92 
CAPUT QUINQUAGESIMUM. 
Globuli majores. Klitsji Befaar. Gondo. 
Ecunda Catti Catti fpecies eft mas, a priore non 
S multum differens, eft enim fpinofus & ample ex- 
tenfus frutex, diverfos quoque ftipites uno ex 
ortu proferens, quorum medius parum fefe erigit, 
inftar arbufcule ‚immo totus erectus eft frutex , quum 
inter alios crefcat fruticulos, Quidam hunc in binas 
dividunt fpecies , fructiferam nempe & fterilem , quum 
vero forma maxime conveniant, ac fterilem plerum- 
que in arenofis ac ficcis invenerim locis, hinc unam 
eandemque effe puto fpeciem, ac differentiam folo 
tantum tribuo, uti mox indicabo. 
Frutex , uti di&um eft, in medio erigitut, aliis aŭ- 
tem ramis per terram prorepit , vel aliis incumbit 
fruticulis initar Rubi, multoque fpinofior eft prece- 
denti, viridis , lentus, firmus , magisque ftriacus. 
Huic rachides infident magis ordinate , ac fibi obpo- 
fite , atque hisce eodem modo foliorum pinnz, 
quz longiores funt , ac foliola per longos ordines 
fibi funt obpofita regularia , que minora funt illis 
prioris , aréte fibi adeumbentia , ac fere paralelo. 
gramma formant, pallidiora, feu flavefcentia , atque 
cum brevibus petiolis parum deorfum flexa, que per 
no&tem fefe deorfum etiam claudunt. 
Binos plerumque digiti articulos longa funt , digi- 
tum lata,in frugifera fpecie majora, in fterili mino- 
ta. Ad quodvis foliorum: par in prima fpecie prope. 
petiolum hamulus locatur, in altera bini, ac porro 
cuncti ramuli talibus hamulis copiofe armati funt, fem- 
per ab inferiore ipforum patte, ita ut ad primu 
adfpeétum non obferventur, ac facile & fortiter in- 
cautum ledant; quum inprudenter tangantur. Ad ra- 
chidum ortum in ipfis ramis alterum porro obferva- 
tur folium peculiaris forme, quod fubrotundum eft, 
ac barbatum. 
Frugifera fpecies acuminatum feu fpicatum pro- 
fert racemum, inftar craffz fpice formatum , qui ex 
plurimis conftat viridibus & pallide fufcis, anguttis- 
que foliolis barbatis quafi , inter quz flofculi emi- 
nent flavi, minores quam in precedenti , magisque 
fimiles illis Hyperici, pauci autem fimul fefe ape- 
riunt.. 
Fru&us fimiles funt fpinulofe filiquz, breviores ac 
planiores illis feminz , digitum longe , binos late 
llices, inftar plani renis formate, undique ac den- 
fpinulis armate , primo ex viridi flavefcentes , dein 
terrei coloris, feu nigricantes, ac propter fcabritiem 
cum moleftia tractantur: ad internam feu concavam 
hujus filiquz eue haud procul: ab apice peculia- 
ris excrefcit fpinula, aliis craffior, que aliis minori- 
bus lateralibus extenditur , venam emulgentem in re- 
nibus haud male referens. 
Intus bina reconduntur officula, majora illis vul- 
garis Klitsji, ex rotundo parum oblonga, & ad late- 
ra compreffa, cinerei coloris, quzdam vero cerule- 
fcunt,& alia nigrefcunt , qualia funt, que in Cerama 
crefcunt, funtque porro glabra, fplend 
plo, & inperfe&z infequuntur: filiquz , nulla per- ` 
Lignum quam maxime lentum eft, fungolum , ae j| 
gi poteft, Radices longe fub terra prorepunt, De wor 
-, weinige fcheuten voort. 
vix 
fed raros emittunt furculos, . 
Nomen. Latine Globuli majores. Belgice groote Praat- 
jes. Malaice Catti Catti, feu Klitsji Befaar, & Lacki 
Lacki, h. e. magnum feu Klitsji mas. Amboinice Se- 
bit Ela, Hujus oflicula feu Klitsji peculiariter Malai- 
ce vocantur Gondo. Vox Amboinica Sebit derivari 
poteft ab Hebraico Schaid, quod vepretum fignifi- 
cat. 
Locus. Ambe fpecies in planis crefcunt campis , ac 
potiffimum juxta litus , quod aliquando inftar muri 
cingunt ac claudunt, unde hominibus & animalibus 
inpervium eft, quum enim hamuli ifti fefe pretereun- 
-tium 
HERBARII AMBOINENSIS 
» ita ut ad primum 
entia, & offea. . 
Liber VIL cap. Li 
L HOOFDSTUK, 
De grooter Balletjes Struyk, 
E tweede zoorte van Catti Catti is bet manneken j 
D van "t voorgaande niet veel ver/chillende , want bet 
is een. doornachtige en wyd uytgebreyde firuyk; 
mede verfcbeyde Dommen uyt eenen oorfpronk bebbende ; 
waar aan de middelfte zig wat opheft als een boompje; 
ja den gehelen firuyk ftaat overeynd , als by tu[fcben am- 
dere ruygte waft. Zommige verdelen bem in twee zoors 
ten, vruchtdragende en onvruchtbaren , doch dewyl ze 
aan fatzoen malkander gelyken, en ik bet onvruchtbaare 
meeft op dorre en zandige plaatzen gevonden bebbe , zog 
boude ik ze voor eenerley , bet verfcbil den grond toe/chrys 
vende, gelyk ik firaks aanwyzen zal. 
Den flruyk, als gezegt ; flaat in de midden overeynd; 
met de andere takken kruypt by langs de grond, of ruft 
op andere ruygte ; gelyk de Bramen , veel doornachtiger 
als bet voorige, gras-groen ;taay , ftyf,en mede geftreept. 
Aan dezeloe flaan de ryskens gefchikter tegens malkan- 
der, en aan deze op dezelfde ordre de geblade ryskens of 
Steeitjes. Deze Delen zyn langer , en de blaadjes ftaan in 
lange ryen gefchikt tegen malkander , kleender dan aan 
bet voorgaande, digt aan malkander , fchier een Para. 
lelogramma uytmakende , ligter of geel-groen ‚en met bare 
korte fteeltjés wat neerwaarts gebogen, en 's nachts na 
beneden baar toefluytende. 
Zy zyn in?t gemeen 2 leden van een vinger lank , een 
Vinger breed, aan bet vruchtdragende grooter „en aan bet 
onvruchtbare kleender. By ieder paar van de eerfte zoor- 
te aan den fleel, ftaat een haakje, aan de ander zoorte 
twee, en voorts alle takies vol zulke baakjes , en dat ale 
tyd adn de order (le zyde, zoo dat men ze fen eer (Len niet ziet; 
en zig dapper bezeerd, als men onvoorzichtig bet zelve 
aangrypt. By den oorrfpronk-der ryskens aan de takken ; 
ftaat nog een ander blad „van een byzonder fatzoen , ronde 
achtig, en gebaard, dus 
De vruchtdragende zoorte brengt een fpitfe trots voorts 
als een dikke aayre , wan veele groene en licbt-bruyné 
Jmalle blaadjes , als baardekens gemaakt, daar tu[fcbem 
geele bloempjes uytkyken, kleender dan aan ’t vorige, en 
meer na die van Hypericum gelykende , doch men ziet 
‘er weinig teffens geopend. SE 
De vruchten yn diergelyke flekelige bouwen , korter; 
en breeder dan aan "t Wyfken, een vinger lank, 2 duy- 
men breed, als. een platte niere geformeerd, rondom en 
digt met flekels bezet , eerft geel-groen , daar na aardver- 
wig, of fwartachtig , en wegens bare ftyvigbeid moeyer _ 
lyk om aan te taften. Aan de binnen of bolle kant van 
deze bouwe , niet verre van de fpitze , ftaat-medecen ber 
zonder doorntje, dikker dah de andere en aan. de-zyden 
met andere kleendere bezet , verbeeldende de Venam £- 
mulgentem in de Nieren. 
ingedrukt, regt afch-graauw „zommige blaauwacbtig „en 
en fwarten trekkende, gelyk die op Ceram 
2 Naam. In ’t Latyn Globuli majores. o 't Duitfcb 
„groote pe Maleyts Catti Catti, of Klitsji Befaar, 
en Lacki Lacki, dat is groote of Mannekens Klitsji. 
Amboinfch Sehit Ela. De korls of Klitsji bier van, 
noemd men in’t Maleytseygentlyk Gondo. Het Amboin- 
Jebe woort Sehit kan men afleiden van het Hebreeuw/che 
Schaid, bet welk een doorne begge betekent. 
Plaats. Beyde zoorten waffen op vlakke Velden, doch 
lief ft pas x bet firand, bet welk zy zomtyds als een 
muur toefluyten, daar menfchen noch beeften door komen 
kunnen, want als deze baakjes in’t minfte iemands A en 
` a fl Dy 
