tur. 
VII Bock. LXI Hooft/. 
In Leytimora Witu Alda h. e. diaboli ollula dicitur , 
quum in incultis crefcitlocis, quos Fauni , h. e. filva- 
yum vel montium diaboli inhabitant, unde & quibus- 
dam Gindi Zeytang vocatur. Quidam etiam hanc 
Malaice in Sumatra nominant Gada Gada.  _ 
Locus. In remotis & incultis crefcit locis, in Am- 
boinenfibus faltem infulis nullibi reperitur, nifi in al- 
tis montibus faxofis vel fcopulofis , & frigidis, qui plu- 
rimis obcupati funt arboribus , uti in Leytimora 
montes funt Putz , in Hitoea montes poft Laric- 
quas, Waccafioe , & Mamalo, ubi ingentes funt 
Dammarze filve. In Uliaflara montes Oclatri , in 
arva Cerama vel Hoeamohela , magni Dammarz 
montes poft Locki, Contra in Zeylona crefcit in 
vallibus circa fluminum ripas ejusdem fere forme 
cum Amboinenfi, per longa flagella prorepens, 
Maxima fpècies obcurrit in thoritibus Locki & Ma- 
malo. Sumatrz montcs hanc quoque alunt ad Orien- 
talem plagam, unde montium incole aliquando il- 
Jam deferunt dono Radjas , feu Belgarum gubernato- 
ri. Sic quoque,intelligo in Brafilia crefcere, atque 
ex ejús defertis aliquando in litus deferri. 
Ufus. Mira hee planta maxime curiofitati infervit, 
ejusque cantharz inter miras & exoticas adfervantur 
Yes, que fe vera quoque d'eng funt, ad demonftran- 
dum mirum nature lufum. Hunc in finem apertz e= 
liguntur canthare, quarum dimidia aque pars jam 
exficcata eft, fuperflua autem exfunditur, ventoque 
exficcantur s & Goflypio inplentur , vel alia qua- 
vis fubtili textura, ut ndturalem fervent formam. 
Exficcate etiam libro inponuntur, & in planam com- 
primuntur formam , ut vero fingularis ejus character 
confervetur ; folium ipfim telirfqùendum eft. 
Incolz vix nobis ex montibus deferre illas volunt, 
uum fuperftitiofe credant , fi he cantharz abfcin- 
dantur, ipfarumque exfundatur agua, imbrem ipfis 
fuperventurum cffe , ahtequam domum redeant, 
quod forte fortuna bis adcidit, quum jufferam ma- 
jorem hujus plante fpeciem mihi ex montibus Ma- 
malo deferri , quod: populo, ifti, quam, maxime 
confirmavit fuperftitionem fuam , licet iplis perfua- 
derem, jam aliquot dies ante meum juflum pluvias 
cecidiffe. Alii pre caca opinione & fervore mon- 
tes petunt, quum longo tempore pluvia non adfu- 
erint, cecoque ftudio omnes exfundunt cantharas , 
quas conquirere poflunt, credentes regioni fupet- 
venturas effe pluvias, Chriftiani vero incole non au- 
dent tales inftituere artes, pre noftrorum reveren- 
tia, ac Mauri refpectu flaminum fuorum. 
, -a > ere mate . D $4 
. Audi jam contrarium effectum, quum pueri in cue 
bilibus mejant, tum incola montés adfcendit, ibique 
petit quasdam plenas nec apertas cantharas, quarum 
aque certam portionem puerorum capitibus fuper- 
fundit, certamque copiam epotandam ipfis exhibet , 
quam & etiam adultis propinant, incontinentia uri- 
nz laborantibus; zg ; 
. Quantum autem videtur una res ingens erit men- 
-Bacium, altera fummum miraculum , per talem nem- 
pe cantharam aquam ex coelo extrahi poffe, & in 
puerorum vefica fubprimi. 
Sepius teritatum fuit, hanc plantam in hortos 
. deferre , ibidemque colere , fed nunquam fucces- 
fit, mihi tamen bis e voto evenit, quum teneras 
plantulas cum fruíto matricis radicis , depofuerim 
in loco conftruéto ex terra faxofa & montofa, plan- 
tz vero non ultra tres pedes excrefcebant ; ac pu- 
llas producebant cantharas. 
 "Nobiliff D. Andreas Cleyerüs mihi fubfequentem 
relatum canthariferz plante in epiftola quadam de- 
dit, quod utile duco hifce fubjungere fequenti mo- 
do. Quum Anno 1683 ex Japana in Malaccam 
venirem , mihi ramulus obvenit , cui veficule for- 
ma canthararum increfcebant , que operculis fais 
erant munit£ , &. ex arboribus dependebant conti- 
m limpida repletz aqua , a Simiis autem opercu- 
ifta adtollebantur , que tum aquam iftam epotas 
bant, unde & ibi vulgo Kannekas de Bugio vocan- 
Tom. V. Hic 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 133 
Op Leytimor Nitu Alda, dat is Duyvelspoijes, om 
dat bet op woefte-plaatzen waft , en daar de INitus , dat 
is bofcb of berg-duyvels woonen , daarom bet ook by zom- 
mige Gindi Zeytang genaamt werd. Zommige noemen ’t 
ook in 't Maleyts op Sumatra Gada Gada. 
Plaats. Het waft op verre en ajgelegene plaatzen, ims 
mers in de Amboinfche Eilanden vind men i nieuwêrs, 
dan in 't booge gebergte, daar bet klippig en fleyl is, 
koud en vol geboomte , gelyk op Leytimor bet gebergte 
vin Puta, op Hitoe, bet gebergte agter Larieque , Wac- 
cafioe , en Mamalo , daar de groote Dammar-bofjchen zyn. 
In de Ulia(Jar bei gebergte van Oclatri , op kleen Ce- 
ram, of Hoeamobel, in bet groote Dammar-gebergte ag- 
ter Locki. Daarentegen op Ceylon waft bet in de laág- 
te ontrent de kanten van de rivieren , van dezelfjle 
gedaante byna als de Amboinfche , met lange ranken 
kruypende. 
Het grootfle geflachte vindt men in’t gebergte van 
Locki en Mamalo. Sumatras bergen bebben ”t 00% aan 
de Oofi-zyde, van waar bet de Bergwoonders zomtyds 
afbrengen tot een prefent aan bare Radjas, of onze Ne. 
derlandfche Opperboofden. Zo verfta ik ook, dat bet in 
Brafil gevonden , en uit deszelfs Wilderniffen zomtyds 
Gan flrand gebragt werd, an 
Gebruyk. Dit wonderlyk gewas diend meeß tot 
een rariteyt, om deszelfs kannetjes onder vreemde din- 
gen te bewaren , die bet in der daad~ook waardig zyn, 
om bet aardige fpelen der natuur te vertonen.” Hier 
toe gericht men de geopende kannetjes, daar de belft 
van °t water al uitgedroogd is, giet bet zelve uit, laat 
ze wind droog werden, en vuldze dan met kattoen, of 
andere fyne ruigte , dat y baar matuurlyke form be- 
bouden. Of men legt de wind-droge in een boek, en 
perf ze plat, dog om de*rariteyt volkomen te vertonen, 
moet men bet blad daar aan laten, ge 
De Inlanders willenze ons kwalyk uit bet gebergte 
brengen, om dat zy een oud bygeloof hebben, als men 
deze kannetjes affnyd , en bet water uitgiet, dat zy 
een Wakkere regen zullen aantreffen, eer. zy. na buys ko- 
men, bet welk een reys of twee gebeurt zynde juift, 
als wanneer ik bet grootfte geflacht uit bet gebergte van 
Mamalo liet balen , wierd dat volkje niet weinig in baar 
bygeloof Et » niet tegenftaande dat ik baar over- 
tuigde, dat bet al eenige dagen voor myn uitzenden pe- 
regent hadde.. Andere lopen maar *t gebergte, als fe 
lange niet géregent beeft, em gieten met een domme y- 
ver alle de kannetjes uit, daar zy by komen konhén, 
willende daar*mede regen over ^t land brengen, doch 
de gecbriflende Inlanders durven zulke kunsjes niet be- 
dryven, uit ontzag voor de onze, en de Moorsgezinde 
voor baré Prieflers. 
. Hoord nu een contrarie werkinge, als de kinders te 
veel in "t bed piffen , zo loopt den Inlander na "t gee 
bergte, en baald eenige van deze gevulde en ongeopen- 
de kannetjes, waar van by * water de kinders over ?t 
booft giet, ook een party daar van te drinken e is 
gelyk zy ook doen aan volwaffene perzonen, die bun 
water niet bouden kunnen. S 
Zoo het febynt, zal een van beyde leugen of een groot 
mirakel Zyn, dat men inet dit kannetje water teffens 
wit den Hemel kan trekken, en in den buyk der kin- 
ders floppen. , 
Het is diktvils onderzogt, dexé plante in de boven 
te brengen, en aldaar te doen groeyen, doch beeft noyt 
willen lukken, alleenlyk is ’t my twee keer gelukt, dat 
ik. de jonge Plantjes met een fluk van de oude wortel 
gezet bebbes in een plaats van groote fleenen en berg- 
aarde opgemaakt, doch de plante wierden niet boven drie 
voeten boog, en droegen kleene kannetjes. 
De Edele Heer D. Andreas Cleyer , pe ac bet 
volgende verbaal van bet kannetjes-kruid in zêkeren brief 
toegezonilen, bet welk ik goed vinde bier by te voegen, 
luidende aldus. In ’t jaar 1683 uit Japan wezende 
gekomen op Malacca, kwam my een takje voor, daar 
aan blàasjes , in de gédaante als kannetjes waffen; 
en met bun dekzels, die aan de bomen gedurig met zeer 
zuiver water opgevuld bangen, en van de Apen geligt 
en uitgedronken werden, waarom zy aldaar van e 
meene-man Kannekas de Bügio werden genaamt. 
Q 2 Hier 
