126 
Oviedus propius adcedit, quum per ejus palmas in- 
telligamus Palmum majorem , tumque ejus duodecim 
palme continebunt novem pedes. — q 
Hec adlego , ut cavillationes a fcriptis meis arce- 
antur, quum tot difcrimina apud alios obcurrant , & 
detegantur auctores, fervata fide ac reverentia alio- 
rum fcriptorum, qui fcire debent, cur talia fcripfe- 
rint Omnia ego ipfe dimenfus fum, quæ in hifce 
obferyavi.& defcripfi terris: y j 
Quodvis porro folium pertextum eft innumeris te- 
nuibus „ac paralelis venulis inftar linearum oblique 
decurrentibus, queque omnes ad oras in finum con- 
currunt, quzdam in hoc ad diftanciam minimi digiti 
locaütür, parum protuberant, ac furfum dorfum for- 
mant, fubtus fulcum, qui proprie cofta feu dorfum 
erit, juxta quod folium facile dilaceratur , unde & 
pauca folia, nec nifi tenera integra funt, per ventum 
enim conmota in anguíta finduntur loramenta ac la- 
cinias , que omnes in medio nervo fixz funt. Vetufta 
vero cüm toto petiolo undique circa ftipitem dépen- 
dent inftar ficcarum ac cinerearum pellium. Recens 
ramus feu petiolus ab ortu per ulnz circiter longitu- 
dinem nudus eft, & in fuperiore parte parum fufcus, 
uales funt quoque orz foliorum inferiores. Tenerum 
olium, antequam apertum eft, erectum refert cor- 
hum, fex pedes longum, antequam explicetur. 
Fructus proveniunt more Indicarum Palmarum , ex 
*éraffo nempe pedunculo feu corymbo inter ramos ex 
centro feu vertice trunci. Corymbus hic brachium 
craffus eft, deorfum flexus, in extremo gerens craf- 
fum & coniforme caput , feu inftar acuminati cordis, 
magnitudine ovi Struthiocameli , quodque componitur 
ex craflis fufcisque pelliculis inftar {quamarum fibiinpo- 
fitis, quarum exteriores fefe aperientes, & retrorfum 
flectentes ordinem exhibent viridium digitorum an- 
guloforum , & arte fibi adcumbentium inftar pin- 
narum cymbali mufici, alii illos compardht cum fa- 
bis viridibus. Quivis autem in apice gerit circinnata 
& albicantia foliola floris formam exhiberitia. Atque 
hi digiti alii incumbunt fimili fufco corti¢i, qui fefe 
fenfim erigentes locum dant fubfequenti cortici, ut 
fefe quoque aperiat, fub quo ad latera iterum ordina- 
ti alii ac fimiles confpiciuntür digiti, dein ad latera 
alius iterum in confpectum venit cortex feu fquama ; 
ac fub hac alius denuo digitorum ordo , ac fic porro, 
donec caput ipfum fuperfit, pugnum craffum ‚ac pal- 
mam longum , fufcum quoque, & coniforme, quod 
yroprie cor feu Malaice Djantong vocatur, quod per 
aliquod tempus dependet, ac tandem inapertum de- 
cidit, vel ab hominibus abfeinditür, ut ad cibum ad= 
hibeatur. Dr 
Totus jam corymbus tres quatuorque pedes lon- 
gus eft, quum apertus fit, fufcus ifte cortex inter digi- 
tos iftos locatus fenfim marcefcit ac decidit, tumque 
ifti digiti coacervatim fibi invicem oblique inpofiti 
eriguntur, uti gradus in cochlea,ac quzvis collectio 
feu ordo ex duodecim , quindecim, immo vigifiticom+ 
ponitur fructibus , talesque compages tredecim , qua- 
tuordecim, ac fexdecim uni infident corymbo, ita 
üt hic centum, centum & viginti, immo ducentos fu- 
ftineat fructus, qui fenfim craffefcunt, & elogantur , fe- 
feque erigunt, quidam ad latera, alii furfum , excre- 
fcentes ad longitudinem Cucumeris, fed multo te- 
nuiores, ex rotundo angulofi, quidam enim trigoni, 
alii pentagoni funt, tumque flores fuperius pofiti ce- 
ciderunt. 
^ Juxta diverfas fpecies magnitudo , forma, ac fapor 
diverfi funt, que omnia exarare tam facile fieri 
poffet, quam in Europa cünCtas pomorum & pyro- 
rum enumerare varietates. Vulgatiflime fpeciei , que 
Pijang Medji vocatur , quamque tanquam normam 
reliquarum habebimus , fructus fant feptem & otto 
pollices longi, binos digitos craffi , in tres notabiles, 
ac binos obfcuriores angulos notati, ünde quodam- 
modo trigoni funt, plerumque re&i, vel parum in- 
flexi inftar cornuum Dame, externe obduéti funt 
crafla fed fragili pellicula, que tamen facile ab ipfa 
feparari poteft carne, funtque externe glabri & pal- 
lide flavefcentes , quumque penitus maturi fint, ad 
tactum molles , ac decorticati rotundiores fünt , refe- 
runtque fruftum farciminis, fed per longitudinem ta- 
men tres obfcuros gerunt fulcos, juxta quos in tria 
dividi poffunt fegmenta , quum leviter comptimantur. 
Sub- 
HERBARII AMBOINENSIS. 
Liber VIII cap. 1. 
Oviedus komt vry nader, als men zyne palmen voor 
Palmum Majorem wil verflaan, want zo maaken zyne 
swaalf palmen negen voeten. 
Lk wil maar bier mede alle cavillatie van myne Jchrif- 
ten geweerd bebben, als men diergelyke ver/cbillen by an- 
dere Autbeuren aantreft (beboudens bet refpet van ans 
dere Scbryvers , die weeten moeten , waarom zy zulks ges 
Jcbreven bebben) Ik beb alles gemeten , zo als ik’t in deze 
Eylanden gezien beb. 
leder blad nu is doorregen’ met ontelbare fyne en paral 
lele adertjes, als linien, die regt dwers lopen, en alle by 
de randen in een zoompje t’zamen komen s zommige wan 
dezeloe in de diftantie van een pink, buylen wat uyt, ` 
en mäaken boven een rugge, van onderen een viore, ’t 
welk de eygentlyke ribben willen zyn; langs deze laat zig 
het blad ligt [cbeuren , dierbalven men weinige bladeren, 
en maar de jonge gebeel ziet , want door de wind beweegt 
zynde , fcheuren zy in fmalle riemen en lappen, dewelke 
alle aan den middelften fleel vaft blyven bangen, Oud 
geworden, bangen zy met den gebelen “feel rondom dèn 
flam af, als gedroogde en graauwe vellen. De verfcbe 
tak is van den oorfpronk , omtrent een elle blood; en by 
de bovenfte kanten wat bruyn, gelyk ook zyn de kanten 
der bladeren van onderen. Het jonge blad, eer bet noch 
ongeopend is , verbeeld een regte hoorn y wel 6 voeten 
lank, eer bet zig uytbreyd. 
De vruchten komen voort op de manier als aan de In: 
diaanfche Palmen , te weten aan een dikken fteel , tu[fcben 
de takken uyt bet bert of opperfte des ftams voortkomen- 
de. Deze fleel is een arm dik, nederwaarts gebogen ‚aan 
"t eynd bebbende een dikken kegelformigen kap; of als een 
toegefpitfl bert „in de grootte van een Struys-ey „gemaakt 
van dikke bruyne buyden als fcbubbén , op malkander liga 
gende, van welke de buytenfle baar openende , en acbter- 
waarts emkrullende ; vertoond een ryé groené vingers, 
‘wat boekig , en dicht tegens malkander zittende , al de 
clavieren van een Clavecimbal ; andere vergelykenze by 
groene bonen. leder aan zyn [pitze draagd gekrulde en 
Kaes t: blaadjes, de gedaante van een-bloem uytma- 
kende, Deze vingers leggen op een ander diergelyke bruyne 
Jchor{fe, en allenxkens baar opregtende , geven plaats; 
dat de naaftvolgende fcbor/Je baar ook opene , daar onder 
dan ter zyden afgaande , wederom in ryen diergelyke 
vingers ontdekt werden, al weder ter zyden af eem ans 
der fchorfJe of [cbubbe , en daar onder een ander tye wins 
gers, en 290 vervolgens , tot dat er een knop overfchietes 
van een vuyft dik, en een band lank, noch al bruyn en 
Ire mig » denwelken men eygentlyk bet bert , of in 
^t Maleyts Djantong noemd; die noch een tyd lank ban- 
gen py 5 én ongeopend afvald , ef van menfchen afge- 
méden werd, om tot de koft te gebruyken. fni 
. Den gebelen tros 3 a 4 voeten lank ‚nu geopend 25nde; 
beginnen de bruyne fcbor[fen tu[fcben de vingers op te 
drogen en af te vallen, als dan ziet men @pvoornoemde 
clavieren by troepen of vergaderingen fcbuyns boven mal- 
kander ftaan, gelyk de treden aan een avendeltrap , be- 
flaande ieder vergadering of bos uyt 12 „15 én 20 vruch- 
ten, en zulke bofichen flaan 13 , 14 en 16 aan eénen tros; 
200 dat dezelve met 100,120, tot 200 vruchten beladen 
is. Dezelve worden allenxkens dikker en langer , regten 
baar op, zommige ter zyden uyt; zommige opwaarts ge- 
Be Staande ‚en groeyen, tot dat zy de lengte van een 
omkommer gewinnen, doch veel dunder, uyt den ron- 
den wat hoekig , want zommige bebben 4 , ige $ 
ruggens, en bet bovenfte bloeyzel is als dan afgevallen. 
eifr. 
regt of een weinig gebogen, 
buyten zyn ze eased met 
zynde vallen a ronder , en vertoonen. een fruk van een 
langs benen 3 donkere vooren, langs 
De 
