VII Boek. LIX Hooff. -AMBOINSCH KRUYDBOEK. 113 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
| NONU M. | 
Zolacca. Rottang Zalack. 
Reter fex precedentes Rottang fpecies tres alie 
P funt fpuriz feu inregulares, uti Zalacca , Rottang 
Utan, & Daun Gindi, quarum prima licet exoti- 
ca fit, in Amboina tamen hoc tempore adeo multi- 
plicata eft, uc ubivis fit obvia & nota, quam itaque hoc 
in capite defcribemus. 
Zalacca frutex eft; quoad modum crefcendi magno 
Rottang , vel cenero Sagus frutici quam maxime fimi- 
lis, nullum autem producit funem. 
Ejus rami hic in Amboina daniele duodecim 
pedes alti.fünt,in Java vero & Baleya altiores exere- 
Ícunt, non craffi; angulofique, ubi folia excrefcunt, 
inferius. vero. femi excavati inftar Sagus ramorum, 
atque amputati fimilem ftillant pultem feu Papedam , 
quique circa radicem arcte conjunguntur, & horren- 
dis obfiti funt fpinis usque ad ipforum extremum , ita 
ut fine vulnere vix tractari poffint: Spine hz funt 
rete, & inftar acuum firme, per ordines fupra fefe 
invicem locate ; maxima autem circa radicem excre- 
fcunt, fenfimque decrefcunt, ac longiffime minoribus 
interponuntur; plane, & quafi. péctinatim juncta. 
Folia cum illis Rottang tam: conveniunt, fed funt 
paulo latiora & glabra ,.ex nigro virentia , inftar illo- 
rum Sagueri , ita ut totus frutex e longinquo nigre- 
Ícat: Subtus autem. hee folia albicant , & ad oras 
fpinis denfis obfita fant, fuperne ad apicem quafi abfciffa 
feu fiffa „ fesqui pedem longa, binos lata pollices. 
> Fructus alio modo progerminant quam in vulgari 
ottang, ejusdem tamen magnitudinis, inter fpinofos 
enim ramos ex ipfa radice pedunculus excrefcit, fpi- 
. thamam longus, cujus fummo. increfcunt. quinque , 
Septem, decem , vel undecim. fimul. magni. fruckus , 
formam habentes Ficorum vel Pyrorum , brevibus pe- 
tiolis ramo juncti, & fefe comprimentes Pyriformem 
"mittunt formani , inferius angufta quadam excre- 
fcunt foliola , hosce inftar vaginarum ambientia , pri- 
mo enim craílus excrefcit nodus inftar retorte, fru- 
€tús vero quivis externe. videtur compofitus ex fim- 
plicibus lamellis, quz» tamen non feparantur, fed uni- 
cum formant putamen, fragile, & inftar illius Cafta- 
nearum comprimi & feparari poteft , cum quibus etiam 
quoad colorem convenit. 
Lamelie ha feu cancelli non adeb regulares funt 
quam in Rottang fructibus, multasque obliquas for- 
füant lineas fefe invicem decuffantes, quaque prope 
acutum angulum brevem mollemque gerunt fpinulam 
retroflexam , = fructus fpinulofus eft, fed non vul- 
nerans , atque hac facile diffolvi poteft. Interne gle- 
ba locatur fuccofa, fed duriuscula, $ carnofa, ex bi- 
nis pluribusve minoribus glebis compofita , flavefcens, 
& undique ab exteriore putamine feparata, excepto 
uno angulo, quo leviter ipfi jungitur. Caro hzc fi- 
milis eft illi Aurantiorum dulcium , fed durior eft, nec 
ita granulofa, atque in hac unus alterve, rarius tres lo- 
cantür rotundi nuclei, fclopeti globulos referentes, 
obfcure fufci, duri, & una parte umbilicati, altera in 
brevem apicem: definentes. Caro hzc itidem circa 
illos feparata eft, excepto ad umbilicum, cui per bre- 
vem nectitur venulam , qua pars refpicit fupremam 
"feu latiffimam fruétus partem." Caro hac delicatiffimi 
“eft faporis, grate acida. nempe "eft. cum quadam ad. 
“ftritione ; inftar Uvarum, mofchatellarum, vel Ana- 
naffe, fed magis ad(tringens. Senfim hic frutex fti. 
pitem format, qui tamen nihil aliud eft quam con- 
'"geries ramorum ,' binos tresve pedes altorum, tum- 
que petioli frügiferi fimul. quoque excrefcunt a folo 
magis elevati, quorum qui extra fpinas dependent, 
ab hominibus avelluntur, quique inter fpinas locan- 
tur, a gliribus devorantur , qua adftuta animalcula 
juxta internam ramorum partem , quz glabra eft , de- 
currunt, ac fructus comedünt. ` Varii fimul frugiferi 
.racemi ex uno codemque progerminant frütice, at- 
que radices füb terra prorepentes hfc&illic novos ee 
mittunt furculos, à; da Hd ; 
Tom. V: ` Nomen. 
LIX. HOOFDSTUK, 
De Zalack-Struyk. 
n de zes voorgaande geflachten van Rottangs ; 
zyn er nog drie oneygentlyke of baftaard-zoorten: 
als 1. Zalacca, 2. Rottang Uran, en de de Daun 
Gindi, waar van de eerfte wel wytlandifcb is, egter in 
Amboina nu zoodanig vermeerdert, datze genoegzaam be: 
kend is , die wy in dit Kapittel befchryven. 
Zalack is een ftruyk, in wasdom de groote Rottang of 
jonge Sagu-firuyk zeer gelyk, maar zy brengt geen touw 
woort. 
De takken zyn bier in Amboina gemeenlyk 12 voeten 
hoog „maar op Fava en Baley werdenze booger , niet dik, 
hoekig , daar de bladeren ftaan , maar beneden balf uytge- 
bold , als de Sagu-takken., en doorgekapt mede diergelyke 
Papeda uytgevende , omtrent de wortel digt by malkaar 
flaande, en met yzelyke doornen bezet , tot het uyterfte 
van den tak toe , zoo dat men die zonder zig te bezeeren quas 
lyk bandelen kan. Deze doornen zyn regt, en ftyf als naal. 
den , in ryen boven malkaar: fLaande , de grootfte omtrent 
de wortel, en allenxkens kleender „en de lang fte met kor- 
tere tu[Jcben beyde , plat , en aan malkaar gevoegt, als kam- 
men. - 
De bladeren gelyken die van Rottang Itam , of wel zoo 
breed en glad, fwart-groen y als die van de Sagueer-boom, 
zoo dat den gebeelen hk van verre [wart gelykt : doch 
van onderen zijn ze witachtig „en aan de kanten digt met 
doornen bezet , en vooren aan de fpitze afgebroken of ge- 
Spleeten, anderbalve voeten lank, twee duymen breeds 
De vruchten komen op een ander manier voort „als aan 
de gemeene Rottang; egter met dezelve groote gemeenfchap 
hebbende „ want tu(Jcben de doornachtige takken uyt de wor- 
tel zelfs , komt een fteel voort , een fpan lank , of minder, 
op wiens top groeyen, 5, 7, 10,en 11 groote vruchten 
by malkander , in gedaante van Vygen of Peeren, op 
korte fleeltjes aan baren tak zittende , en malkander drin- 
gende, waar door ze van de Peerform afwyken , beneden 
ebbenze eenige [malle blaadjes, die rondom haar ftaan 
als [cbeden, want daar wu eerff een dikken knop, als 
een kolve, ieder vrucht [cbynd van buyten van enkelde 
fchilfferen gemaakt te zyn , die nochtans niet van malkaar 
gaan, maar een doorgaande fcbaal maken , die bros is, 
en zig ligt breken laat, gelyk aan de Caftanjen , welkers 
coleur zy ook beeft. e 
e [chilfferen of ruytjes Daag koo ordentelyk niet als 
aan de Rottang-vruchten, maaken egter veele fchuynze 
linien, die malkanderen kruy/Jen , by den fcberpflen boek 
een kort en week doorntje bebbende ‚naar agteren ftaandé, 
waar door de vrucht doornachtig werd, doch niet bezee- 
rende, en men kan xe lichtelyk aforyven. Binnen leyd 
een klomp zappig ; doch bardachtig vleefch, uyt een groote 
en twee of meer kleene klonteren t zamen gezet , geelachtig, 
rondom van de buytenfte febaal los , bebalven met bet eene 
eynd wat vaft daar aan. Dit vleefch gelykt dat van de 
zoete Oranje-appels , doch is barder , en zoo korlig niet, 
en. daar in leggen een of twee , en zelden drie ronde korls, 
als Roer-kogels , donker-bruyn , bard , aan ’t eene eynd 
met een kuyltje, aan 't andere met een kort fpitsje. Het 
wleefch leyd "er insgelyks los om, bebalven in "t kuyltje, 
met een kleene ader vaft, bet welk na bet opperfte of 
breedfte deel van de vrucht ziet. Dit vleefch heeft een 
excellente /maak, aangenaam rynfch, met een kleene za- 
mentrekking ‚als Mufchatelle Druyven, of Ananaffa , 
doch noch meer zamentrekkende. Met er tyd zet dezen 
firwyk de gedaante van een ftam, "t welk echter anders 
niet is dan een ‘vergaderinge van takken, 2 en 3 voeten 
boog ; als dan komen de vruchtdragende ftelen ook zoo 
veel booger van de grond, waar van die geene, die buy- 
ten de doornen bangen ‚tot vyanden hebben de Menfcben, 
en die binnen de doornen, de Rotten, welke flimme bee- 
fien langs de binnenkant van de takken, die glad zyn ‚af- 
lopende, weeten by de vruchten te komen. Verfcbeide 
van deze vrucht-dragende fielen komen teffens uyt een en 
dezelfde [truyk en de wortelen onder de aarde kruypende, 
brengen bier en daar nieuwe febeuten voort. bo 
P Naám; 
