VIL Bock. LVI Hooff. 
vigiorum , nulla enim Rottange fpecies tam bene 
flexionem & torturam iubit quam hzc: Infervit etiam 
funibus, Quibus Naffz, Bubut ditte, in mare dimit- 
tuntur, unde & cognomen fuum habet; Aptiffima quo- 
que eft ad baculos, qui tenues fatis funt, fed qui fa- 
cile in rectam extenduntur lineain , & in fumo indu- 
refcunt , ipforüm vero internodia non ultra pedem 
longa funt; ita ut horum tria quatuorve ad ünum re- 
quirantur baculum, ipforum quoque fubftantia cras- 
fior & gravior eft quam in prioribus, atque hi bacu- 
li perfecte rotundi funt, equaliter fufcifeu ruffi, nec 
ullis fduamis vel maculis notati, quas Aracanenfes 
habent, variegatus aucem color ipfis conciliari poteft 
per calcem inlinitam , fique tum igni exponantur., Ut 
hi baéuli diu integri ferventur fine uilis filuris, opor- 
tet, ut aliquando ad ignem incalefcant , inftillentur gut- 
tulis quibusdam Olei, non etiam deponendi funt in af- 
ferculis armamentariis, ne pulvis vel ramenta in iis de- 
cidant, undé omnes baculi fet Rottangs perduntur , & 
fragilefcunt. Quum vero Aracanenfis Rottang copi- 
ofetransferatur.& circumducatur , hinc hi Amboinenfes 
baculi non magni eftimantur, & plebi relinquuntür: 
Rottang Tuni per medium fiffum adhibetur ad ob- 
longos Moluccorum clypeo$, Solówacko dictos, o- 
ra$que armorum T'omtommen dictorum fimbria ob- 
ducendas, quare inftrumenta itipediuntur ` ne fiffuras 
patiantur, unde & fupra memoratum obtinuit nomen, 
Carbones vetuftorum funium ex Rottang textorum , 
combufti, &in pulteni contriti, apti funt, utcalci ad. 
mifceantür, qua muros nigro obducunt colore , uti & 
Oleo Ricini feu minjac Djarac aliisquespultibus ade 
no confecta nigto tinguntür colore. 7 
Secunda fpecies quam aptiflima etiam eft, ut ex 
ea bàculi manuales formentur , quum ejus internodia 
non multum protuberent, facillime in longitudinem 
findi poteft, tumque optima eft ad corbiculos ex eo 
ne&endos, cxterum ejus folia quoque adhibentur ad 
anem Cana dictum in iis pinfendum, de quo vidé 
fupra libr. 1. in capite Sagus. k 
mifceri poffunt. quibüs navigia aliaque opera ex lig- 
Secundo Palmijuncus Aracanicus in Amboina exotie. 
tus eft; fed defertur ex regione Aracana, vicina au- 
ftralf Bengalz parti, Elegantiffima & optima fpecies 
eft ad baculos mantales intet omnes fpecies, que 
huc usque vidi, excepta Japonenfi, qe proprie non 
vera elt Rottatiga. Ipfius frütex ac folium mihj igito- 
ta fünt, fed quantum hallucinor, credo proxime con- 
venire cum mox antecedenti, Ejus baculi ultra di» 
gitum craffi funt, firmiffimi, rotundi, & aliquando 
parum ftriati , nature eleganter variegate , acfi tenues 
Jamellz feu maculz ipfis effent inpofite, que non e- 
vanefcunt , fed firmiter ipfis inherent , ipforumque in- 
ternodia longiora funt, nec tam inregulares habent 
protüberantias quam Amboinenfes , funtque magna 
ex parte glabri , ita tamen , ut articulorum feparatio fa- 
cile digriofci ac diftingui poffit, coloris pallide fufci, 
` Ante annum 1676 adeo vulgares erant, utper totam 
Indiam , immo ipfam Ettropam , defererentur pro bacu- , 
lis Inperatorum ob ipforum elegantiam, ftabilitatem- 
que, neque etiam facilerimaspatiebantur, poftiftud 
vero tempus tenuis Palimbanicus in ufum venit, quo 
Aracanicus in defuetudinem venit. 
. Tertio Palmijuncus Palimbanicus, Tenues funt qua- 
fi farculi, pennam vel minimum digitum craffi, gla: 
bri, & politi, pallide fufci, nec ullis maculis nota- 
ti, quorum frutex nos huc usquelatet. In breves dis- 
fecantur bacellos, ünicum conftituentes articulum , at- 
tamen qui tres quatuorve pedes longi funt, ipforum- 
que extremitates argento vel auro obducuntur, qui 
hoc tempore manibus geruntur magis ad ornamentum 
quam ad ufum, jis enim incumbere nequimus, nec 
verberare , unde & duces bellici- Aracanicum præfe- 
runt. Per totam crefcit Sumatram, optimi vero ex 
.Palimbano & Jambo adferuntur, 
Binas pofteriores hafce fpecies primo Rottang Tu- 
ni adfines effe, facile ex ipfarum forma & figura ade 
‘paret; alie fine dubio fpecies Rottang Tuni tam in 
ava & veteri India, quam in Zeylonareperientur. Ip: 
forum enim fructus quadrant, excepto quod fint ma- 
jores , ac per maturitatem nigricantes , crudi quoquee* 
di poffunt, quum fint aciduli & grati faporis; Hinc 
quoque muria condiuntur, qui ad potum Thee edun- 
tur, noftre autem nationi nullo alio noti funt nomine 
„nifi Portugallico Fruita Rottan, . 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
107 
loupen, en diergelyke groote Indiaanze vaartuygen, want 
geen ander Rottang bet draayen zoo wel verdragen kan 
als dezé: Zy dient ook tot touwen; waar mede men de 
vifcbvuyken , Bubut genaamt., in Zee laat zinken , bebbende 
daar van baren toenaam; Zy is ook bekwaamft om hand- 
flokken daar van te maaken, die wel dun vallen. e ter 
zig gemakkelyk rekken laten, en in den rook foyf cal 
den, dog de leeden allen niet boven een poet lang ‚Wife 
halve men drie a vier leden tot een flok moet bebben ` ook is 
bare fubftantie dikker en zwaarder dan aande voorgaan- 
de, bare flokken zyn regtrond, eenpari, donker-geel , of 
ligt tanyt , zonder eenige fchubben of plekken: gelijk de 
Aracaanze doed, dog men kanze gemarmelt maaken als 
men kalk daar op [irykt , en zooover ’t vuyr houd. Om deze 
fiokken lang goed te bouden „en datze niet ligt fcbeuren ? 
moet menze zomtyds warm maken , en eenige droppels 
Oly daar in druypen , men moetze ook niet op de geweer- 
rakken leggen , op dat "er geen [lof op valle, "t. welk ale 
derley Rottangs bederft , en.bros maakt: Dog dewyl de 
Aracaanze Rottangs in overvloed uytgevoerd werden 
zo komen deze Amboinze in weinig confia, en Were 
den voor de gemeene man gelaten. 
De Rottang Tuni in de midden doorgefpleten gebruykt 
men om de langwerpige Moluxe fchilden Salowacko, en 
de kanten van de Tomtommen daar mede te xoomen, wel- 
ke dingen zy bewaard tegens bet fcbeuren , waar van ze 
de bovenftaande naam beeft. De koolen van oude en balf 
gefletene Rottang touwen gebrdnd , én tot meel gewreven, 
zyn bekwaam onder kalk te mengen , de muuren daar 
mede zwart te verwen, gelyk menze ook onder °t Oleum 
Ricini of minjac Djarac , en andere pappen vermengen kan, 
om vaartuygen en andere boutwerken zwart te maken. 
De tweede zoorte is mede de befte om bandftokken daar 
dan te maaken , dewyl de leden niet zeer uythuylen s 
men kanze ligt in de lengte fplyten , en dan isze d bes 
kwaamfte om mantjes daar van te vlegten, anders neemt 
men de bladeren, en bakt bet voornoemde brood Cana daar 
in, waar van ziet lib, 1. in "t Cap. van Zagoe. 
- 2. Palmifuncus Aracanicus, Aracanze Rottang, is 
in Ambon uytlands, maar komt uyt bet ryk Aracan in’t 
Zuyden aan Bengala flootende, Het is defraayfte en bes- 
te zoorte tot bandflokken onder alle, die ik tot nog ‘toe 
ium heb, bebaloen Fapanze , dewelke geen eygentlyk 
ottang is. Haar flruyk en Wad is onbekend, dog og 
gifing gelove ik , datze meêf met de naaft voorgaande overs 
eenkome. Hare ftokken zyn ruym een vinger dik, zeer 
fy , rond, zomtyds cen weinig geribt 5 van natuur aare 
dig gemarmerd, als of er dunne fchilfferen of plekken daar 
óp gelegt waren, die dog niet afgaan , maar vaft daar op 
kleven, en bare leden zyn langer, bebben zulke plompe 
uytficekende afzetzels niet als de Amboinfche, maar zyn 
meeft effen, zo nogtans ‚dat men bet onderfcheyd der te- 
den genoegzaam bekennen kan, van coleur licht-bruyn, 
` Zy waren voor *t jaar 1676 zo gemeeñ ; dat menze door 
gebeel Indien, ja zelfs in Europa vervoerde tot handftok- 
ken voor de Officiers wegens bare fraayigbeyd, flyvig- 
heid, en om dat ze niet licht fcbeurden, maar ná dien 
tyd is de dunne Palimbanfche opgekomen, en heöft de A- 
vacanze meêlt buyten gebruyk gebragt. | 
3. Palmijuncus Palimbanicus. Palimban/che Rottang, 
zyn dunne ryskens , een fcbaft of een pink dik, glad, en 
effen ligt-bruyn, zonder eenige fcbilderyen , wiens ver- 
der gewas ons ook onbekend is. Men kapt ze in korte 
fiokjes, die maar uyt een lid beftaan, en egter van drie 
tot vier voeten lank zyn, en de eynden werden met Silver 
én Goud beflagen , die men dan bedensdaags in de banderi 
draagd „meet tot een welftand als dien[t , want mén kan 
"er niet op fteunen, of daar meede flaan , dies bet de Krygs- 
Officiers nog meeft met de Aracanze bouden. Ze waft 
over gebeel Sumatra, dog de befte wert van Pálimbang en 
Jambi et ed : 
Dat de twee laaft genoemde zoorten met de ebffte Rot- 
tang Tuni maagfchap hebben, kan men genoeg uyt baar 
fatzoen en gedaante merken , ook moeten nog andere zoor- 
ten, 0 op Sava en in oud Indiën als op Ceylon van Rot- 
tang Tunis geflagt te vinden zyn. “Want baar vrugten 
komen over een, bebalven dat ze Wat grooter zyn, en in 
de rypbeyd zwartagtig werden, men kan ze rauw eten 
want ze zyn rins en aangenaam van fmaak. Men petélt- 
ze oûk in , om by den Thee-bak te eten ; zy hebben by onze Nas 
tie DAR andere naam, als den Portugeefen Fruita Rod 
^ a: 
