——— 
VIL Boek: XLV Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK: 83 
Ufus: Apud Javanos in multo oft Medico eft, cu: 
jus tamen nulla alia. quam füpra memorata mihi fant 
nota. Corona hujus funis circa collum urne flexa 
prohibet vermiculos in aqua crefcere, quam diu etiam 
ftagnet; Contra capitis furfures adhibetur, & aliis ad- 
miítus Djoedjamboe ; interne propinatur. Alii dicunt 
coronam talem urnz; in qua falfa fey. aqua marina eft, 
adligatam , potabilem inde fieri , quod mihi tamen 
non fucceffit, forte quod urna effet nimis craffa, ad- 
firmabant tamen, non opus effe huné fanem aquam 
tangere. Qui dolore laborant dorfali , fruftum hujus 
funis fumant , orchiam longum, quod lumbis circum- 
ligent inftar cingule, parumque radicis in aqua con- 
trite adfumant cum Anifo , & femine Sary. 
Tabula Quadragefema- Quarta 
Ad Figuram Primáni ramum exhibet Funis Felles. 
Figura Secunda ramum fiftit Funis quadrangularis: 
Funis quadrangularis. 
Funis quadrangularis , cipe Follo feu Corda 
quadrocando, fpecies videtur effe Amboinenfis Funis 
crepitantis fupra libro g. defcripti, hic vero funis nul- 
lum dat crepitum, eftque quadragonus, fed bina la- 
tera planiora funt binis aliis , atque per acutas oras 
fulcata inffar fructuum Boteri, in annulos feu articu- 
los dividitur hie funis, quotum inferiores fex , fupe- 
riores quatuor pollices longi funt, ac divifi non pet 
nodos fed per fulcos. In quovis fulco folium locatur 
cordiforme, fubrotundum, ac fuperius obtufum, ad 
Oras rotundum , & obtufe dentatum : inferius tres con- 
currunt coftz , cum aliis quibusdam lateralibus, que 
omnes oblique furfum excurrunt. Sunt autem haec 
folia craffiuscula & fuccofa, fed flaccida, & ingrati o- 
doris, ac faporis primo aciduli, dein acute pungen- 
tis, & pruritum excirantis; huic autem obponitur cla- 
vicula fingularis ac firma. : RER 
Prope fuprema folia flores eXerefcunt in brevibus 
torymbis jd primo funt capitula rubentia, que fefe 
aperiunt in flosculos albos quadripetalos, cum toti- 
dem fubrilibus ftaminulis , & alio longiore intermedio 
capitulum gerente, quod piftillum eft; _ 
Prices fidem infident corymbis magnitudine gra- 
norum Piperis, rotundi & glabri , fere inftar illorum 
Pfeudochinz., per maturitatem rubri , intus. binis tri- 
busve angulofis officulis referti; Acutus ifte fapor & 
odor in tota detegitur planta, Mgr teg o ejus par- 
tes fenfim ex cinereo virent , fed nulle funt lignofz. 
Locus. Ex Bengala in Bataviam tpanslatus etit bic 
funis, ubi & plurimum a Bengalenfibus colitur, per 
articulos plantatus ad hortorum oras, ubi fefe. late 
extendit per laterales ramulos , qui transverfaliter 
prorepunt. ; : 
Ufus. Licet viridis hec planta fit filvatica , Ben- 
gue tamen gratum. ex ipfa norunt preparare ci- 
um, ex füperioribus & molliffimis ejus.. articulis , 
quos in aqua leniter ebulliunt, iterum exficcant, & 
cum aliis herbis Aatsjar admifcent. 
- Malabarenfes ore Cormandelénfis bunc. vocant 
Perinde Coddy , ubi & edulis quoque eft, virides enim 
ejus fümunt ramulos , quorum. exteriorem desqua- 
as corticefn , quos porro in aqua macerant, & e- 
unt. , - 
Finis pinguis.. Utta Mina. : 
- Funis-hic. quam intricatiffimos gerit ramos lateras 
les, qui finuofi admodum & inregulatiter decurrunt, 
pennam craffi, parumque rugofi feu ftriati. Folia bi- 
na fibi funt obpofita , tres quatuorque pollices lon- 
ga, ultra binos lata, in medio latiffima , quedam fu- 
perne- rotunda, & obrufa , paucas gerentia coftas, 
que in inferioribus foliis fupra, in fuperioribus in- 
fra parum protuberant, faporis primo fatui & olera 
cei, dein vero pruritum in ore-excitantia, unde nec 
cruda edulia funt. Ex abruptis paucum exftillat fpif- 
fum eund cito exficcatur. ` 
Tom, P. Fru&us 
. Gebruyk. By de Pavanen beeft bet een groöten Medi- 
pos ebruyk „waar van ons niet meer dan bet bovens 
aande bekend is. Den krans van deze touwen om dew 
bals van een waterpot gelegt, laat geen wormpjes in "E 
water groeyen , boe lang bet ook Boot "t'avert tegens de 
Jtbubben des boofts gebruykt, en onder ander Djoedjam~ 
boe binnens lyfs. Andere zeggen ‚dat de voorfz. krans om 
een pot met brak water gebonden , "t zelve drinkbaar 
maakt, bet welk my nogtans niet beeft willen lukken, 
miffchien om dat den pot te dik was, en egter wierd ik 
verzekert , dat dit touw bet water niet raken moet. De- 
welke met rugge-pyn geplaagt zyn, zullen een ftuk van’ 
dit touw memen , ruym een vadem lang , en bet zelve om 
de lenden binden als een: gordel „als mede een weinig van 
de wortel innemen , in water gewreven met Anys „en bet 
bloemen-zaad Sary. 
De vier- en veertig fte Plaat 
Vertoont in de cerfte Figuur een Tak van de GalTouw-fruyks 
De tweede Figuur wyft aan een Tak van het vierkante touw- 
gewas, 
Het vierkante Touw-gewas. 
Funis quadrangularis , in "t Portugee/ch Follo of 
Corda quadrocando , /chynt eem. mede zoorte te zyn 
van de Amboinfcbe Funis. crepitans ‚in "t 9 Boek befcbrex 
ven, doch dit touw kraakt niet , het is gekant , doch twee: 
zyden zyn platter dan de anderen , met jcherpe kanten ge- 
zoomt, gelyk de vruchten «an. Boter, werdeelt in leden s, 
de onderfbe van 6, de voorfte oan 9 duymen iank , niet. 
met knien maar met keepen afgedeelt. In ieder keep flaat. 
een enkeld blad „ beriformig., rondachtig , en voor. flomp y. 
aan de kanten rond of ftomp getand, agter -ftootem drie, 
ribben t° zamen , met nog eenige ter zyden, alle fcbwyns. 
na voren lopende. Zy zyn dikachtig en zappig , doch: 
flap , onaangenaam van reuk, van {maak eerft rins, daar: 
na fcherp bytende „en jeukende, tegenover ftaat cen ene 
kele fiyue klavier. 
De vruchten flaan aan deffelfs kroontjes , im de groote: 
van peper korrels, rand, en glad, fcbier -gelyk die aan 
onze Pfeudochina , in. bare. rypbeid regt rood, binnen; 
met 2 of 3 hoekige. zaadkorrels. . De fcherpe {maak em 
reuk is in de speeds plante, en de onderfte delen wef- 
den metter tyd graauw groen , doch niets. boutácbtigs is, 
"er oan, . E 
Plaats, Het zal uyt Bengale op Batavia gebragt SA 
alwaar, ber, ook meeft van. Deen 7 ekt — 
met. de leden. geplant. aan de kanten van eine 
u we: wyd uytbreyd, met zyne xyde-takkem regt dwers, 
. Gebruyk. Hoetwel bet groene een Both kruyd is 5 200 
weeten ziogtans de Bengalers een aangename kof? daar van 
te maken, nemende de voorfte en weekfte leden , kokenze 
zagtjes in water, drogenze wederom, en mengenze met 
andere kruyden onder Atsjaar. "^ i 
De Malabaren op de kuft-van Cormandel, noemen bet 
Perinde. Coddy , alwaar.. bet. mede eetbaar is, want zg. 
nemen de groene takjes ‚fchillen de buyten[le feborfje daat- 
af , wekenze in Warm waster , en etenze dan, 
Het vette Touw-gewas.- > 
e Dit touw groeyd zeer verwert met zyne zyde takten, 
Per onordentlyk lopende',een fchaft-dik, en wat 
malkander, 
zeer 
ruig of geribt. De bladeren Baan twee — 
gen g duymen lank , ruym twee breed , in de midden 
t breedft , zommige ook vooren rond en flomp , met weinige 
ribben , dewelke aan de agterfte bladeren boven , en aan: 
de voor fte beneden een weinig uytbuylen , van fmaak eer 
laf en moeskruydachtig , bie roe rid na in de bi? 
jeukende , en dierbalven niet bequaam om raauw te eten. 
Uyt de afgebrokene druypt een weinig dikke melk, doch’ 
verdroogt in korten. ` = OR T. 
> Y 
