Vl Boek. LVI Hooff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. art 
viduntur, retroflexos, quibus fructus infident hic & 
illic folitarii , licet & quidam hosce ubique proferant, 
qui Piforum magnitudinem habent , eleganter can- 
cellati, inftar aliorum Rottangs fructuum , fuperius 
apice duro coronati; coloris {qualide lutei, fed qui 
ficci, pallidi funt; intus autem continent nucleum du- 
rum ac nigrum, fere inftar ftercoris murini , fupra 
hunc lateralem  ramulum primarius petiolus tenuis 
eft ac glaber; vix culmum craffus, ac dein iterum 
craffus ac fpinofus, adeoque pungens, ut vix tractari 
pofüt: Ad alteram partem fimilis excrefcit lateralis 
amulus; tales julos &fructus gerens, ad fpithame 
irciter diftantiam a priore, ita ut totus corymbus 
non plures quatuor vel quinque talibus gerat ramulis. 
Quum hic frutex ter quaterque bosce produxerit , 
perit uti & quum ejus funis nullas adtingere poteft 
arbores , fed juxta terram prorepere debeat , hic & il- 
lic fibrillas emittat, nec ullibi fefe erigere poffit , uti 
& omnis talis funis, juxta terram tali modo prore- 
ens facile finditur, nec ad ligamina multum valet. 
ft itaque peculiaris character vel qualitas hujus fu- 
nis, quod in ominibus fere partibus infra fit tenuis 
& glaber, fupra vero craffus ac fpinofus. 
adix mox füb ftipité proveniens nodus eft craf- 
fus & oblongus, ex quo undique dependent plurima 
nigre & firme fibrille; vix culmum craffe, ac per- 
pendiculariter terram petentes , que adeo lente ac 
dure funt , ut neque frangi neque extrahi poflint, 
quam pufilla etiam fit arbufcula, unde ubique effo- 
diende & amputande funt. Medii funis articuli fex 
& feptem pollices longi fünt, ‘externe concolores , 
pallide Be flavefcentes , inferiores autem nodi 
parum virefct 
unt. Ejüs fubftancia non adeo flexilis 
vel obfequiofa eft quam aliarum arundinum Rottangs; 
fed firmior, ex longioribus conftans fibris ¿ac facile 
fiflurasagens: Recens funis parum vifcofus eft, quum 
tractetur; gratumque de fe fpargit odorem fere inftar 
Unguis Odorati. —. cse 
omen. Latine Palmijuncus Equeftris a fubfequente 
ejus ufu. Malaice Rottang Tsjavoni, ac fimpliciter 
Tsjavoni , aliis autem Rottang Cawa, h. e. filamentos 
fus Rottang ; dum ejus funis inftar Chordularum tes 
huis Dr. licet Rottang Cawa proprie Bert Oe fit fpe- 
cies, quam mox infra deferibemus. Amboinice U: 
Tore, € Dia Pala P 000 E EE 
^ Locus. In Amboina obéurtit in Hito&s "montibus 
faxofis, uti & in Hulamohela, in Bourone autem in 
planis reperitur filvis itidem faxofis. ~ 
In infulis ante Bataviam & Javam ad borealem 
lagam fitis craffiffimus reperitur Rottang Tsjavont , 
KC gerens folia, fpinas , & nodorum articulos quam 
Amboinenfis , fed plerumque multo major, arundo 
hzc ultra tres orchias alta eft, recta, & inftar cornu 
firma, infra ultra binos digitos craffa, inque breves 
diftinéta articulos , hec autem craffities fenfim in- 
minuitur ad illam digiti, ac demum ad penne craffi- 
tiem, funtque erticuli fenti longiorés ; quorum co- 
lor eft fqualide luteus, Adeoque firma eft hec a- 
rundo ‚ut ex-efus inferiore parte oGo vel novem pe: 
des longi baculi formari poffint, pre. reliquis. mul- 
tum crefcit in infuia Circkzee dicta , que omnium 
maxima eft infula. 
Ufus. Equites hanc potiffimum eligunt arundinem, 
quam inter equitandum manibus tenent , uti in Europa 
vimina Salicum fimiliaque manibus tenentur, hunc 
in finem inferior eligitur pars quatuor pedes longa, 
cui adheret nodofe radicis fegmentam , cüjus crafla 
abfcinduntur fila, ita ut commode manibus eam am- 
plecti poffint. Recentes baculi , uti dictum fuit, 
externe fimili obduéti funt muco , quo reliqui Rot- 
tangs ftipites, hic autem nunquam adeo exficcatur, 
quiu frigidis noctibus iterum exfüdet, hi quoque ba- 
culi, Tsjavoni hinc dicti, aliquando in aqua fünt 
deponendi, vel oleo obliniendi, ut lenti fint > nee 
findantur,in ufü domeftico adhibentur ad pueros ple- 
€tendos, ac fervos loco Chambokken , sd lororum. 
,Reftans glabra,& fpinis vidua funis pars a quinde- 
Cim ad viginta orchias longa ad vimina adhibetur tam 
integra quam fiffa, fed non tam bonz eft notz quam 
Rottang Java , quz ad primum intuitum haud mul- 
tum differt ab hoc T'sjavoni , multo autem magis jun- 
cee eft fubftantie, ac longiores habet articulos, & 
eX- 
bogen; bier aan ziet men de vruchten bier en daar enkeld 
Dam, boewel zommige ook beel en al daar mede bezet 
2yn , deze zyn in de grootte van Erweten , aardig geruyt, 
gelyk andere Rottangs-vruchten , met een bard fpitsje 
voor op 3 van coleur vityl-geel ; maar befterven bleek , 
binnen meteen barde [warte kori, Jcbier als een muyze- 
keutel , boven deze zyde-tak werd. den. booft-fteel wederom 
dun en glad, fcbaars een ftroobaim dik „en dan wederom 
dik en doornacbtig , zoo frekelig , dat men Ze qualyk aan- 
vatten kan, Aan de andere zyde komt dan een dierge- 
lyke zyde-takje , met zoodanige vingers’ en vruchten, 
omtrent een [pan van den vóorgaanden , zoo dat den ge- 
beelen booft-fteel niet meer als 4 of 5 zydestakjes beeft. 
Als den firwyk drie of viermaal gedragen beeft, zòo 
gaat.by uit, als mede als zyn touw geene bomen kan 
bereiken, maar langs de aarde moet kruypen „bier en daar 
inwortelen, en nergens zig oprechten kan , gelijk ook al 
bet touw, dat dusdanig langs de aarde kruipt ‚licht fplyt, 
en tot bet binden niet veel deugd. Het is dan een byzon- 
dereeigenfchap aan dit touw , dat bet meeft aan alle zyne 
Ke agter dun en glad, miar na vooren toe dik en 
ekelig is. Së i 
De Wortel naaft onder den ftam is een dikken lankwer- 
pigen WEN , rondom bebangen met veele ftyve en fwart- 
achtige Vazelingen, fcbaars een ftroobalm dik; en regt 
neerwaarts in de aarde gaande , zoo taay en bard , datze 
niet te breeken noch vm te trekken zyn, hoe kleem bet 
boompje ook is , daarom men ze rondom losgraven en af- 
kappen moet. De leden van bet middel-touw zyn. 6 en 7 
duymen lang, van buyten eenparig van coleur , te weten 
bleek-Beel „ven aan de onder[le leden een weinig na den 
groenen trekkende. De Jubllantie is zoo buy Tian noch 
gedweeg niet als aan andere Rottangs , maar ftyver , tang- 
dradiger , en ligt /plytende ; bet wet touw is wat 
kleeverig als men bet bandelt , en geeft een goeden reuk 
van zich, fcbier als Unguis Odoratus. 
Naam. In ’t Latyn Palmijuncus Equeftris van zyn 
voigende gebruyk. Maleyts Rowang Tsjavony , en flegts 
Tsjavont, by anderen Rottang Cawa, dat is draad- 
Rottang , dewyl zyn touw 200 dun is als Cbordulen , of 
Jood Iynen; hoewel Rottang Cawa ; eigemilyk een by- 
zondere zoorte is, die wy. ftraks bier onder dele fm 
zullen. Op CN, ja Cawa , en Ula Pala Pala. ` 
Plaats. Men vindze In Amboina op bet Hitoeéze gå- 
bergte, daar. bet ‚fleenachtig is, als mede op Hulámoel, 
maar op Boero beeft men ze in de vlakke boffen, daar bet 
mede vol fkeenen is. 
Op de Eylanden voor Batavia en Fava , in "t Noorden 
leggende , vind men éen zeer dikke Rottang Tsjavoni, 
met diergelyke bladeren „doornen , en verdeelingen van le- 
den als j^ Amboinfche, doch. doorgaans veel grooter, bet 
riet is wel 3 en meer vademen hoog ‚regt , en 200 Raf als 
een hoorn , beneden ruym 2 vingers dik, en in korte lè- 
den verdeelt , maar deze dikte vermindert fcbielyk tot een 
winger , en ten laatfben tot een fchaft, en werden de le- 
den ook vervolgens langer: De coleur is ouyl-geel , bet 
is zoo flyf , dat men van "t bnderfte fluk 8 of 9 voeten 
lang , -knodzen en fpringftokken kan maken, bet waft 
onder anderen veel op t Eyland Cirkzee, zynde een van 
de grootfle van de voornoemde, 
Gebruyk. De Ruyters zoeken meeft deze Rottang om 
te paard rydende in de band te bouden , gelyk men in 
Europa, met de Teenen, Chamboeken , en diergelyke doet, 
bier toe meemt men maar bet agterfte eind van 4 voeten 
lank, daar een fluk van de knoeftige wortel noch aan zit, 
awiens dikke draden mien kort affnyd en befnoeid , dat men 
ze gemakkelyk in de band kan houden. De verfche ftok- 
ken , als gezegt, bebben van buyten diergelyke fmeerige 
beid als de andere Rottangs , die nooit zoodanig vergaat, 
of ze fweet by koele machten weder uyt , ook moet men 
ze bünd-rieten , die men daarom Tsjavoni noemd, zome 
tyds in water leggen, of met eenig olye befiryken , op dat 
ie? blyven eh niet ee pu buysbouden ge- 
bruykt men ze tot ftraffe van Kinderen en Slaven in plaats 
van Chambokken, en Bulle-peezen- 
Het refteerende gladde en kaale touw van 15 tot 20 
vademen lang , kan men tot verfebeide bindwerk gebruy- 
ken, zoo heel als gefpleeten „doch is zoo goet niet als Rot- 
tang Fava, dewelke in *t eerfte aanzien niet veel yer- 
Jebilt van dit Tsjavoni , maar zy is veel biesachtiger en 
langer «an leden, em is ook van buten en 
