WENNT oe 
HERBARII 
AMBOINENSIS 
LIBER OCTAVUS. 
De plantis agens domefticis, tam vi- 
lui, quam Medicine ‚© decori in- 
fervientibus. 
Pag. ny. 
HET AMBOINSCH 
KRUYD-BOEK. 
HET AGTSTE BOEK, 
Bebelzende de Hof-kruyden zo wel die 
tot dekofi, als Medicyn, ep ger, ` 
maak dienen. 
th 
CAPA PRIM UM 
Mufa. Figo de India, Piffang. 
Æc planta tam altitudine quam forma optime 
H arborem reprefentat , fubílantia autem ejus 
modusque crefcendi indicant fatis, nil aliud 
effe nifi majorem plantam, ac proinde a quibusdam 
Hifpanicis fcriptoribus Indiz Occidentalis Plantano 
vocatur , a quo alii erroneé Platano fecerunt. 
Ejus truncus feu ftipes decem ac duodecim pedes … 
altus eft, hominis crus craffus ac magis, non tamen 
ultra binos perennat annos, totaque ejus fubftantia 
adeo mollis eft, quam tenerrima planta, ita ut, uno 
i&u cedi & quond poffit;; Componitur autem ex 
innumeris pelliculis fibi invicem inpofitis , ac convo- 
Jutis inftar volvuli chartaceis inter has vero peculia- 
ris fungofa locatur fubftantia , magnis foraminibus 
pertufa, totusque ftipes interne albus eft, vifcofa re- 
fertus humiditate, que copiofe efiluit, quum vulne- 
retur: Externe autem glaber eft, viridis, & inpluvi- 
atus , fuperne fragmenta ficcorum dependent folio- 
Folium ómnidm plantarum maximum eft, oblon- 
gum, inftar clypei Moluccenfis , fuperne fubrocun- 
dum, Sin brevem apiculum definens, octo & decem 
pedes longüm.& ultra; binos latum pedes , nihilomi- 
nus tamen adeo tenue ac ficcum, ut melius chartam 
quam folium referat; cujus & fonitum edit, glaber- 
rimum porro elt, fuperné eleganter viride, inferne 
flavefcens. Quodvis autem peculiarem quafi format 
ramum , inque ftipitis fumma parte locatur undique 
difperfam, uti in Palmarum fpeciebus. 
- Ramus herbaceus eft, brachium craffus, miediuss 
que nervugifuperne hunc femi excavatum reddit in- 
ftar canalis; inferne rotundum inftar ramorum Sagus. 
Garzias-libr. 2 aromat. cap. 10. horum foliorum lon- 
gitudinem facit ad binos cubitos. Oviedus libr. 8. 
Hiftor. Indic, cap. 1. folii longitudinem ad duodecim 
extendit palmas, latitudinem ad binas, tres , & quatuor 
palmas. ` Chriftopb. Acoft. cap. 42. novem numerat pal- 
mas longitudinales , ac binas cum dimidio latitudina- 
les. Plinius ex aliorum relatu libr. 12. cap. 6. foliis 
far Palme, que noftra eft Mufa, tribuit longitudi- 
nem trium cubitorum; & latitudinem duorum, que 
omnes dimenfiones a noftra fupra memorata maxime 
differunt, quod tribuendum eft vel diverfo regionum 
traCtui y vel quod fcriptores folia hzc e longinquo ad- 
fpicientes, h&c ex opinione fua dementierunt. 
Pre aliis autem. miror Garziam gui teftis ocularis 
fuit earum rerum, quz defcripfir, foliis Mufe tan: 
tum tribuere longitudinem binorum cuübitorüm 4: qui 
modo fünt quatuor pedes, quum certum fit, in tota 
India Mufam nullam tam brevia proferre folia, quo» 
rum quzdam.vidi, que duodecim pedum longitudi- 
nem prater petiolum habebant , tantamque. latitudi- 
nem, ut viro. pro tegumento infervire poflent. 
_ Pyrardus fcribit. Mufz folia. in. Maldivis crefcentis 
non longiora effefesquiulnis, neclatioraulna, quum 
autem reliqua cum noftra fatis quadrant defcriptione, 
chine dubito, an quidem adtenderit dimenfionem folio- 
rum, itinerarii illud ibi ulterius indagare poterunt. 
Ovie- 
LHOOFDSTUK. 
Mufa ofte PifJang-firuyk. 
Eze plante gelykt in boogte en gedaante zeer wel 
een boom, egter bare fubftantie en wasdom be» 
tuigen genoegzaam , dat bet niet meer dan een 
groot kruid is, en daarom van zommige Spaan/che Schry- 
vers van Weft- Indiën Plantano nog genoemd werd, waar 
uit andere by abuis Platano gemaakt bebben. 
Zyn ftam is wel van tien tot twaalf voeten boog, 
en een mans dye dik en meer, egter duurt by niet boven 
twee jaren, en zyn gebeele fubftantie is zo week , als bet 
teerfte kruid , zo dat men bem met eenen flag doorbouwen en 
doorftoten kan; Hy is gemaakt van lin vellen , bo- 
ven malkaar gerold als rolle papier, dog tu[fcben de vel- 
len leyd nog een byzonder voze fubftantie vol groote gaten; 
en den gebeden ftronk van binnen is wit, vol flymerige 
vogtigbeyd , die rykelyk uitloopt, als men bem Dei: $ 
Buiten is. by glad, groen, met rookverwig gemengd, en 
na boven toe bebangen met ftukken van dorre bladeren, 
‚ Het blad is ’t grootfte onder alle planten, lankwerpig, 
als TE E ‚van voren Ka toelopende, mie 
kort fpitsje, agt en tien voeten lank en meer, twee voe- 
ten breed , niet Ze min zo dun en dreog, dat bet beter pa- 
pier , dan een blad gelykt , ookzo rammelende, zeer glad, 
boven aangenaam gras-groen , en onder geel-groen. leder 
maakt een byzondere tak , en fbaan aan ’t bovenfte van den 
Jam rondom uitgebreyd , gelyk alle ag he doen, 
Den tak is-mede piney , ten arm dik, uitmakende 
de middel-zenuwe, boven half bol, gelyk een geute, van 
onderen. rond, gelyk de Zagu-takken. Garzias lib.: 2. 
aromt. Cap. 10. zet de lengte van deze bladeren twee cu- 
Hien, of wat meer, de breete van een cubitus. Ovie- 
dus lib. 3. Hiftor. Indic. cap. 1. zet de lengte des blads 
op twaalf palmen , de breedte op twee a drie en vier pal- 
men. Chriftoph. Acofta cap. 42. beeft negen palmen tot 
de lengte , en twee en een half tot de breedte. Plinius uit 
bet verbaal van andere, libr. 12. cap. 6. maakt de bla- 
deren van zyne Palma ('t welk wy voor onze Piffang bou- 
den) lank drie cubiten , en twee breed , alle welke maten 
van de onze bier bovenge[lelde vry wat ver/cbillen, bet 
welk men toefchryven moet of aan de verfcbeydenbeyd der 
landen „of dat de Schryvers de bladeren van verre aan/chou- 
wende , dezelve flegts na giffinge gemeten hebben. 
Inzonderheyd. verwondere ik my over Garcias, dieeen 
mg genui e van zyne befchrevene dingen geweeft is, dat 
-bladeren. van zyne. Mufa maar twee cubiten lank 
p abet welk maar vier voeten zyn, daar bet nogtans 
zeker: is.» dat. in d: Indiën de Mufa met zulkekerte 
bladeren. niet waffe, waar van ik er zo gezien 
bebbe die twaalf voeten , bebalven den bloten Gel lank 
waren, en zo breed, dat zy een man tot een dekke kon- 
den verftrekken. P. 
PS fcbryft wel, dat de bladeren van de Mufa in 
de Maldivis va[Jende , niet meer dan een en een half 
ellen lank, en een elle breed zullen zjn , maar dewyl de 
reft met onze befchryvinge overeenkomt , zotwyffel ik , of 
by op de mate der bladeren wel gelet bebbe , de Reyfigets 
moeten bet onderzoeken. et 
Q 3 ; "Omg: 
