VIL Boek. XLVI Hoofif. AMBOINSCH.KRUYDBOEK. 87 
Fru&us funt bacce pyriformes , inferius nempe an- 
gultatz , fuperius late , € umbilicatz , magnitudinem 
habentes Ceraforum minorum , quatuor fuleis fere 
cruciatis notata , diu virentes, ac tandem nigricantes, 
feu terrei coloris, pericarpio infidentes profundo ,& 
arte claufo. o. Glandes j intus cellule funt qua- 
tuor, aliquando tres, quarum una alterave plerum- 
que vacua eft, ac bine relique femper majores , 
iu quibus officulum locatur inftar minoris feminis 
Ricini, quod tamen non maculatum eft, fed fufcum, 
& alba medulla repletum, bacca he femper dure 
funt, Hcet fint mature, atque decidue nudum relin- 
quunt pericarpium: "Tronc lignum gerunt durum & 
album, cortice óbduétum fordide flavo, tenui, & lamel- 
lato: Radices ejus admodum funt incurve, & late ex- 
tenfe, ex duro conftantes ligno, fiffum quoque ha: 
bentes corticem: Species Macaffarenfis paulo mino- 
ra gerit folia, fufeis feu purpureis coftis donata, e- 
jus vero fructus majores funt, czterum Amboinenfi 
"fimilis eft; 
Nomen. Latine Fasminum litoreum, & Pbarmacum 
litoreum, Malaice Gambir Laut ob formam florum , 
qui illis Jasmini fimillimi fant. Apud Amboinenfes 
nullum aliud obtinuit nomen, nifi generale Wayle , feu 
Wale puti lobaba , h. e. funis litoreus albus, ob al- 
bum ramorum corticem. Macaffàrice Birindjene , h. e. 
Malaice Pingir ayer, feu aquarum ora ob rationem 
fubfequentem. ` 
Locus, Hie frutex nullibi obdurrit’ nifi in litore, ut 
& ad fluminum oftia, ubi folam eft faxofum cum 
traffa arena mixtum , eftque notus feré ubique in cun- 
&is harum Orientalium infülarum litoribus.. 
~ Ufus ejus. Amboinenfibus magna ex parte ignotus 
eft, er Seld vero ac Macaflarenfes mihi ejus no- 
titian indiearünt, ejus enim granula adfumpta con- 
ducunt iis; qui noxios comederunt pifces, cancros, 
fimilesve ex. marjgproductos cibos , habent enim hunc 
fruticem tanquam fpecificum remedium talibus in ca- 
fibus , qui pifcatoribus plerumque fuperveniunt, quem 
in finem larga ac faufta natura in cunctis fere litori- 
bus hanc obviám profert plantam ; faltem ab illis tan- 
ti eftimatur , quanti Anticbolerica fupra Cer fexto 
defcripta a Moluccanis & Amboinenfibus ; i quis ma- 
gna fentiat tormina & lancinationes ab adfumpto vé- 
heno, vel fimilibus pifcibus, tum ejus folia aque in» 
*oquantuf; cumque iis corpus lavetur, ipforumque 
decoctum propinabitur, quum vero matura granula 
in fuperiore cafu conquiri nequeant., ipforum. loco 
radix adliibebitür cum aqua fupra porpbyritim fubti- 
` ter contrita & propinata , quos in fines Macafla- 
tenfesin itineribus marinis maturas fecum ducunt bac- 
“cas vel radices, 
+, Recentia folia cum oleo inlinita , fupra ignem cale» 
falta, & inpofita curant vulnera recentia: Malayen- 
fes hxc qüoque adhibent folia ad mirabilem Aa 
compoficionem, quam viridem Oryzam feu Naff radji 
voeant j-quum boe cotte Oryze quaevis recentia 
& penetrantia admifceant folia , minutim confciffa , 
qualia fünt folia Limonis Nipis, & Limonis Martis, 
Gambir Laut; Sinapios, Laganfe , & Cepe:. qui ci- 
bus aliquando ab iis expetitur ad adpetitum excitan- 
dum, licet enim cunéte harum plantarum partes in- 
p prebeant faporem, inftar nempe Gendaruffz 
el Rape foliorum , ifte tamen non percipitur , fi cum 
iftis peuetrantibus mifceantur foliis. 
Tabula Ouadragefima Sext 
Ramum exhibet Jasmini Diet ` Ze ch 
OBSERVATIO 
E mese A en ee 
.. Varias hujus-Jasmini Givettris fpecies in tom. 6. Hort. 
Malab. obcurrunt, quarum illa, que Tab. 55. exprimitur, 
proxime cum -nOfita convenit, excepto quod in floribus 
quedam obferverur differentia, loco natali forte adferiben« 
da; Carerum & huc pertinere. videtur Jasminum Pericly- 
meni folio, flore albo, fru&u favo, rotundo, tetrapyrermo; 
Sogn, Catal. pl. Jam. p. 169, : 
U. 
CAPUT 
De vruchten zyn peerformige befién , te ^ueten agter 
Smal, vooren breed, met een kuylije, in de grootte van 
kleene Äeren, met vier vooren Jcbier im.’t &ruys gedeeld, 
langen tyd groen, ten laaften fwartachtig , of aardver- 
wig, ineen diep digtgefloote kelkje flaande , gelyk Eeke- 
len; binnen zyn mede 4, en 20mtyds ook SUUM E, waar 
van een of twee gemeenlyk war zyn , en de twee andere 
altyd grooter ; daarin legt een korrel als een kleene Ri- 
cinus-zaat, doch zonder fpikkelen , en bruynachtig , met 
een wit merg. De befiën blyven altyd bard ,alzynze syp, 
en afvallende, latenze bet bloote kelkje ftaan; de ftam- 
men bebben een bards wit bout, bekleed met een vuyl- 
geele , dunne, en flappe [cborf]e. De wortelen zyn zeer 
krom, en ver ver/preyd, bard yan bout, en ook met een 
gefcheurde fchor[Je ; ^t geene o, i groeyd , heeft 
wat kleender bladeren, met bruyne of peerfcbe ribben, 
md vruchten zjn grooter, Aan de reft bet Amboinfche 
gelyk, 
Naam. In ’t Latyn Jasminum litoreum, of Pharma- 
cum litoreum. Maleyts Gambir Laut, na de gedaante 
der bloemen, dewelke de Fasmynen zeer gelyk zyn. By 
de Amboinezen beeft bet geen andere naam dan den gene- 
ralen Wayle , of Wale puti lohaha „dat is Strand witte 
touw , wegens de witte fchorfJe der takken, ..Maca[Jaars 
Birindjene, dat is ‚in °t Maleyts Pingir ayer , of water- 
rand, om reden als volgt, 
Plaats. Deze firuyk vind men nergens dan op Brand, 
en aan de uytgangen van de Rivieren, daar bet fleenig 
is, met grof fand gemengd; in deze Ooflerfcbe Eylanden 
Jchier op alle firanden bekend:... = gag 
Gebruyk. By de Amboinezen is zyn gebruyk meeft 
onbekend , doch de Maleyers en Macafjaren bebben my 
weel beter kenniffe daar van gegeven, want de korls ine 
genomen, belpen die geene, die vaneenige quaade P'iffcben, 
Crabben , of diergelyke fcbadelyke dieren uyt Zee komen- 
de, gegeten bebben; boudende dit gewas voor een toege- 
eygent tegenbaat tot zodanige ongevallen , die de V'iffcbers 
gemeenelyk overkomen , tot welke eynde *t de milde natuur 
op allerley firanden zoo gereet voortbrengt. Immers bet 
werd by hun lieden in zoo groote sting gebouden als de 
Anticholerica , boven, in ‘t Ode Boek be/cbreven, by de 
Moluccanen en onze Amboinezen.; als iemand groot krime 
pen en febeuren in bet lyf gevoeld van ingenomen Geng 
of diergelyke V'iffcben , zoo zal men de bladeren in water 
kooken , daar mede "t lyf «wa[Jcben , en ook daar wan drine 
ken. Als men de rype korls niet wel krygen kan by bo- 
wengemelde voorval , zoo zal men de wortel gebruyken met 
water fyn op Ags fas gewreven en gedronken , tot welr 
ken eynde de MacafJaren op. Zeesryzen gemeenelyk de 
rype befiën of wortelen met bun. voeren. 
De werfche bladeren met oly gefmeerd , over ^t vuur 
warm gemaakt, en opgelegt , genezen verfche wanden. 
De Maleyers gebruyken ook deze verfche bladeren onder 
die wonderlyke Compooft , die ze groene ryft of Nafliradji 
noemen , wanneer men onder de gekookte ryft alderhande 
vene en [cberpe: bladeren kleenge/neden mengt , air hla- 
eren van Limoen We en Limoen Martyns van Game 
bir Laut , Moftaart-bladeren, Lagan/a „en Ajuyn ; welke 
koft zy zomtyds eten om een rage maag te maken. Want 
boewel alle de delen van. deze plante onaangenaam van 
[maak zjn, te weten als Gendaruffa of Raap-bladerens 
zoo gevoeld men.egter denzelven niet, als menze met de 
voornoemde fcherpe bladeren mengd. 
De fes- en veertig ße Plaat 
Vertoont een Tak van een Strand-Fasmyn firuyk, | 
AANMERKING, .. 
Verfcheide zoorten van deze wilde Jasmyn komen voor 
in het zesde dee! van de Hortus Malabar, waar van die gee- 
ne, welke in de 55 Plaat uytgedrukt wert, het naaft met 
het onze overeenkomt; uytgezondert dat er eenig onder- 
fcheid in de bloemen is, het geen mogelyk aan de verfchei- 
de plaatzen toe te fchryveniis. Verders fchynt hier toe mede 
te behooren de Jasmyn met het blad van de Periclymenum, 
met een witte bloem, een geele vrucht, rond, en in viere 
adt, van Yoane in de Caral. van de Pamaije gewaffen. 
p. 169. : 2 - 
XLVIII. 
