Vil Beck LV. Hoofi?. +: AMBOINSCH KRUYDBOEK. 163 
fub hoc proprie locatur fubftantia illa nobis Rottang 
di&a, fubrotunda , ac. binis obfcuris dorfis notata , 
primo albicans ¿ fed ficca in gilyum feu hepaticum 
tranfit colorem, efítque magis flexilis ac lentior præ- 
cedente fpecie, unde & in operibus ufitatiffima eft. 
Ad diftantiam fesqui vel binarum orchiarum funis 
hic laterales, emittit ramos ,. plerumque . alternatos , 
interdum etiam inordinatos, qui ad ortum, uti di- 
ctum eft, fpinofi funt, atque vaginz incumbunt , uti 
in Sagu arbore. Ab iplorúm. ortu per quatuor vel 
quinqué pedes nudi func, fupra plani, feu parum ex- 
cavati; infra rotundi , orisque: ferratis notati, inftar 
illorum Lontari; Reliqua ramorum pars, ex qua fo- 
lia excrefcunt, fex pedes longa e(t , atque in dorfo ad 
certam diftantiam, binas, tres ,i quatuor incurvas gerit 
{pinas feu. hamos , uti in nugis filvarum , fed majores. 
Folia novendecim & viginti pollices longa funt , di- 
gitum lata, firmoque ac medio riervo longitudinali 
notata s-qui-fupra protuberat., bini infuper alii mino- 
res laterales infra protuberantes folium. hoc finuofum 
conftituunt,. quale eft Pinangz folium, Ab utraque 
parte pilis hirtum eft, molles. referentibus fpinulas , 
que apices feu glumas referunt ariftarum Secalinarüm, 
‚fed non ita firme fünt;. 3... T ge 
Ramorum extremitas; in longum excurrit apicem 
uinque fexve pedes longum, ftriatum , & foliis de- 
icutum j qui tamen plerumque curtis armatur fpinis 
&.hamis ; „quibus facile adharimus , atque ‚hi -hami 
fefe usque..ad foliorum .dimidiam extenduht partem 
in ramo , reliqua autem inferior, pars glabra eft, ra- 
morum. vero ille extremitates .periculofiffimz -funt 
$ difficillime illis, qui filvas hasce perambulant. 
Menfe- Novembri feu. in initio ficci anni temporis 
funis-hic perfectos, circa extremam ramorum partem, 
atque ex ipforum alis germina profert ‚ex quibus fru- 
tus excrefcunt fere eadem forma, qua Sagus, totus 
enim corymbus binas ulnas longus 3i atque inferius 
tantum ex uno conftat ramo , planiusculo, ac fpinis 
copiofis armato ; excepta parte quadam fpithamam 
circiter longa, que trunco adjacet tanquam fulcrum. 
Primarius bic ramus feu corymbus.ex vagina produ- 
£tus ad quodvis latus fefe dividit in quinque fexve 
Jaterales ramos alternatos ; fpithamam circiter longos, 
atque hi iterum in. minores ramulos. Hisce. infident 
incurvi quafi digiti feu cornua, angufta, planiuscula, 
ultra digitüm longa ; ad oras ferrata „atque ex fqua- 
mis 9 af. vid tur effe. compofita. Atque hisce fru- 
&us infident bini tresve fimul feffiles fere, qui infes 
riore fua. parte. caliculis fquamofis continentur, 
Fructus hi multo minores funt quam in binis prece- 
dentibus fpeciebus , paulo nempe majores officulo Ce- 
fafine , ex rotundo oblongi , ac porro eleganter cancel- 
lati, in brevem durumque apicem exeuntes , primo 
obfcure. virentes , dein cinerei, fub exteriore fragili 
putamine nucleus reconditur durus , niger , foraminu- 
ee obductus.ab utra opare uti in aliis fpe- 
ciebus., hic autem pre. aliis- hoc peculiare. habet , 
quod nempe ad unum latus ad tertiamcirciterpartem 
fit mollis: ubi & fenfim etiam -cariofus eft, A quafi 
exefus , que pars etiam decidit, tumque nucleus 
hic ab hac parte excavatus eft formam fere habens 
oculorum. Cancri. |... 
Fruétus hi quam proxime adcedunt ad illos Soeur fila- 
. ris feu Hacun ; cujus cancelli magis protuberant , & ad 
oras obtufiores feu rotundiores funt, magisque fuíci 
illis Rottang. Hosce.corymbos frugiferos binos ter- 
nosve fimul quivis profert. funis. Hac quoque. fpe- 
cies hoc peculiare habet ,. quod plures nempe ftipites 
feu. funes ex uno excrefcant frutice, immo fepe de- 
cem fimul numero tam juniores quam: adulti, quum 
precedentes tantum tres quatuorve fimul ad fummum 
producant, ac fubfequens unicum modo femper for- 
met Rh ud Amputatus hic funis fpumofam quo- 
que exftillat lympham , quodammodo potabilem , que 
tamen non tam bonz notz eft quam przcedentis fu- 
nis, queque caput quodammodo gravat. Ad ipfius 
extremitatem paucus quoque lentusque adheret mu- 
cus inftar pultis feu Papede , queque etiam nunquam 
indurefcit. Ejus fubftantia tenera, Palmyta di&a, 
ad cibum non adhibetur, quum nimis amaricet. 
Recentes ftipites feu baculi diu externe vifcofi funt, 
gratumque fpirant odorem ,acfi vernice quodam fuif- 
fent quondam obduêti, unde arena & aqua poliendi & 
depurandi funt. Nt 
Palmi- 
leyd bet geene men eygentlyk Rottang noemd: y. rond, 
doch met 2 donkere ruggens ‚eerfl witachtig „maar dege- 
droogde befterft vaal of lever-verwig , buyg famer en taa- 
yer dan de voorgaande zoorte „en daarom de gebruykelyk- 
Je in ^t werken. 
Op de diftantie van 1} en 2 vademen, geeft dit touw 
zyne zyde-takken uyt, meeft verwiffeld tegen malkander s 
of ook; wel zonder order , dewelke by baren oorjpronk , als 
gezegt , doornachtig zyn , en in een fcheede ruften , gelyk 
aan den Sagu-boom. Van baren oorfpronk zyn ze ; a 5 
voeten blood, boven plärachtig , of wat wytgebold , van 
onderen rond; met gezaagde kanten; gelyk die van den 
Lontar-boom. De reft van den tak, caar de bladeren 
ftaan, is.6 voeten lank, en beeft op de rugge in zekere 
diftanties 2. 3 en 4 kromme doornen of baaken, gelyk 
aan de Praatjes , doch grooter. 
De bladeren zyn 19 en 20 duymen lank, een vinger 
breed, met een fiyve zenuwe in de midden y die boven 
uytbuyld, en noch 2 mindere ter zyden, die beneden Sai 
buylen , en bet blad gerimpeld of gevouwen maken, gelyk 
bet Pinang-blad. Aan wederzyden is bet met bayrtjes 
of weeke doorntjes bezet ,gelykendé de /pitzen aan de rogge 
ayren ; doch zoo fLyf niet. 5 
Het eynde der takken eyndigt in een lange Jnebbe, 
5 en 6 voeten lang , geftreept., en kaal van bladeren , dog 
doorgaans bezet. met korte doornen, en weerbaken , daar 
aan men ligt blyft bangen, en deze baken gaan wel tot 
de belft van de bladeren aan den tak, zynde de reft na 
agteren glad, en deze fnebben zyn bet zorgelykfle en mocs 
yelykfte voor die geene , die deze boffen doorwandelen, 
In November, of "7 begin van de drooge Mouffon, 
brengt bet -volwaffenetouw omtrent de voorfte takken , 
en uyt den fchoot derzelver zyne-fcheuten woort , waar 
aan de vruchten waffen ,:bykans.op het fatzoen als aan 
een Sagu-boom, want den gehelen tros is 9 ellen lank, 
en beftaat beneden maar uyt een tak , platcbtig , en gant/ch 
vol doornen, bebalven noch een ftuk van een fpan lanky 
^t welk tegens de flam aanlegd als een voet, Dezen booft- 
tak uyt zyn febede komende, verdeeld zich aan ieder zy- 
de in: 5.-a-6-zyde-takken over en weer , omtrent een fpan 
Jamk , en-dezelve wederom in mindere takken, „Aan de: 
zelve [Laan kromme vingers of boornen , [mal , en platach- 
tig, ruym.een vinger lank „aan de kanten gezaagd „en ge- 
lyken van fcbubben C zamen gezette zjn. Hier aan zite 
ten de vruchten 2 en 3 by malkander, zonder fteelen s 
bebalven met "t agterfle in gefcbubde buysjes. 
Deze vruchten zyn veel kleender dan de beyde voorgaan- 
de jte weten wat grooter daneen Ker(Je-fleen , uyt den rone 
den wat lankwerpig , voorts mede aardig geruyt , met een 
kort bard fpitsje boven op , eerft doods-groen , daar na afch- 
graauw. Onder de buyten[le broji Jebaal, leyd een 
barde [warte korl, met blinde gaatjes onder en boven, 
gelyk in de andere zoorten:; doch deze beeft dit byzonders, 
dat by aande eene zyden ruym.voor een. derde week is, 
bet. welk-ook met ter tyd: vermolfemd , en uytvald.,en dan 
blyft de regte korl aan dezelue zyde een weinig uytges 
bold; 3. in gedaante van den fleen Kreeften oog. 
Deze vruchten komen zeer na overeen met die van Sa- 
gus filaris of Hacun, welkers ruytjes meer uytbuylen y 
en.-aan. de boeken flomper of ronder zyn. ook. bruynder 
dan de Rottang vruchten. Van zulke vrucht dragende 
troffen vind men 2 of 3 te gelyk aan een touw, Ook 
beeft-deze zoorte-dit eigen, datter veele Dommen of tou- 
wen wyt. een firuyk komen, te weten tot 10 fluks toe , 
jonge en oude „daar de voorgaande maar 3 of 4 ten boog- 
flen bebben, en de volgende noyt meer dan een ftam, zet. 
Het afgekapte touw geeft al meede bruyzend water uyt, 
enigzints drinkbaar , doch zoo goed niet als.’t woorgaan- 
de , en "t booft wat befwarende. Aan de:eynden zet 
zig ook een weinig taaye flym ,.gelyk FE sey die niet 
bard werd. Het Palmyt word tot de-kofi-ntet gebruyktz 
om dat bet te bitter is, Soca A 
De verfche Rottangs-ftaven blyven langen tyd Dest 
van buyten, en bebben een goeden geur, al of ze eertyds 
gevernift waren geweeft , bet welk men met Sand en 
water moet affchuuren. D 
