108 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. LVII, 
Tabula Quinquagefima Quarta 
Ad Figuram Primam Palmijuncum exhibet verum cum ejus 
fune fingulari A. 
Figura Secunda verticem 
floribus ac fructibus onuftum 5 
"majori reprefentantur. forma; 
Gftit Palmijunci veri anguftifolii, 
ubi & flos a fructusque 2 
De vier- en vyftig fle Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur het waare Pa/m-rie?, met des. 
zelfs byzondere en enkelde touw A. ; 
De Tweede Figuur verbeeldt het opperfte van een volwaffe 
waare fmalbladige Pa/m-riet met zyn bloemen en vruch- 
ten behangen,alwaar de bloem 4; en vrucht 4, in grootet . 
gedaante verbeeldt werden. 
AA 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
io SEPTIMUM 
Palmijuncus viminalis. Rottang Java. 
Uinta Rottangz fpecies partim exotica „partim 
Ql indigena eft, atque ob fummum ejus ufum per 
""e-toram circumfertur Indiam. 
‘Tenuifimum habet funem , qui penne Anferinz 
circiter craffitiem liabet, in breves fed non protube- 
rantes articulos divifus , fed fquamulis & lamellis quafi 
obdu&us , inter quas fubtiles confpiciuntur fiflure 
feu circuli, qui funem ambiunt, uti annuli ventrem 
ferpentis, Inferidres articuli o€to & novem pollices 
longi funt, fuperiores duodecim vel quatuordecim, 
atque per iftas lamellas quodammodo picti vel varie- 
atl, acfi inful quadam in illis effent notat , ac 
(emper magis flavefcunt quam reliqua arundinis pars. 
Szpius füperiores articuli craffiores funt inferioribus, 
uod in aliis Rottangis itidem. obfervatur. 
. Javanenfis frutex quàm maxime conveniet eum illo 
Rottarig Tuni, vel adhuc propius adcedet illi Rottang 
Tsjavont, lata nempe gerens folia, ramosque hamis 
obfitos, fed tantümmodo circa fuperiorem ipforum 
partem, inferius enim glabri funt; qui ad longitudi- 
nem duodecim vel quatuordecim pedum amputantur, 
complicantur , & quinquaginta fimul in fafciculum 
ST „atque ita per toram Indiam , immo in ip- 
fam Europam venales circumferuntur. 
. Nomen. Latine mihi vocatur Palmijuncus Viminalis, 
vulgo Malaice Rottang Fava, quum in Javanorum 
foris maxime venalis fit, licet minima pars ibi cre- 
feat. % S i dë 3 ` d. t M y “ x " x 7 
Locus. In. Javanorum reperitur filvis , plurima vero 
, optima pars ibi adfertur ex ipfi obpofito Borneo, 
Banjermaffin, & Pulo. Laut,inter Borneum & Cele- 
bem fito. In Celebe quoque obcurrit usque ad ip- 
fius.boreales plagas , provincias nempe. Manadum 
& Gorontalum. 
` Ufus. Tenuis hzc & juncea quafi arundó per to- 
tam Indiam magno in ufu-eft ad quaevis nettoria. & 
viminalia opera ,poteft enim findi tam in magna quam 
in parva loramenta, ex majoribus enim fegmentis fibi 
junctis matte formantur, quz calidis diebus gratam 
dant requiem ob fummum ipfarum refrigerium , ac 
porro quivis corbiculi, ciftule, fcrinula , clypei „ fe- 
neftrz s fedilia, fcamna, & cubilia: Ex integris vero 
viminibus fibi innexis funes anchorales aliaque opera 
formantur, GE politiora ac durabiliora funt quam ex 
alia quavis Rottanga. Javani enim norunt ex hisce 
yiminibus feneftras adeo eleganter conneêtere, ut 
ftella, Rofe ; fimilesque figure in illis confpiciantur „ 
atque ex fübtiliffimis ipfius corticis fcorzis fübtiles 
componunt mattas, & tegumenta ligneorum fcrínio- 
rüm ita ut in horum textura confpiciantur flores , a- 
let. Ge mb, sm 
Jayanica hzc Rottanga in carbones combufta & 
~ foto "er trira Cum debili potu Arack ad unum alte- 
rumve cyathum.propinatur tali, qui a cane vel alio 
quovis maligno animali morfus eft ad venenum ex- 
pellendum, atque intumefcentiam inpediendam , vul- 
nus autem ipfum calceo leviter pulfandum eft, do- 
nec fanguis largiter exftillet , tumque fumuntur Li- 
monum folia, quz cum debili potu Arack conterun- 
tur, & vulneri inftillantur, quod dein Limonum fo- 
ho clauditur. . X k 
, Sinenfes & Malayenfes unum alterumve minorem 
iftius Rottange H ampullis inponunt , in 
quibus aquam in navigiis confervant, unde aqua a 
putre- 
LVI: HOOF DST UK: 
Het Teen Palm-riedt. 
E vyfde zoorte van Rottang is ten delen uytlandfcbg 
D en ten delen Inland/ch, en werd wegens zjn groot 
gebruyk , door geheel Indiën vervoerd. 
Ze is de dun[le van touw , in de dikte van een Ganze- 
Schaft „ of wat meer, in korte, doch in geen wytftekendé 
leden verdeeld, maar met fcbilfferen en [cbubbetjes be- 
kleed, en daar tu[fcben met fubtiele /cheurtjes of ringeta 
jes y die bet touw omgevens als de kringen aan den buyk 
van een Slange, De onderfte leden zyn 8 en 9 duymen 
lank, de voorfte 12 en 14, door de voornoemde fcbilffe- 
ren enigzints gemarmert „als of er Eylandekens op getey- 
kend waren, en zy zyn altyd lichter-geel dan bet ander 
lichaam: : Dikwils zyn. de voorfte leden dikker dan de 
achterfbe „ bet welk aan andere Rottang mede gebeurd, 
¿Den firuyk aan de Favaanfche zal meeft overeenkomen 
met dée van Rottang Tuni, of nog eygentlyker met die 
van Rottang Tsjavoni, te weten breed van -bladeren y 
en de takken met baken bezet , doch maar omtrent bet voor- 
fte deel, want achter zyn zy glad. Zy werden tot de 
lengte van 12 en 14 voeten gekapt, !’zamen gevouwens | | 
en met so in een bondel gebonden, die men dan door gg 
beel Indiën, ja zelfs in Europa te koop voerd, vp 
Naam. In ’t Latyn noem ik ze Palmijuncus Vimina- 
lis , dat is Teen Palm-riet „in 't gemeen Maleyts Rottang 
Java , dewyl men ze-op de ‘Augen qj Markten meeft te 
e vind boewel bet minfte deel aldaar waft. : 
Plaats. Men vindze in de Favaanfche boffen, doch de 
meefte en befte worden aldaar gebragt van bet tegen over 
gelegen Borneo , Banjermaffin, en Pulo: Laut, tuffchen 
Borneo en Celebes. gelegen. Op Celebes vind men ze ook ` 
tot in deszelfs Noorder-delen, de Provintie van Manado ~~ 
en Gorontalo. 
Gebruyk. Dit dunne en biesachtige riet „is door gel 
Indiën in em gebruyk tot allerley vlegt en bind-werk> 
want shet laat zich zoo in grove als fubtiele riemkens [nye 
den. Uyt de grootte flukken aan malkander geregen, 
worden matten gemaakt , die by beete dagen aangenaam 
zyn om op te ruften, wegens bare koelte., voorts aller- 
bande korfjes , koffertjes, doosjes , en ronda/Jen , werden 
daar uyt: gemaakt, als mede ramen tot venfters , ftoelen, 
zitbanken „en flaap-fteden. Uyt de geheele teenen door mal- 
kander gevlogten, maakt men anker-touwen , en alle wer- 
ken daar van gemaakt, zyn netter en durabelder dan van 
alle andere Rottang. De Javanen weeten de ramen ook 
200 konflig te vlegten, dat "er Sterren, Rozen, en dier- 
gelyke, figuren in gezien werden, ook uyt de fynfte rie 
men vande fcborfJe maaken zy fyne matten, en bel dingen . 
van boure koffertjes ,200 dat de geweeve riemen daar in 
uytbeelden , bloemen , dobbel-ftenen &c. - 
De Favaanfche Rottang tot koolen gebrand ‚en fyn ge 
wreven , geeft men met flappen Arak een of twee thee- 
kopjes vol te drinken „ die van een bond of eenig ander 
quas. sojgebetan is, om het fenyn uyt te dryven, en 
et fwellen te beletten, maar men moet de quetfuure zelfs 
met een muyle zachtelyk kloppen, dat bet bloed wakker 
uytlope „en als don neemd. men Limoen-bladeren , wryft 
die met een weinig flappen Arak, doed dit in de wonde, 
en bindze met een Limoen-blad toe. 
De Sinezen en Maleyers nemen ook 1 a 2 kleene bon- 
delkens van gemelde Rottang, en werpen die in bare 
me A 
eel 
water-bakken, die zy op bare Vaartuygen bebben , - 
al 
p 
up 
