96 
truncus inferior pedis craffitiem habebat; ramisque 
fuis multas obcupabat arbores , in quibus quidam con- 
fpiciebantur flores , qui potiffimum erant parva & ro- 
tunda capitula, in flofculos lanuginofos fefe aperieu- 
tia, quales funt illi Sappani ligni. Fructus vel fili- 
quas hunquam in ipfo obfervavi, & a paucis tantum 
hominibus audivi fefe illas. vidiffe in vetuftiffimis pe- 
nitus truncis, qui profunde in montibus excreverant. 
Sic quoque dicunt Baleienfes in fua patria effe fer- 
tilem , fed a vulgo pro floribus habentur rachidum 
extremitates, que capitula quedam emittunt ex læ- 
te virentibus & rubentibus foliolis compofita , ac flo- 
rum rudimenta reprefentant , fed tempore nil ni(i 
foliola exhibent, : 3 
Rami amputati gravem fuódunt odorem inftar Cri- 
fle Pavonis y crafforum ramorum fragmentum , fcu 
tenuiores rami cum frufto majoris terre conmifli de 
novo regerminant, ac novum formant fruticem, po- 
tifimum vero progerminat in folo argillofo ; lapidi- 
bus mixto. HO E 
Nomen. Latine Nuge filvarum: minima. : Belgice 
Kleene Praatjes. Malaice & Ternatice Catti Catti Kits« 
jil. Bandice Re WA A : À shige 
Locus. In incultis crefeit campis , ubi lapides ac 
rupes adfunt. In Amboina raro obcurrit, ac potiffi- 
mum circa Paffo Bagualam, & in Hitoes ora circa 
Hilam. Majori copia reperitur in magna Cerama , fed 
refertim in Banda, ubi fterilia & inculta loca tam 
in campis quam ad. montium pedes hisce fruticibus 
luxuriant. In Baleya quoque obfervatur, ac porro 
in Moluccis. 
Ufus. Apud Moluccanos ac Ceramenfes praefertim 
montanos hic frutex magno in ufu eft ad fepes for- 
mandas circa ipforum clauftra, per quas vie funt 
inperviz. In Amboinz tractibus nobis divería norunt . 
demonítrare loca, inter „fant vetus Rumacay ih 
Cerama, & vetus pua oS iquat a 
quodam-hofte devicta fuere, quum cincta fuerint am- 
lis, & aleis inftar murorum fepibus ex hoc Catti 
Baró formatis. Per ramos autem, uti dictum fuit, 
terra conmiffos propagatur, quumque nimis alte ex- 
crefcant, amputantur, vel adpenfo pondere. depri 
muntur, ac quam denfe etiam defideratur, fibi invi- 
cem inne&untur; Nullo modo hz fepes poflunt ba- 
lüftris perforari , vel enfibus amputari , rami enim 
amputati in alicujus corpus decidui, ipfi majori funt 
incommodo, quam fi non fuiffent amputati. 
_ Novitiani in Banda miro modo per hunc fruticem 
falluntur, per elegantem enim ac lete viridem go> 
mam quz per graciles ramos fefe diffündit ad vias, : 
& in aére quafi volitat , adliciti , mox ramulos cu- - 
iunt decerpere & adfpicere, fed per infidam hunc 
hospita inclementer decipiuntur, quum per obcul- 
* tos hamulos manus‘ l&dant, ‘ac fanguinolentas retra- 
' hant, prefertim quum equitent, dein autem alios fal- 
lere didicerunt , quum ipfis perfuadeant foliola hecce 
tractare & explorare, quam eleganti rubro colore 
manus inficiant. Ramulorum extremitates, flores men- 
: Hac fpecies videtur in Java vocari Camarungi,eo 
tamen imine, quod Javanenfis parva & alba ge- 
lain fpinulofis filiculis , que minora etiam 
nt quam in Amboinenfi, Amputati 
unt aguam, que probatum eft 
abluendos, & fauces depurandas 
nt partes. ! e 
"AT 
XN 
AR, 
tae 
s0 Tabs 49. Fig. 2. invenitur ex- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VII cap. LU, 
beneden wel cen been dik! was, met zyne takken. ele bo. 
men beflaande ‚daar. aan zag men eenig bloeyzel , beftaande 
mecht in kleene en ronde knopen , zig in wolachtige bloemp- 
jes openende , gelyk aan bet Sappanbout. Vruchten of 
bouwen daar aan beb ik nooit gezien, en maar van wei. 
nige perzonen geboord, dat zy dezelve aan gebeel oude 
flammen , en diep in "t gebergte gezien badden. Zoo zer. 
gen ook de Baliers , dat bet op baar land vruchtbaar zy, 
maar in "t gemeen werden voor bet bloeyzel gebouden 
de eynden der ryskens, die met eenige knopjes uyt licht: 
groene en roodachtige blaadjes gemaakt , /chepzelen van 
bloemen vertonen, doch metter tyd ziet men anders mies 
daar uyt worden dan bladeren. 
De afgekapte takken bebben een favaare reuk; gelyk 
de Crifta Pavonis. Een fluk van de dikke takken of de 
dundere , met een knoeft van de dikke in de aarde gelegt, 
Jchieten weer op, en maken een nieuwe firuyk, doch bet 
wil liefft opkomen in een kleyagtige grond, daar flenen 
onder lopen. D 
Naam. In ’t Latyn. Nuga filvarum minims: In % 
Duitfch kleene Praatjes. ` Maleyts en Ternaten Catti 
Catti Kitsjil. Bandanees Gongay. 1 
Plaats. Het waft im ongebouwde velden, daar flenen 
onder lopen, en -daar omtrent. klippen zyn, ^ In Amboina 
beeft men ^t niet veel, bet meefte omtrent de Palo Ba» 
guala, en op de kuft-van Hitoe , omtrent Hila, Meer- 
der vind men bet op groot. Ceram , doch inzonderbeid 
Banda, alwaar dorre en ongebouwde plaatzen, zoo op 
velden, als aan "t bangen der bergen weeldrig bezet zyn 
met deze ftruyken, Op Bali vind men "t ook , en voorts 
in de Moluccos. 
Gebruyk. By de Moluccanen en Cerammers , inzonder-, 
beid by de ‚ Bergwoonders , «verd. dit gewas veel ges 
ZO ous bagen € bare Fortreffen , en daar 
oor de pafJagien ontoegangelyk te maken. Zy weten in 
de Ambuinfcbe quartieren wer feveide plaatzen aan te sy 
zen mn, andere oud Rumacay , A Ceram, en oud Eli 
op Hitoe, die nooit van eenig vyand. inge ny OM 
do: zy breede en boosh bazo al maden ali à n deze 
Catti Catti gemaakt. et werd, als gezegt ‚met takken 
ingelegt „ em. als bet Ze boag opichtet , werd bet afgekapt, 
of met aangebangen gewigt neergebogen , en zoo digt doof. 
malkander gevlogten als men begeert, Daar vald niet 
door te fcbieten, noch te fnyden, want al wat men af- 
kapt vald iemand op bet lyf, en belet bem veelmeer, als 
of bet nog [lond. gott A 
> De: Nieuwelingen in Banda worden aardig ede 
door dit gewas , want door zyn [choon en Veit Inf 
doch met dat onderfcheyt , dat bet Favaanfe kleene en witt 
tas draagt» in lige binges rich ider dan. 
aan't Ai in Ehe, De afgefne ne takken geven veel wa- 
ter, "t welk een geprobeert middel is om de gen te waf- 
Jeben, en de keel te fpoelen, in de Rinder-pokken „om mitt 
daar mede geinfetteert te werden. © 
ANB; De afbeelding van deze plant wer op de 49 Plat 
ME RR Sr. wë Wark 
Figuur 2, gevo 
