uo HERBARII AMBOINENSIS Liber VII cap. Lvmt 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
| OCTAVUM 
- Palmijuncus equeftris. Rottang 
T sjavoni. 
Exta fpecies eft, que Rottang Tsjavoni adpellatur; 
S que minimum gerit fruticem, ac tenuiffimum fu- 
nem,avulgari Rottangz forma maxime diverfa, 
ei nempe folia, non autem quoad arundinis fub- 
antiam. In quasvis minores dividitur fpecies, hic 
autem vulgatiffimam defcribemus. j : 
uz primo longum format fruticem, quicum illo 
Sagùs junioris convenit, componiturque ex otto vel 
decem tenuibus & rectis ramis in circulo pofitis, ad 
viri circiter altitudinem , funtque vix minimum digi- 
tum craffi,in breves articulos divifi, infra paucis bre- 
vibus fed reétis & firmis fpinis obfiti; ex quovis nodo 
folium excrefcit, atque ipfi obponitur aliud ex fub- 
fequenti nodo , feffile, ac firmiter ramo adcumbens, 
ad ldtera transverfale & obliquum, in rami autem ex- 
tremo erectum, funt vero hec folia fimilia illis Le- 
lebe ‚vel aliarum arundiñum, ex nigro virentia , fed . 
glabriora, multis nervis longitudinalibus donata &' 
rugofa. ` ENG 
ami hi fenfim pereunt, atque ex trunci cen- 
tro longus excrefcit tenuisque funis, qui verus eft 
Rottang , & per finum mox itefum in terram fefe 
demittit , at per aliquot orchias fefe circumvolvit , 
& ex nodis fuis parvas firmasque in terram inplan- 
tat fibrillas, uti Sirii plante fefe arboribus ipfarum- 
ue ramis infigunt, quas adfcendunt , dein iterum 
efe in altum adtollit, fique arborem adtingere pof- 
fit , hanc per duodecim ad quindecim orchias ad- 
fcendit , ubique zqualis craflitiei , nullos emittens la- 
gerales ramos , qui oloris penne craffitiem habent, 
externe nullo obduétus rugofo cortice, fubftantiam’ 
habens lentam admodum, nec facile fragilem , dein 
hic funis fenfim craffefcit, donec minimi digiti craf- 
fitiem adtingat, ubi fefe in laterales incipit expandere 
ramos, & externe rugofo ac fpinulofo obductus eft 
cortice. 
Rami hi non multo craffiores funt perina , ultra tres 
pedes longi, infra rotunduli , fupra plani, binisque 
anguftis oris aucti , qui fpinulis denfis obfiti funt, atque 
hisce fimilia infident folia, uti fupra defcripta func, 
alternata, a feptem ad decem pollices longa, binos ac 
¿esqui digitos lata, tenuia, firma, & glabra, in fir- 
num apicem definentia , in fuperiore parte curtis fpi- 
ulis obfita, quz nervis incumbunt per totum folium 
lecurrentibus, cujusvis rami extremum in longum 
terminatur loramentum , tres quatuorque pedes lon- 
gum, fpmulis denfis obfitum, feu proprie hamulis, 
ui efficiunt, quod he filve difficulter permeari pof- 
fint; funis hic ramofus ac folfofus quatuor & quinque 
orchias infüper longus eft, in quo rami alternati func, 
uti & folia in his ramis. Hujus funis extremum in 
culmi craffitiem definit, ac demum inftar fili, quin- 
que pedes longum , inque inferiore parte plurimis 
anguftis.& firmis foliolis cinctum , que enfium lamel- 
las referunt , atque arcte funiculo. ipfi adcumbunt, 
reliqua autem pars mollibus obfita eft hamulis, non- 
dum penitus explicatis, : 
Fructds tam raro in confpe&um venit, ut pluri- 
mis incolis fit ignotus, cujus cauffa, ut mihi vide- 
tur, eft, quod funis hic modo erectus , qui Rot- 
tang eft,non permittatur juftam adtingere fenectu- 
tem, in locis enim remotis, ubi funis hic nudus ar- 
bores adfcendit ad longitudinem viginti & triginta 
orchiarum , di&ique junioris: fruticis ramuli. decide- 
runt, fruétus fuos edere incipit , qui longis ex pe- 
dunculis excrefcunt ex foliorum alis, funtque primo 
We eet tres cum dimidio pedes longi , horumque 
pofterior pars pedem circiter longa eft, hujusque di- 
' midia pars ex rotundo plana binis obtufis oris parum- 
que fpinofis auéta, dimidii digiti latitudinem habet 
fuperior dimidia pars craffior, rotundior, & fpinofa 
penitus, minimi digiti craffitiem adequat, ubi latera. 
les quidam emittuntur ramuli-, qui in duodecim ac 
quindecim incurvos &, nodofos digitos feu julos di. 
vi- 
Lvut.HOOFDSTUIÉR 
De Ruyters Palms- Boom Bies. 
E zesde zoorte , is 't geene men Rottang "T'sjavoni 
noemd , bet kleenfte van ftruyk , en dunfie van touw; 
van bet gemeene fatzoen der Rottangs vry wat af- 
wykende, te weten in de bladeren , maar niet in de Jub- 
fiantie des Riets. Zy is verdeeld in eenige minder zoor= 
ten, doch wy zullen alhier dè gemeenfte befchryven. 
Deze zet eerftelyk eenen langen ftruyk, gelykende cen 
jonge Sagu-firuyk, van 8 òf 10 dunne en regte takken 
in de rondte fLaande , omtrent een man boog ; zy zyn febàars 
een pink dik, in korte leden verdeeld , beneden met wey- 
nige korte, doch regte en Droe doornen bezet, uyt ieder 
lid Daat een blad , en tegen over uyt bet volgende een an- 
der, zonder fleelen digt tegens den tak aan zittende , aan 
de zyden overdwers ‚doch aan bet uyter[le des taks over. 
eynd , zy gelyken na die van Leleba of andere Bamboezen 
wart-groen , doch gladder , met veele, zenuwen in de 
lengte doortogen, en rimpelig, 
Deze takken vergaan allenxkens, en uyt het midden 
des fiams komt een lang dun touw voort, "t welk is dé 
eygentlyke Rottang , die zig met een bogt ftraks weder 
na de aarde kromt, en eenige vademen daar op flingert; 
en uyt de leden kleene ftyve worteltjes in de aarde zend, 
gelyk de Siri-planten aan de bomen en takken doen, daar” 
aan ze oplopen , van daar verbeftze baar in de boogte, 
200 ze een boom aantreft, die ze dan oploopt van 12 en 
15 vademen , van eenparige dikte ‚en zonder Zyde-takken, 
te weten een groote Lwane-fchaft dik, en zonder ruyge 
Jchorffe van buyten , van een gants taayé en onverbrecke- 
lyke fubftantie ;daar na werd dit touto allentkens dikker ; 
tot dat bet de dikte van één; kleéne vinger, en meer ges 
wind, daar bet dan in zyde-takken zig begint te verdeelens 
en büyten met een ruyge doornachtige [cbor[fe bekleed is, 
De takken zyn mede niet veel dikker dan een (haft, em 
ruym 3 voeten lank , beneden rondacbtig , boven plat y 
met 2 finalle kanten , dewelke digt met kleene doornen 
bezet zjn, bier aan Maan diergelyke bladeren , als boven * 
vermeld, veraviffeld tegen malkander van 7 tot 10 duy- , 
men lank , 2 en een $ breed , dun, ftyf, en glad, in ` 
een fiyve fpits eyndigende , en agter aan de bovenfle 
zyde met korte doorntjes bezet, dewelke op de zenuwen 
fiaan, die door bet gebeele blad lopen, bet eynde van 
ieder tak loopt nog woort met een fmalle riem , van's tot 
4 voeten lank, digt bezet met kleene doorntjes , of eygent- 
Iyker haakjes , dewelke maken , dat deze boffen moeyelyk 
te paffeeren zyn. Dit getakt en gebladert touw is noch 
4 a 5 vademen lang , ftaande de takken verwiffeld te- 
gen malkander , gelyk ook de bladeren aan de takken; 
bet uyterfte van dit touw loopt zoo dun toe als een 
ftroo-balm , en ten laaften als een Zyl draad, s voeten 
lang, en aan bet agterfte bezet met veele fmalle en ftyve 
blaadjes, gelyk degen-klingen , dewelke déet tegen bet 
touwtje aan leggen , en bet refteerende is met aveeke haak: 
jes bezet , dewelke noch niet te degen geopent zyn. 
De vrucht werd zoo zelden gezien, dat ze be de meefte 
Inlanders onbekend is , waar CS de ME 2 
zyn, dewyl men bet uytgefchotene touw, zynde de ey- 
gentlyke Rottang , geen ruft laat , tot dat ze baar volko- 
men ouderdom gewint , maar op afgelegene plaatzen, 
daar bet bloote touw de bomen oplopende 20 en 30 var 
demen lengte bekomen kan,en de voornoemde takken van 
den jongen flruyk rondom afgevallen zyn, begint bet 
eerfl zyne vruchten te geven. Dezelve komen voort aan 
lange fteelen „uyt den "boot der bladeren , en&eld , 33 voe- 
ten lank, bier van is bet agterfle eind omtrent een voet 
lank, en daar van de agter[le helft uyt den ronden plat, 
met 2 flompe en wat doornachtige kanten, fcbaars een 
balve vinger breed, de woorfte helft is dikker ronder „en 
gants doornachtig , fcbier een pink dik, daar op volgen 
eenige zyde-takjes , en dezelve in 12 a 15 krommen en 
knobbelachtige vingers verdeeld , en alle agterwaarts ge- 
5 bogen; 
