VII Bock. XLI Haat? ` AMBOINSCH KRUYDBOEK. 77 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
SECUNDUM. 
Funis Butonicus. Tali Boeton. 
Ic eft funis incomptus, infra brachium , ac por- 
E ro pollicem craffus , firmus ,& lignofus , externe 
rugofus , ac fefe: dividit in magnos longosque 
laterales ramos , qui quam maxime inregulares, ac 
plerumque transverfales ex majori ftipite exoriuntur, 
ac mox in minores fimilesque dividuntur, ac demum 
in firmas tenues ac rotundas terminantur rachides, 
quibus folia infident folitaria & inregularia, Canarii 
foliis fimilia, fed minora, a fex ad novem pollices 
longa, quatuor & quinque transverfales digitos lata , 
füperne viridia, ac per medium fulcata, inferne pau- 
cis finuofis coftis pertexta, in obtufum apicem defi- 
pentia. Flores huc usque ignoti funt. 
Fru&us copiofi fimul excrefcunt, ac racemofi ex 
rimario trunco & craflis flagellis, qui magnitudinem 
haben globulorum fclopeti manualis, fed funt ma- 
gis oblongi , externe glabri, & rubentes feu aurantii 
coloris, fere inftar Palale fecunda , fub. duriuscula 
& mucofa carne nueleus reconditur inregularis , ac 
fub tenui putamine alba ac ficca medulla inftar Nucis 
avellanz, que tamen inedulis eft: Hujus funis lignum 
porofum elt inftar arundinis Rottang , quod diffectum 
copiofam effundit lympham: Nullis fefe circumvolvit 
rebus, altas tamen adfcendit arbores , ampleque fuos 
extendit ramos. P 
Leytimorenfibus vocatur Wari Bouton, h. e. Funis 
Butonicus atque hunc quoque putant effe Tali Bubut, 
uum ex ipfius craffis flagellis funes forment , quibus 
pifcatorias machinas Bobbers dictas in mare demit- 
tunt -quos primo contorquent , item Gadings feu 
Ruffü , que funt auricule Nadjos navigiorum Corre 
Corre dictorum , que incurvz funt inftar femi cir- 
culi , quibus fluctuantia ligna feu Sammed adligantur. 
Alii hunc vocant Utta Wanat, quam vero ob ratio- 
nem, me latet, 
"Alia infuper ejus fpecies eft minor , cujus tamen 
truncus pedis eraffitiem obtinet s gui fuperius fefe di- 
vidit in fimiles intricatos ramos d erumque-transver- 
falës, qui ad minimam usque rachidem nigricant, fu- 
nisque hic diffetus lympidam.quoque emittit aquam, 
rachidibus folia itidem infident folitaria & inregularia, 
que glabra funt , firma, & fplendentia, ac fuperius 
plano fulco notata & integra, inferne pauca ‘finuofe 
decurrunt cofte, funt vero a tribus ad fex pollices 
longa, binos lata digitos, & in longum determinan- 
tur apicem. > . 
Ejus fru&tus alio progerminant modo, juxta enim 
feu füb folio hamus generatur deorfum flexus, qui 
prope ortum nodos quosdam format rugofos, uti in 
Coralliis, «quidein longum emittit petiolum in binos 
tresve laterales pedunculos divifum , quibus poft flo- 
res fructus. infident folitarii vel bini fimul, formam 
habentes juniorum Canariorum, fed. calice deftituti 
funt, ac quidem ad unam quoque inclinant partem, 
lerümgue virides: In hisce intus locantur officuta 
ina oblonga fibi adcümbentia inftar fegmentorum 
operculi, ad internam vero partem fulcata funt, ac 
fubtus bifida, glabra, € hepatici coloris. 
Amboinenfes hünc quoque vocant Wari Metten 
feu Tali Ttam Daun Kitsjil, h. e. funis niger parvifo- 
lius ad diftin&ionem prioris, qui ipfis habetur major 
feu latifolia funis nigri fpecies. ; 
- Locus. Obcurrit in vallibus fluvii Elephantis. 
Ufum quoque prebent ejus recta flagella pollicem 
circiter eraffa „ex quibus iftas ne&unc auriculas, que 
prius füpra ignem calefaciunt, ut flexilia fint. 
— Tabula Quadragefima Prima 
Ad Figuram Primam ramum exhibet Funis Butonici, 
à 
Figura Secunda ramum exhibet Funis nigri parvifolii , cum 
ejus fru&u & officulis feparatis, K 
CAPUT + 
XLIL HOOFDSTUK. 
De Touwagtige Butonie-Struyk. 
D^ is een onge/chikt touw , beneden een arm en voorts 
een duym dik; ftyf „en boutacbtig „van buyten ruig, 
en verdeelt zich in groote lange zyde-takken , dee 
welke zeer ongefchikt , en meet dwers uyt den booft-flam 
loopen , en al wederom in andere diergelyke verdeelt „ten 
laatften in flyve dunne ronde ryskens : Hier aan ftaan de 
bladeren enkeld „en zonder ‘ordre, de Canary-bladeren ge 
lyk, doch kleender , van 6 tot y duymen lang, 4 en 
dwers-vingers breed , boven glad , met een doorgaa 
geut, beneden met weinige bogtige ribben, en van voren 
met een ftompe fpits. Het bloeyzel is noch onbekend, 
De vruchten komen veele by malkander voort, in troe- 
pen digt boven malkander , uyt den booft-flam, en dikke 
ranken; deze zyn in de groote van Musquet-koogels „doch 
wat langwerpig , van buyten glad en roodachtig , of oranje- 
verwig, fcbier als de Palala fecunda. Onder een bard- 
achtig en flymerig vleefth, vind men een ongefchikte kor- 
rel, en onder een dunne fcbaal een drooge witte heeft als 
Hazel-nooten, doch nieteetbaar. Het bout des touws is po- 
reus als Rottang, en doorgekapt geeft veel water uyt. 
Het flingert zich nergens om, egter loopt bet booge bod- 
men op, en [pryt zyne takken wyd ujt, ` 
Die wan Leytimor noemen bet Wari Bouton , dat is 
Funis Butonicus, en maken meede een Tali Bubuc daar 
van, om datze uyt zyne'dikke ranken de touwen maken 
waar meede xy de Bobbers in Zee neerlaten , dezelve eerft 
drayende, item de Gadings of Ruflu, dat zyn de ooren 
aan de Nadjos van Corre Corren en Vaartuygen , dewelke 
krom geboogen zyn als een baloe Cirkul, waar aan men 
de Vi Tothouten of Sammed bind. Andere noemen bet Utta 
Wanat, om wat reden, weet ik niet. 
` ‘Daar is noch een kleender zoorte, wiens ftam egter een 
been dik word „en bet bovenfte verdeelt zich in diergelyke 
werwerde takken, meeft dwers flaande , en tot de minfte 
ryske toe fwart, eh bet afgekapte touw geeft een klaar 
avater wyt; aan de ryskens flaan de bladeren enkeld en 
zonder ordere , dezelwe zyn glad , ftyf, en blinkende , van 
boven met een vlakke geut, en effen , beneden loopen wei- 
nige bogtige ribbekens, van 3 tot 6 duymen lang , twee 
vingers breed, met een lange fpits. 
De vruchten komen op een andere manier voort , want 
neffens of onder bet blad, formeerd bet neerwaarts een 
krommen baak, by zyn oor/pronk met eenige ruige knob- 
beltjes bezet, als eenig Craal-gewas, bet welk dan een 
langen fleel wytfcbiet, in twee of drie zyde-takjes ‘ver- 
deelt. Hier aan na ’t bloeyzel komen de vruchten voort, 
een of tavee by malkander , tn gedaante van jonge Canaris, 
doch zonder kelkje, en zommige na de eene zyde gekromt, 
mee E blyvende. Binnen vind men twee lankwerpige 
fleen-barde korrels „tegens malkander zittende ‚als de dee- 
len van een dekzel „doch aan de binnen-zyde bebbenze een 
gj, en van onderen een kloofje , leververwig en glad. 
e Amboineezen noemen bet meede Wari Metten of 
Tali Iram. Daun Kitsjil , dat is Funis niger parvifolius, 
tot on je heta van bet bovenftaande , 't welk zy voor een 
grootbladig Funis niger bouden. 
Plaats. Men vind bet in de Valley aan den Olipbant, 
Gebruyk. Zyn gebruyk is meede van de regte ranken, 
omirent een duym dik zynde, om voornoemde ooren daar 
van te maken, dezelve eerft over "t vuur warm makende, 
dat men ze buygen kan. 
De een- en veertig fle Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur een Tak van de touwachtige 
Butonie-Struyk. 
De tweede Figuur vertoont een Tak van het Kleyne fwarte 
Touw, met deffelfs vrucht en Zaden afzonderlyk. ' — 
K3 XLUL 
