucbten 
oneven zal ingeven, zoo zoude men geen bik daar op ge- 
voelen , maar dit is beuzelacbtig bevonden. Men krygt 
ook de bik niet flrax na "t eten van de vruchten, maar - 
eerft tegen de middag; en bet is te verwonderen , dat deze 
vruchten , die zoo zoet fmaken als Hazel-noten , en zoo ge- 
makkelyk gegeten worden, zulke krachten, bebben tegens 
de buyk-wormen, zoo wel aan oude als jonge menjcbe 
die men anders met zulke bittere dingen verdryven moet. 
« Het vald mede op Fava in *t wild > alwaar bet by de 
onze genoemd word Cattappan de Mato, doch de vrüch- 
ten zyn wat kleender dan bet MaccafJaarfe. Op Formo/a 
vald bet mede; en biet aldaar Malo, daar zy de vruch- 
ten eerfl een weinig braden aan een boute fpeetje, zoo 
eten "t de kinders liever ep krygen de: bik’ Zoo favaar 
niet. 3 
De acht- en dertig fie Plaat 
Vertoont een wonderlyke Struyk, welke hierom van Rum- 
PHIUS Hoedanig gendamt- wert ; alwaar Lett. A. zyn 
` bloem-tros in grooter gedaante-verbeelt, en B. de vyfboe- 
; kige vrucht met de uytfteekende vleugels j en -C, een jonge 
,, febeut ofte uytfpruyrzel, ets BIG 5 
) c. 
XXXIX. HOOFDSTUK. 
De wilde Moflert-Struyk. — 
"C Inapifter is een kruypende firuyk, wiens takken bun 
S wel nergens ingeren, maar egter met clavieren, 
— zich overal vaft maken. Zyn flam is omtrent een arm 
dik, niet rond, maar als van firengen gemaakt , lange en 
flyve takken ter zyde uyt/cbietende, met een witachtige 
Jcberffe bekleed. Daar aan flaan de bladeren enkeld , 
van gemeen ten » 7 en 8 duymen lang , ruym 3 
breed, aan de kanten donker en wyd getand, met A of 
5 fcbuynze ribben doortogen , donker groen, en naar de 
eene zyde bellende , droog en fiyf. De jonge bladeren 
ewreven of geknouwd, rieken en [makerí na Moftert» 
laderen , en dat flerker dan de oude en {tyve bladeren. ` 
Uyt den’ feboot der voorfte bladeren groeyen lange en 
flerke clavieren, die zig om dé naafle ruygte val 
ken. Daar. en boven uyt derzelver fchoten groeyen Doa 
ger en bloote ryskens „die vol clavieren zyn, Het, bout is 
ofdradig, Dat, doch ligt Jplytende „en als men "t overs 
ur kapt » ‘zoo fcbynd bet in de rondte geftraald, De 
vruchten zyn noch onbekend, i 
Naam. In 't Latyn Sinapifter. Op "t Maleyts Tali 
Safawi, dat is Moftaard-touw ‚na de fntaak der bladeren, 
Amboinfeb op Hitoe Wali Safawi, en Wali Puti — 
Plaats. Het word weinig gevonden, en ik beb "t al. 
leenlyk gezien omtrent Hila , op den vlakken boek van Eli, 
onder de ruygte omtrent bet Zo „daar een zandige en 
Jteenige grond'is, en hoewel tk een gebeel Faar daar op, 
gelet eb e ,egter geene vruchten daar van vinden kunnen. 
M Gebruyk. 
