3 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XLII. 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
TERTIUM. 
Funis Mufarius. Tali Piffang. 
Íc frutex funis eft perfectus, longo ac fimplici 
H flagello arbores adfcendens, vel vicinis incum- 
bens fruticulis , pollicem craffus , rotundus , len- 
tus, ac cortice obduétus ex fufco nigricante: Folia 
in lateralibus ramis alternata locantur duplicis forme, 
juxta binas diverfas fpecies. ite 
Latifolia fpecies folia gerit illis Canarii fimilia, fed 
minora, glabriora , & flaccidiora , inferius anguftata, 
ac fuperius latiffima, palmam longa, & intenfe viri- 
dia: Ex foliorum alis in curto craffoque petiolo fim- 
plex ac folitarius excrefcit flos , minoris Rofe formam 
pra fe ferens, ex fex craffiusculis, rotundis , fufcis, 
feu fanguineis petalis conftans, que capitulum am- 
biunt planum ac flavum , ex brevibus ac craffis ftami- 
nibus compofitum , que adeo arcte fibi incumbunt , 
ut unicum conftituere videantur corpus, ac fuperne 
vifcofitate quadam obducuntur, odoris dulcis ut & 
ejusdem faporis, quum matura fint , que maturam quo- 
que referunt Mufam feu Pifang. 
Dein fructus excrefcunt plures in racemo fimul con- 
]ecti , breves, & incurvos emulantes digitos, feu in- 
ftar fructuum Tamarindi, at breviores & rotundiores, 
ac potiffimum tres gerunt exftantes protuberantias, a- 
liquando tantum binas, & aliquando unicam tantum, 
ach majores fabe in iftis protuberantiis locate effent. 
Intus vero continentur plures rubre feu ruffe glabre 
fibi incumbentes fabe, plane, ac femi lune formam 
quodammodo referentes. 
uiua fpecies eadem gu folia , fed anguftio- 
ra & breviora, fübtus grifea feu albicantia, inftar il- 
lorum Palale, atque cum ipforum odore convenien- 
tia: Hujus cortex nigrior eft quam pracedentis , len- 
tiffimus , odorem ne Nun Mofchatarum habens, ita 
ut Palala repens haberi poffet: Palale autem vocan- 
tur omnes filveftris Palale feu Nucum Mofchatarum 
fpecies. Lignum ejus eft fungofum, lentum, nihi- 
Jominus tamen folidum ac ruffum mox exficcatur , 
uum diffectum fit. Hzc fpecies raro fuos producit 
ru&us, nec ita Mufz odorem fpirant quam prioris 
fructus, unde potius in binas diftinguere has vellem 
fpecies, ni incole illas uno indigitarent nomine. 
Nomen. Latine Funis Mu/arias. Malaice Tali Pij- 
Jang ob rationem fuperius datam: Hitoenfes hunc vo- 
cant Wali Maua ,h. e. funem Rottangi formem, quum 
fimplicem formet longumque funem uti Rottangz , 
alii illum vocant Wali Mette, h. e. funem nigrum ob 
corticis colorem, item Sabit Metten. 
Locus. Ad oras crefcit altorum montium in campis 
fub aliis humilibus arbufculis, uti & in litore , fed 
tum minimum Nucum Mofchatarum fpirat odorem , 
uoque magis in ipfa crefcit regione, eo melior cen- 
etur, Obcurrit autem in Amboina, Baleya, & So- 
lora. 
Ufus. Medium ipfius floris tuberculum crudum edi 
poteft, quum per maturitatem fit molle & fuccofum, 
quum Mufe faporem gerat, fed parvi zftimatur. Sie 
mie ac Cercopitheci ejus fru&us maxime expetunt & 
edunt, quibus & in Baleya capiuntur, quum ipfis‘la- 
quei adponantur: Ex tenuibus firmisque ramis den- 
tiscalpia formantur, quibus virtus adfcribitur dentes 
firmandi- Nigri radices, inferiorque trunci pars fe- 
cunda nempe fpeciei, que fatis durum gerit lignum, 
in re Medica. a hibentur, in aqua enim contritz pro- 
pinantur, ac minutim confciffe cum Mute fruétu 
eduntur, curantque Upas Jtam, per quod apud inco- 
jas denotatur" Colica ventofa , & cordis anxietas , quum 
aliquis quafi fuffocationem perfentiat. "Oportet au- 
tem, ut niger hic cortex ligno adhzreat,in quo plu- 
rima latet virtus Medica, neutiquam enim hzc in ligno 
detegitur: In plantis hisce detegenda prius eft ejus 
virtus, non.omnes enim hujus frucicis funes hac re- 
ferti fünt , quum ifto deftituantur odore ac fapore, 
qui in efficaciffimis etiam poft quorundum annorum 
fpatium evanefcit, unde & aliquando recens czden- 
dum eft lioc lignum. os 
: Tabula 
-XLIT HOOFDSTUK, 
Het Pieffang Touw-Gewas. 
It is een formeel touw, met een lank enkeld zeel de 
D boomen oplopende , of op de naafte ruygte kruypene 
de, een duym dik, rond , taay, met een fwarts 
bruyne fchor(Je bekleed; aan de zyde takken ftaan de bla- 
deren verwiffeld tegens malkander , van tweederley ges 
daante , na de twee zoorten. 
De breedbladige zoorte beeft bladeren , die van Canary 
gelyk, doch kleender , gladder , en flapper , agter fmal , en 
voren breedft, een band lank, en boog-groen. Uyt den 
[choot der bladeren uyt een kort dik fleeltje , komt een ene 
kelde bloem voort, in de gedaante van een kleene rooze y 
van 6 dikacbtige , ronde , bruyne , of bloed-roode blaadjes 
gemaakt , omgevende een geele platte beuvel van korte en 
dikke draden gemaakt , zoo digt aan malkander ftaande , 
datze een lichaam fcbynen , boven op met een flymerigbeid 
bedekt , zoet van reuk, en als ze ryp zyn ook van fmaak, 
gelykende een rype Piffang of Mufa. 
Hier op volgen de vruchten , by malkander waffende in 
een tros, gelyk korte en kromme vingers , of als de vrucht 
van Tamaryn , dog korter en ronder , bebbende meeft ieder 
3 ruggen, en verdeeld in twee bulten , als of er groote 
boonen in waren, veele bebben ook maar een bult ; binnen 
leggen veele roode of rosachtige boontjes op malkander ge- 
pakt , plat, en eenigzints in de gedaante van een balve _ 
maan, 
De fmalbladige zoorte heeft dezelwe bladeren, maar 
Jmaller en korter , van onderen grys of witachtig , gelyk 
die van Palala, ook naar denzelven reuk trekkende, 
Jcbor[fe is fwarter dan aant voorgaande , zeer taay senna 
Noote Mufcbaten riekende „zoo dat men ’t voor een Palala À 
Repens zoude konnen bouden. Palala dan werden ges 
naamt alle wilde zoorten van Palala of Noote Mufcbaten, 
bet bout is voos, taay, niet te min digt „en befterft Drog 
ros „als men 't doorkapt. Deze zoorte brengt baare vruch- 
ten zelden voort, en rieken ook zoo wel niet na Piffang 
als de voorgaande , daarom ik liever twee byzondere zoor- 
ten daar van wilde maken, indien ze de Inlanders niet 
onder een naam begrepen. > : 
Naam. In " Laryn Funis Mufarius. Maleyts Tali 
Piffang , om reden als gezegt. De Hitoëezen noemen bet 
Wali Maua, dat is funis Rottangi formis , om dat bet 
een enkelde lange touw maakt , als een Rottang. Andere 
noemen °t Wali Mette, dat is fwarte touw , na de co 
der fchorfJe, item Sahit Metten. r 
Plaats. Het waft aam de randen van ’t booge bofch, 
in de velden onder ander laag gebeomte , als meede op 
firand, doch dit laatfte beeft de minfte reuk na Noten, 
en boe landelyker , boe beter dat bet is. Men vind bet in .. 
Amboina, Baly, en Solor. 
Gebruyk. Men kan bet middelfte beuveltje van de 
bloem raauw eeten , als bet door rypheid week en zap 
is geworden, om dat bet na Pilfang /maakt , doch werd 
weinig geacht. E. Apen " eerkaiten eeten de vruch- 
ten graag, en werden op Baly daar meede gevangen; 
men flrikken daar by bind. Uy de dunne ër, KS? 
zyn „maakt men tand-peuters , die de kragt bebben de tan». 
en te beveftigen. De fwarte wortelen, en bet onderjie 
des flams van de tweede zoorte „daar bet een redelijk bard 
bout beeft , werden in de Medicynen gebruykt, want m 
water gewreven, gedronken, en kleen gefneden, en met 
Piffang gegeten „genezen bet Upas Itam , waar meede de 
Inlanders betekenen Colicam Ventofam , en benout 
des berten, wanneer zig iemand bevoeld , als of by ver- 
Stikken wilde. De fwarte feborffe moet aan t hout bly- 
ven, want daar inne fteekt de méefte kragt, en niet 4^ 
bet bout ; ook moet men leeren kennen aan de planten, waar 
bet kragtig fle vald, want niet alle touwen-van dit 
was hebben voornoemde reuk en fmaak , dewelke ook zelfs 
de beften na eenige Faren verlieft, daarom men zomtyas 
bet verfche moet afkappen. 
De 
