9 HERBARII AMBOI 
Ex Rumpbii Aultuario quasdam porro fu- 
- nium filvaticorum fpecies hic fubjun- 
gemus. 
Funis felleus. Putra Waly. 
Circa annum 1690 in Amboinam delatus fuit hic 
funis, in gyros convolutus, vix minimum digitum 
craffus, ubique eminentes gerens fquamas , que obtu- 
fas fpinas, feu parvas referunt exitantes alas , & lie 
cet per aliquot menfes in ciftis fuerit occlufus vel 
confervatus, hic tamen fuccofus erat, & terre con- 
miffus propullulabat. Intra breve temporis fpatium 
longa emittebat hic funis flagella iftis tuberculis fcu 
werrucis obfeffa , que adftantibus fefe inplicabant 
arboribus , quorum quedam amputabamus. 
` Amputata autem hac flagella ad extremitates ex- 
ficcabantur , fed plerumque tamen fuccofa erant, lon- 
aque & fimplicia, ac brevia etiam erpendicularia 
Ls Eus fila in terram , ubi bifida erant, & 
nutrimentum videbantur querere. 
“ Anno 1691 menfe Novembri flores producebant ; 
cunctis deftituta foliis, erantque longa ac fimplicia 
flagella , palmam longa, e quibus flofculi depende- 
bant albicantes feu virentes , qui compofiti erant ex 
tribus parvis & retroflexis petalis cum totidem apici- 
bus intermediis, fupra hac fex alba eriguntur ftami- 
na, flavas ántheras gerentia , fupra ifta petala fefe ex- 
tendentia,ac fruftra decidebant, contra in ftipite vi- 
ridi ac foliofo nullus obfervabatur flofculus. 
‘Succus ex hoc fune manans, quam maxime amarus, 
Qualis & tota planta eft, unde & a nullo tangitur 
vel depafcitur animali. In Java hic funis ad. mino- 
tis brachii. craflitiem excrefcit , atque in longa fefe 
ES t flagella, arbores adfcendentia altas, & ubique 
ele circumvolventia , que digitum craffa funt, & u- 
bique obfeffa iftis verrucis feu tuberculis, non ordi- 
natis, fed inregularibus ; Ex ipfis alia longa & rotun- 
da excrefcunt vimina, Rengam circiter craffa, ab initio 
& ad digiti circiter longitudinem , vagis & parvis tu- 
berculis obfeffa, ac porro ex viridi flavefcentia. — 
. Hisce folia infident folitaria, longis & firmis petio- 
lis podia: e prope ortum incurvum formant finum 
ubz 
` Folia ipfa funt cordiformia , inferius auriculata, in- 
ar illorum Convolvuli, a cribus ad quinque pollices 
longa ac lata, fubtus multis coftis & venis pertexta 
& rugofa, quorum quinque maxime prope ortum 
concurrunt , fuperius in brevem excurrunt apicem. 
-In Java nunquam flores fru&usque producti fuere 
obfervati, inque meo horto nulli quoque provenere, 
nifi in amputatis ramis, qui feparati aliis involuti e- 
rant arboribus , nu loire modo ipfis jun&ti vel ad- 
herentes, ita ut mirandum fit, undenam hi rami fuum 
hauferint nutrimentum, ni forte ex amputatis extre- 
mitatibus illud traxerint , que fenfim  marcefcunt , 
nihilominus camen. mula viridia emittit vimina , mul- 
táque deorfum demittit fila, que tamen. magis per 
terram prorepunt, quam fefe ipfi figunt. Circa Bata- 
viam obcurri¢ ram fponte quam in hortis tranfplanta- 
tus circa fepes, raro autem fructus vel flores producit, 
Diftinguendus eft hic funis ab Ampedu tana, feu fel- 
le terre, quod eft parvifolia Serratula amara, feu Daun 
wcurang. In Java. altas adfcendit arbores , ac fefe ip- 
fis circumvolvit inftar Caju Rapat. Mulierculæ Ba- 
leyenfes adhibent inftar alius Oebat contra abdominis 
tormina. Co iofe obcurrit circa Kuddus & Demack, 
fed non adhibetur, contra vitatur „quum liquorem 
Nomen. Javani hunc vocant Putra Waly; & Bratta 
Waly. Baleyenfes Andra Waly, & Anda Waly , h. e. 
amarum vel felleum funem 5 atque hinc mihi Latine 
dicitur funis felleus. 
Zu J Ufus, 
NENSIS © Liber VII cap. XLV, 
Uyt het Aultuarium van Rumphius zullen 
wy verders hier nog eenige zoorten van 
Bofch-touwen byvoegen. 
De Gal Touw-ftruyk. 
Omtrent bet Faar 1690 is in Amboina gebragt dit 
touw met kringen in malkander gevlogten , fchaars een 
pink dik, overal met wyiftekende fchubben bezet , als of 
't flompe doornen of kleene vlerken waren, al warenze 
eenige maanden in de kifi gefloten geweell , zoo bevond 
men ze nogtans zappig , en in, de aarde gefloken groeyen s 
"t gewon in korte tyd lange ranken, met de voorgaande 
„knobbelen of wratten , die zich om de naafte boomen flin- 
gerden, waar van wy eenige afkapten. 
De afgekapte ftukken droogden op aan de eynden , dog 
bleven doorgaans zappig „zonden lange, enkelde , en korte 
draaden na beneden op de grond, daar ze baar in twee 
verdeelden, en fcheenen haar voedzel te willen zoeken, 
Anno 1691. in November bragtenze baar bloeyzel voort 
zonder eenig blad te bebben, "t welk waren lange en ene 
kelde ránken , een band lank, daar aan bingen de bloem- 
Bier, witachtig , na den groenen trekkende „beftaande uyt 
drie kleene, en agterwaarts gebogene blaadjes; met zoo 
veele ftompen daar tuffen; boven dezelve Joan 6 witte 
draadjes, met geele nopjes, over de voorn. blaadjes wyt- 
gebreyd , en vielen voor niet met al af , daar en tegen 
aan den groeyender flok zag men niet een bloempje. — 
Het zap daar uyt lopende is wyttermaten, bitter, ge- 
lyk bet gebeele gewas i$ ,en wert daarom van geen Dier 
aangeraakt. Op Fava wert dit touw zelfs een kleenen 
arm dik, doch verdeelt zig in lange ranken , dewelke de 
hooge boomen oplopen, en zich overal omflingeren. . De 
ranken zelfs zyn een vinger dik, en overal. bezet met de 
voorn. wratten of knobbelen , niet in ryen, maar. zonder 
order. Uyt dezelve komen andere lange en ronde Serien, 
omtrent een fchaft dik, van baar begin af ‚noch omtrent 
een vinger lank, met ydele en kleene knobbeltjes bezets 
en voorts geel-groen. 
Aan dezelve ftaan de bladeren enkeld ; op lange en ftyvé 
fieelen, dewelke by haaren oorfpronk een. kromme bogt 
maken, gelyk die van, Tuba. : 
De bladeren zelfs zjn bertformig „agter met twee tone 
de ooren gelyk die van Convolvulus , vam 3 tot 5, duymen 
lank, en ook zoo breed , an, onderen met. veele ribben en 
aderen, rimpelig, waar van de groot(le vyf by. baren 
oorfpronk t'zamen flooten, en vooren met een korte Dit, 
Op Fava beeft men nooit, bloemen of vrugten daar aan 
gezien, en in myn thuyn ook niet, dan, aan. de afgekapte 
takken , dewelke (ar op andere bomen flingeren, , geenzints 
daar aan klevende, dierbalven bet wonder. is „waar- van 
dit touw zyn voedzel heeft, of bet moefte. uyt de afge- 
kapten eynden zyn y dewelke allenxkens verdroogen, en 
niet te min brengt bet veele jeugdige ranken voort, en 
zend veele draaden, als firenge gaarn na beneden., dewelke 
egter meer op de aarde kruypen, dan daar aan vaft zjn. 
Men vind het omtrent Batavia, zoo in ^t wild als in de 
dog men kan "er 
om dezelve, als Caju Rapat. De 
ruyken bet als ander Oebat tegens 
ait os wert niet gebruykt , maar veel meer D, uA > 
liers gebruyken bet tegens 
m/cbens bet touw gewreven, 
en en lende- 
gn om bet lyf. De Kinders werd bet ook onder ander 
joedjamboe gegeven. 
Naam. De Favanen noemen't Putra Waly , en Bratta 
Waly. De Baliers Andra Waly, en Anda Waly , dat is 
bitter of Gal-toww, en daar van in t Latyn funis fel- 
leus, i 
2a ~Gebrayk. 
