YII Book. LIX Floof:/?. AMBOINSCH KRUYDBOEK.. 
pars muito craflior eft, quum verum Rottang ibi ob- 
ductum fit craffo cortice , qui externe armatus eft 
fubtilibus & longiufculis fpinulis in transverfalibus or- 
dinibus pofitis, uti in vulgaribus Rottang fpeciebus. 
Ibidemque laterales incipiunt prodire ramuli, digi- 
tum lati, femi digitum craffi, & ad oras fortibus fed 
brevibus fpinis ferre in modum armati, in dorfo ge- 
rentes fortes hamos. 
Folia cum illis Rottang Puti conveniunt , pedem 
circiter longa , digitum lata, non vel parum pilofa , 
longitudinalibus coftis donata, $ in acutum termi- 
nantia apicem: Quum vero ramus effet mutilatus, de 
reliquis foliis, & adpendice nil conmentari poflum. 
Ex relatu Palimbanenfium ex quavis ramorum fo- 
lioforum ala anguítus excrefceret racemus , binos ac 
binos cum dimidio pedes longus, inferius hamulis 
denfis & adunatis obfitus. Reliqua pars fpinis caret, 
atque in multos incurvos digitos feu julos explicatur, 
qui auteni magis vagi ac laxiores funt quam in aliis 
Rottang fpeciebus, quique magis antrorfum vergunt, 
in quibus & vaga confpiciuntur foliola. Ac cuivis ca- 
lici fructus infidet , paulo minor & oblongior illo Rot- 
tang Itam, fuperius rotundo ac notabili apice coro- 
natus, ac porro in fimiles cancellos diftinétus. _ 
Externa autem fuperficies maxime ac plerumque 
obtecta eft ex fufco rubente & ficco duroque gummi, 
qua in reg cunctis aliis Rottang fructibus differt, in- 
tus reconditur nucleus durus magnitudine Uvz Cris- 
eme nullis foveolis notatus, quz in aliis obfervantur, 
nterne porofus, & refertus ifto rübrofücco, quiper 
poros corticis exfadat. < es). toner 
Externum vero gummi fructus inveftiens eft illud, 
ex quo genuinum. componitur Djerenang, quod juxta 
relatum ex Palimbana fequenti peragitur modo. 
Quum bo fpecies omnium Rottangarum fic fertiliffi- 
ma, a ex quavis ala fru&uum racemos proferat, 
hinc feriincole Sumatra interioris partis fructus hofce 
magna copia conligere poflunt , maturi enim decidunt, 
qui ab incolis in farfinis ac corbibus domum ferun- 
tur, ac dein in Oryzz machinis tam diu conmoven- 
tur & agitantur, donec ipforum gummi , quod verum 
ac genuinum eft Djerenang, decidat, quodque con- 
leGtum ;- per naturalem aéris calorem ; vel ope ignis 
in placentas liguefcit, & compingitur, & ab incolis 
iftis feevis mutuatur pro ferreis cultris feu Parrangs , 
fecuribus, haftis, ac veftibus: non porroindicatum fuit, 
qua ratione minores globuli & ifte placente formen- 
tur, fed referebatur, in ifta regione varias infuper 
Rottangarum fpecies crefcere; que eosdem produ- 
cebant fructus quoad formam , fed qui nullo obdu- 
&i erant gummi, ipforum baculi non ita regulares ac 
proportionales erant illis Rottang Djernang. Incole 
tamen non facile hos amputant in baculorum ufum, 
quuin majorem reditum ipfis fubminiftret Djerenang , 
quivis enim fürculus ; licet quinquaginta orgyas fit 
longus, unicum modo fübpetit baculum, qui conligi- 
tur ex frufto feu fegmento mox fupra radicem pofito. 
_ Ex hoc autem relatu mihi non conftat, qua ratione 
tres diverfz Sanguinis Draconis fpecies ex uno eo- 
demque frutice conligantur, cujus rei alíi mihi fubfe- 
uentem dedere relationem: Maturi fru&us, -uti di~ 
um fuit „in facco quodam conmoventur, & agitan- 
tur, donec exterior rubra decidat crufta, quz ad So- 
lem calefacta liquefcit, & manibus in globulos iftos 
parvos formatur ad magnitudinem vulgaris fabe. At- 
que hic puriffimus ac nobiliffimus eft Sanguis Draco. 
nis, qui inficcisfoliis arboris Licuale , vel fimilis con- 
ligatur, ac tali modo venalis defertur ac proftat, qui 
in ipfa India fatis caro conftat pretio, quum non ma- 
gna copia adquiratur , dein reliqui fructus, fucco ifto 
rubro turgidi , contunduntur , & five ad Solem, five fu- 
pra ignem pe coquuntur, tum fupernatat fubtilis 
Vbi fubftantia, ex qua quadrate formantur pla. 
centule, tres quatuorve digitoslatz, que fubftantia 
ac fubtilitate haud multum differunt a prioribus, ac 
proinde feparatim venduntur: Ex fuperflua craffiore 
fubftantia conmixta magne ac rotunde formantur 
glebe feu placentz, fpithamam vel pedem late, & 
ultra pollicem craffe, que vulgarem exhibent San- 
guinem Draconis, qui in Europam transvehitur. 
Placentz diffe&z vel difrupte interne ex purpureo 
Tubent colore , ac fæpe lamellas fructuum exhibent , 
‘ex quibus funt compofita , atque carbonibusinpofite 
115 
te Rottang aldaar bekleed is met een dikke Jcbor[fe , van 
buyten met fubtiele en langacbtige doorntjes bezet , în 
dwers-ryen ftaande , gelyk aan onze Rottangs. 
. Aldaar beginnen de zyde-takken uyt te fcbieten , zynde 
fie Tec gen Ser halve dit. en aan de kanten met 
erke, dog korte doornen zaags-gewys, en op de rugge 
met flerke baken bezet. Vides f i E 
De bladeren gelyken die van onze Rottang Poeti, om- 
trent een voet lank, een vinger breed, niet of weynig 
baayrig , in de lengte geribt , en in een fcberpe pits toe- 
lopende: Dog dewyl den tak afgefneeden was , kan ikvan 
de andere bladeren, en wyterfte fnebbe niets zeggen. 
Volgens aanfchryven van Palimbang zoude uyt ieder 
Jeboot wan deze geblade takken een fmallem tros komen, 
twee en twee en een balf voet lank, agter met baakjes digt 
op malkander bezet. De reft is zonder doornen, en in 
veele kromme vingers verdeelt, dog ydeler dan aan ande- 
re Rottangs , en meer na vooren gekeerd, daaraan men y- 
dele blaadjes ziet, en op ieder eet een vrugt , wat Heen, 
der en lankwerpiger dan onze Rottang Itam, boven op 
met een merkelyke flompe Ditz, voorts in diergelyke ruyi= 
jes afgedeelt. 
De buytenfte vlakte is meeft doorgaans bekleed met een 
bruyn:roode drooge en barde gom , waar in ze van alle ande. 
re Rettangs werfchild , binnen in leyd een barde korrel, 
in de grootte van een Krays:befie, zonder de kuyltjes, 
die menin de andere ziet; van binnen poreus en vol van 
voorfchreve roode zap in de gaatjes, welke door de fcbelle 
uyifweet, ` 
„Het buytenfle gom nu, "t welk de vrugten bedekt, is 
‚bet Seege, waar van men bet opregte Djerenang maakt ; 
bet welk volgens verbaal van Palimbang aldus toegaat. 
Dewyl deze zoorte onder alle Rottangs de vrugtbaarfte 
is, en uyt ieder [choot vrugt-troffen voortbrengt „zo kon- 
nen de wilde Inwoonders van Sumatras binnen lande de- 
velue in groote meenigterbekomen, want als ze ryp zjn, 
zo wallenze af , wanneer ze dan de Inwoonders in 
manden en zakken te buys dragen, daar na in ryftblok- 
ken zo lange door malkander roeren of fchudden , tot dat 
dezelve gom, =t welk bet opregte Djerenang is, komt 
af > trwelk by een gezamelt ¿ door de natuur- 
ike warmte „of wel met vuur tot koeken gemaakt wert , 
-die door de wilde Inwoonders voor yzere Parrangs , bylen, 
pieken, meffen, en kleeden getroqueerd werden, voorts 
wierde daar by niet verhaalt , boe de kleene bolletjens en 
de kleene koeken gemaakt werden, maar wel dat op't zel; 
ve land nog verfcbeyde andere Rottangs wallen, die 't 
zelffte fatzoen van vruchten voortbrengen , maar zjn met 
geen gom bekleed , en de handftokken daar van zyn zowel 
niet geproportioneerd als die van Rottang Djerenang. 
Egter willenze de Inlanders niet gaern afkappen tot bat 
ftokken , dewyl ze meer profyt van ’t Djerenang bebben, 
en van ieder fpruyt, al is ze vyftig vademen lank, kon- 
nen ze niet meer dan een band ue krygen, "t welk komt 
van bet fiuk kort boven de wortel, . 
Uyt bet bovenftaande blykt my niet , boe dat men drie 
diverfe zoorten Draakenbloed van een én dezelffte firuyk 
E waar van my andere de volgende berigt opgegeven 
bebben: De rype vruchten werden, als gezegt, in een 
zak door malkander geroerd of gefchud, tot dat de buy- 
tenfte roode korft afvald, welk in de Zonne warm ge- 
maakt zynde , tot dat bet week word, en dan met de hane 
den tot kleene bolletjes geformeerd in de grootte van een 
middelbare boon. it is bet zuyverfte enedelfte Sanguis 
Draconis, °t welk men in drooge bladen van den boom 
Licuala, of diergelyke bind , en zo te koop brengt, zyn- 
de zelfsin Indie redelyk duur, dewyl men bet in geen 
meenigte bekomen kan, daar na werden de overige vrug- 
ten „die nog vol roode zap zyn , door malkander ge- 
flampt, en bet zy over °t vuur, 't zy in de Zon, een 
weynig.gekookt , zo komt wederom boven op een fyne fub- 
flantie ‚waar uyt men vierkante koekjes maakt „drie en 
wier vingers breed, dewelke in fubftantie en fynte niet 
veel werfchillen van bet cerft genoemde, em dierbalven 
apart verkogt werden: Uyt de overige fubftantie door 
malkander werden groote ronde koeken gemaakt , van een 
Jpan of een voet breed, en ruym een duym dik, dewelke 
dan uytmaken bet gemeene Sanguis Draconis, bet welk 
men na Europa voerd, 
De doorgekapte of gebrokene koeken zyn van binnen 
purper-rood , en vertoonen dikwils eenige reftantjes of 
ed or van de vruchten , waar van ze gemaakt zjn, 
2 ' an 
