16 HERBARII AMBOINENSIS. Liber VIL cap. LIX: 
gratum fundunt odorem, fere inftar Styracis Calami- 
te, unde & ab incolis aliis admifcentur fuffimigiis. 
Prima mémorata craffa, & obfcure rubens farina, 
inftar furfurum a fructibus feparata, fic diu in faccis 
ficca confervari poteft, atque pictores norunt eam , uti 
& globulos ex hac formatos , cum aqua gummata præ- 
parare, ut elegantem exhibeat tinéturam,ac pigmentum 
inftar Florentine Lacce , cum Oleo autem mifceri 
nequit. 
Ex Sinenfis cujusdam relatu, qui cum hanc merca- 
turam exercuit , quam ipfe in Sumatra preparaverat, 
intellexi, fructibus quoque, quum pinfantur & con- 
minuantur, aliquid petiolorum vel ipfius ftipitis ad- 
mifceri poffe, qui paucam quoque iftius rubri fucci 
contineret quantitatem , atque hzc fimul excoquenda 
:effe.ad magnas iftas placentas formandas. vue 
Hee vero fimilia videntur, in quibusdam enim dis. 
ruptis placentis tales furfures reperiuntur: atque ex 
Domini Herberti de Fager monitu intellexi, fefe ex 
amputatis & expreflis fegmentis fimilis Rottang colle- 
gile fuccum quendam obfcure rubentem , Catsjou fi- 
millimum quoad colorem & faporem , excepto quod 
hzc granula parum falfa effent. Hoc autem cafu ex- 
pertus fuerat, quum fruftum talis Rottang igni con- 
mitteret, quod in altera parte rubrum quendam ex- 
fudaret fuccum.. Mercatores Sinenfes lucri cauffa a- 
lios quoque ipfi admifcent pulveres, praefertim Ory- 
zz furfures ac paleos, ut placenta ifte fint majores, 
ex qua compofitione placentas formant inítar patina- 
rum, quam fraudem haud aliter detegere poffumus, 
quam in diffectis placentis ; Caeterum Sinentes Sangui- 
nem Draconis in quasdam quoque dividunt fpecies, 
vulgo enim omne Djerenang feu Sanguinem Draconis 
in ipforum lingua vocant Hoygjec , h. e. Sangyinis 
guttam , optima vero ejus fpecies in nodulis ac foliis 
ligata ipfis dicitur Tsjou Fec, h. e. nobile gummi feu 
praftantiffimum, quum fit optima ae nobiliffima plan- 
te hujus pars: An autem noduli ifti unum idemque 
-fint, quod. in Etropzorum pharmacopzis vocatur 
‘Sanguis Draconis in guttis feu Lachrymis, abfolute de- 
terminare nequeo , quum illud, quod fub ifto nomine 
venditur , potiffimum a mercatoribus ex maris medi- 
terranei parte deferatur , attamen conícius fum, no- 
dulos iftos Indicos in patriam noftram etiam trans- 
mitti. 
Denique differentiam & difquifitionem hujus In- 
diz Orientalis -Djerenang , ac Indie Occidentalis , 
‘quod pr&fertim ex Porto Santo defertur, iftis inqui- 
rendam relinquo , quibus occafio & obportunitas fa- 
vet. Es 
Nomen. Planta, que hoc fubpetit Gummi, mihi 
‘Latine vocatur Palmijuncus Draco, Malaice Rottang 
Djerenang , ejus vero fuccus expreffus tam in placene 
tis quam in nodulis mihi dicitur Sanguis Draconis, 
Malaice Djernang & Djerenang , Macaflarice Ferenne, 
ac peculiariter noduli ifti Djerenang Tsjowwflji, h. e. 
Sanguis Draconis purus. 
Locus. Copiofiffimus & optimus Sanguis Draconis 
reperitur in Jamby & Palimbang, quz bine funt ce- 
Jebres Metropoles in Sumatrz ora Orientali, licet in 
aliis quoque iftius ore plagis obcurrat, uti & quoque 
oos in Bager-Mafüng Metropoli auftralisi Bornei 
age. 
` In fave diftri&u Bantam dicto hzc quoque crefcit 
arundo Rottang , quum vero ejus fructus ibi pauca 
xubente ifta cruftafint obdu&i, hinc ibi Djerenang ex 
ilis non conligitur vel componitur, fed tantum ad 
pigmentum- adhibentur, uti infra indicabitur. 
` Fru&us porro iftarum regionum mihi transmiffi quo- 
dammodo etiam variant, maximi enim ac recentiffi- 
mi quoad craftam illam rübram conveniebant cum 
Rottang Itam, aderant quoque alii minores cum illis 
Rottang Toéni convenientes, quod & detegebam ex 
ipforum defcriptione & baculis mihi transmiffis, Rot- 
tang Djernang nempe effe fpeciem noftri Rottang Tu- 
‘ni, fimplicem enim tantummodo emittit tenuem fti- 
pitem, quum aliz Rottang fpecies plures fimul pro- 
“ducant. > > KEE 
Ups, Nullum alium prebet Rottang hzc arundo u- 
fum,quam quod baculi ex ipfa formentur varii & elegan- 
tes, haud digito cráffiores , quorumarticulitres circiter 
pedes longi funt, externe pallide lutei, ac per fene- 
ctutem fufer non autem plures unico , uti dium fuit, 
ex toto frutice conligi poffunt. 5 ; 
Hoc 
A 
en op koolen geven ze een aangenaamen reuk, fcbier alt 
Styrax Calamita , waarom ze ook by de Indianen onder 
ander reukwerk gemengt werden, 
Het eerft genoemde groffe , of donker-roode meel, als zei 
melen van de vruchten afgefcbud , kan men aldus droo 
in zakken lang bewaren, en de Schilders weeten het zel 
ve, als meede de bolletjes daar van gemaakt met gom-was 
ter te bereyden „dat bet een /choone purpere verf geeft, als 
Florentynje Lak, doch met Oly laat bet zig niet mengen, 
Uyt verbaal van een Chinees, dewelke deze koopman- 
febap op Sumatra zelfs gemaakt en gebandeld beeft, ver- 
fla ik, dat men by de vruchten in "t flampen ook iets van 
de Helen of ftam mengen kan , dewelke insgelyks een 
aveynig roode zap zoude in bebben, en aldus t'zamen op- 
kooken om de groote koeken daar van te maaken, 
Dit beeft eenige waarfchynlykbeyd, want in fommige 
opgebrokene koeken wind men diergelyke floppelen: en uyt 
aanfchryven van de Heer Herbert de Jager beb ik ver- 
ftaan, dat by uyt de afgekapte en uytgeperfte [Lukken van 
diergelyke Rottang een donker-roode zap gekreegen beeft, 
de Catsjou zeer gelyk van coleur en fmaak , bebalven dat 
deze kruymtjes een weynig brakkigheyd by baar hadden, 
Dit bad by by geval gevonden; als by een fluk van dier 
gelyke Rottang in't vuur leyde , en aan’t ander eynd een 
rood zap zag uytzweeten. De Chineeze kooplieden uyt 
winzugt mengen meer andere (tof daar onder , inzonders 
beyd kaf van Ryft om grooter koeken te maken , waar uyt 
ze dan koeken maken zo groot als een fchotel , welk bes 
drog men niet anders merken kan dan aan de doorgekap- 
te; Anders de Chineezen verdeelen bet Draakenbloed in 
zoorten, want in ’t gemeen noemen Ze al bet Djerenang 
of Drakenbloed in bare taal Hoyg-Jec , dat is bloed 
drop, maar bet befte in bolletjes in bladeren bewonden, 
noemenze Tsjou Jec, dat is Edel gom of Juweel- gom; 
dewyl dit de befte en edelfte fubftantie is-van die plante, 
of nu deze bolletjes een en het zelffte xyn met bet geene 
men in de Vaderlandfe Apotheeken Sanguis Draconis in 
guttis , of in Lacrymanoemd ‚dat en kan ik niet regt zege 
en, dewyl bet geen men onder die naam verkoopt smeefk 
door kooplieden uyt den Levant gebragt werd ; en nogtans 
weet ik ook , dat onze Ooft-Indi/che bolletjes mede naar?t 
Vaderland gebragt werden. : 
Voorts laat ik bet onderfcheyd en onderzoek van dit ons 
Ooft-Indifcb Djerenang , en bet geene men uyt Hief. bn, 
dien, en inzonderbeyd uyt Porto Santo brengt aan die gee= 
ne, die daar toe gelegentheyd hebben. TU 
Naam. De plante , waar van dit Gom komt ; noemikin 
't Latyn Palmijuncus Draco, in °t Maleyts Rottang 
Djerenang, maar bet zap daar uyt geperft, zo in koe= 
ken als in bolletjes noem ik Sanguis Draconis, in’t Ma- 
leyts Djernang en Djerenang, op Maccaffar Jerenne, 
doch in °t byzonder de bolletjes Djerenang Tsjouwftjis 
dat is zuyver Drakenbloed. 
Plaats. Het meefte en befte Sanguis Draconis vald op 
Famby en Palimbang , twee vermaarde koopfteeden op Su- 
matras Ooft-kuft , boewel bet op andere plaatzen vande- 
zelve kuft ook vald, gelyk men bet ook vind op Bager- 
Maffing , een Koopftadt van Borneos Zuydzyde. 
Op Fava in bet diftri& van Bantam vald deze Rottan, 
ook; dog dewyl de vruchten weynig van de roode kor, 
hebben, zo werd daar vangeen Djerenang gemaakt , maar 
alleenlyk tot verwen gebruykt , gelyk bier onder volgt. 
De vruchten van de voorfchreven landen my toegezon- 
den, verfchillen ook onder. malkander , want de grootfle 
en vetfte van de roode korft kwamen overeen met onze Rot- 
tang Itam, dan waaren ’er andere kleendere met onze 
Rottang Toëni overeenkomende , gelyk tk ook bemerkeuyt 
de befchryving , en uyt de bandftokjes my toegezonden, dat 
Rottang Djernang een mede zoorte is van onze Rottang 
Tuni, want ze fcbiet maar met een enkelden dunnen ftam 
op, ^L welk andere Rottangs niet doen. & 
Gebruyk. Van de Rottang zelfs beeft men: geeen ane 
der gebruyk, als dat men rare bandftokjes daar van maakt, 
dewelke niet dikker dan een vinger zjn, en de leden om- 
trent drie voeten lang , van buyten doods-geel, in de ou- 
derdom werden ze bruyn em als gezegt, van een geheele 
Boom kan men niet meer dan eene Rottang krygen. Dit 
Di 
