8 HERBARITAMBOINENSIS. Liber VII. cap. XLV; 
UT. QUADRAGESIMUM 
QUINT UM. 
Rudens filvatieus. Wit Befaar. 
pAUnis hic mixtam habet naturam Europzorum He- 
dere , & Indorum Varingz , qui in tor fpecies ac 
varietates dividitur, ut cunctas defcribere non 
auderem fuftinere, ac folummodo illas eligam, que 
magis funt obvie,ac mihi note, queque in bina ma- 
jora dividuntur genera, majus nempe ac minus, quo- 
rum quodlibet in peculari defcribetur capite. 
CAP 
Woit befaar proprie eft Rudens filoaticus , qui inter 
mirabiles res in Amboinenfium filvis ac folitudinibus 
reperitur, qua vela quafi funesque circa malum de- 
pendentes exhibent uti in nave: Hujus autem tres 
mihi obvenere fpecies , 1*. latifolia, 2°. parvifolia , 3°. 
rugofa feu pilofa. Er 
Prime oit. latifolium eft funis filvaticus , fimplici 
„flagello arbores adfcendens, inferius brachium , ac 
orro plerumque binos craflus digitos, qui fupra ar- 
Bores efe modo in plures breves explicat ramulos; 
Cortex externe maculis quibusdam variegatus , fatis- 
que craflus eft, quumque incidatur , paucum exftillat 
lac: Lignum grave eft, junceum , ac plurimis forami- 
nulis pertufum, uti Rottange. e 
Folia cum illis Ebeni conveniunt , fed paulo mino- 
ra funts craffa, firma, & in rotundum apicem defi- 
nentia , plurimaque fimul locantur fuperne obfcure 
virentia, inferne albicantia & rugofa. Laterales ra- 
muli fefe adeo inplicant arborum ramis , quas adíten- 
dunt, ut divelli nequeant, quique ab una ad aliaui 
fcfe extendunt arborem, quas adeo connectunt, ut una 
fine altera procumbere nequeat. 
^ Fünes brachium minimum craffi fine metu adfcen- 
di poffunt, qui vero digiti modo craflitiem habent, 
vitandi funt, quum molles fint, fragiles, atque hinc 
facile abrumpi poffint. Fructibus plerumque orbus 
confpicitur, in vetuftiffimis vero, atque adultis hi pro- 
germinant hinc inde nullispr&cedentibus floribus mo- 
re Varingarum. Eftque pomulum , magnitudinem ha- 
bens Limonis Nipis, diu virens, dein flavefcens , ex 
carne compofitum duriuscula & quafi cartilaginea, cui 
interjacent plurima plana femina, fere inftar illorum 
"Trong, caroque paululum lactefcit; Hominibus inu- 
tiles funt cibo „fed avibus relinquuntur annuis di&is, 
aliisque. 
Secundo Woit parvifolium multo tenuior funis eft, 
non ultra pollicem craflus, non vere rotundus „fed 
arum compreffus inftar inteftini femi vacui: Plures 
Sima! emittit rachides feu ramulos, qui intricatam for- 
mant congeriem , hisce folia infident copiofa, haud 
longiora uno alterove digiti articulo , fuperius fubro- 
"a, Portulace folia referentia, fed tenuiora, in- 
ferne albicantia,rugofa, ac fubtilibus cancellatisque ve- 
nulis pertexta inftar illorum Varinge , quorum fapo- 
rem etiam habent. Rachides ifte deciduz obtufas hinc 
inde formant fpinas in craffis ramis, qui fauciati lac 
itidem quoddam exftillant. Fructus lente excrefcunt, . 
qui folitariz funt bacce , plerumque vero geminz ad 
quodvis folium , rotundz , inftar illarum Varinge pàr- 
vifoliz , quz eandem, uti priores, habent tat 
am, avibusque itidem relinquuntur. - EZ 
Tertio rugofum feu ehm Woit, multo majora ge- 
rit folia binis precedentibus , maximeque convenit 
cum ree funiculari, Eft enim funis intricata ge: : 
ecu ` 
rens flagella, que ex arboribus dependent, ae p 
liarem quafi glebam feu congeriem formant. 
Folia cum illis Varinge funicularis conveniunt, ` 
craffa nempe, firma, fex ac novem pollices longa, 
tres lata digitos, fuperne rugofa, plurimis cancella- 
tis venis pertexta, inque tenerioribus vagos gerentia 
m^ , inferna parte quinque fexve gerunt coftas o- 
liquas admodum, quarum binz inferiores ultra fo- 
lii dimidium excurrunt ; rugofa penitus, denfisque ac 
pungentibus pilis hirta. Solitaria locantur, atque ad 
quodvis folium bini fructus excrefcunt magnitudine 
globuli felopeti manualis , feu paulo maj 
1 À i es , tam 
prope quam poft folia , qui fuperius obtufo apice no- 
tati funt, 
- Caro - 
XLV. HOOFDSTUK. 
Het groote wilde Bofch-touw. 
It touw beeft een gemengde natuur van onze Eug, 
D pifche Hedera , of de klimmende Indifcbe Waringen, 
in zoo veel zoorten en veranderingen verdeeld, dat 
wy niet belooven kunnen dezelve altemaal te befchryven, 
maar alleen die geene „dewelke meeft bekend „en my voors 
gekomen zyn , en in twee hooft-geflagten verdeeld werden, 
namentlyk groote en kleene. . Zullende ieder zyn bezonder 
Kapittel bebben. 1 
Woit befaar is bet eygentlyke Rudens filvaticus, 
een van die bezondere dingen, dewelke de Amboinfche wil- 
derniffen affchilderen , vertonende in bare boffen bet gee» 
ne flaagb, want, en touwen, om een maft in een Scbip 
‘doen, waar van wy 3 zoorten aangemerkt bebben : 1. groot- 
bladige, 2. kleenbladige , 3. ruyge , of batriges 
1. Het grootbladige Woit is een bofch-touw s ook met 
een enkelde zeel de boomen oploopende , beneden een army 
en verders doorgaans twee vingers dik, op de boomen zij 
eerft in veele korte zyde-takken verbreydende. De bore 
is van buyten met eenige /pikkeltjes bezet, redelyk dik, en 
als men daar in kapt , een weinig melk uytgevende. Het ` 
bout is fwaar , biesacbtig , en vol kleene gaatjes , als Rot- 
tang. 
Be bladeren zyn als die van ’t Ebben-bout , doch wat 
kleender , dik, fiyf, en met een ronde fpitze , dewelke 
veel by malkander fiaan, van boven donker-groen , van 
onderen witachtig en ruyg. De zyde-takken verwerren 
bun in de takken van: de boomen, die ze oplopen , zodanig, 
dat menze niet aftrekken kan, lopende van de eene na de 
andere boom s eg pag aan malkander bindende , x00 
dat den eenen niet vallen kan, zónder den. anderen. 
De touwen, die een kleene arm dik zyn, mag men vry- 
lyk oploopen , maar dewelke niet boven een vinger dik zyn, 
moet men myden , want dezelve zyn week, bros, en bre 
ken ligt af. Het werd meeft zonder vruchten geziens . 
doch aan de oude touwen, die baar volkomen wasdom bebs 
ben, komen dezelve voort , bier en daar eene , en dat zone 
der bloeyzel, na de aard van alle Waringas. Dezelve is 
een appeltje, in de groote van een Limoen Nipis , langen 
tyd groen, daar na vuyl-geel, gemaakt van een bardacb- 
tig of ees vleefch, vermengd met veele platte za. 
den, fchier als die van Trong, en bet vleefch beeft min 
of meer melk. Zy zyn voor menfchen onbequaam te eten, 
maar werden gelaten voor de Faar-vogels , en Koeskoezen. 
2. Kleenbladige Woit is veel dunder van touw, niet 
boven een duym dik, niet regt rond , maar gedrukt, als 
een balf leegen darm , bet beeft meer ryskens , by malkan- 
der ftaande, en maken een verwerden bofcbi, daar aan 
Dam veele bladeren, niet boven een of twee leden van 
een vinger lank, vooren rond , in de gedaante van porce- 
leyn bladeren , maar dunder ‚van onderen. ook witachtig, 
ruyg „en met fubtiele adertjes , netswys geteykent „als Wa 
ringa, wiens {maak zy ook bebben. De afgevallene ryzen ` 
maken bier en daar ftompe doornen aan de dikke takken, 
dewelke gequeft zynde, ook eenige melk uytgeven. De 
vruchten komen mede lankfaam voort, zynde enkelde be- 
fien, doch meeft twee aan ieder blad, rond , gelyk die 
van kleenbladige Waringen , beftaande uyt dezelfde fub- 
Stantie als de Borige, en werden voor de Vogels gelaten. 
s » Rui eo 
irige Woit, beeft veel groter blade- 
rgaande , en groote gemeenfchap met 
S, Want bet is een touw, met ver- 
aan de boomen bangende , of een klomp op 
zig zelfs makende, 
1 ds ken die van Varin 
weten dik, flyf , Jes en negen duymen 2 „drie vingers 
breed van boven ruyg , met veele adertjes metsgewyS 
doorweven, en aan de jonge met ydele baayrtjes bezet, 
aan de onderzyde bebbenze 5 a 6 zeer fchuynze ribben, 
je van de twee agterfte meer dan bet balve blad door- 
open, gants ruyg en digt, met flekelige baayrtjes bezet. 
Zy ftaan enkeld, en by ieder d cues 2 oruchten, 
in de groote wan Musquet-kogels , of wat grooter, 200 
wel by als agter de bladeren, boven op met een flomp 
Jpitsje , insgelyks met fteekelige baayrtjes bezet. 
funicularis , fe 
Van 
