VIII Boek. 1 Hoof. 
Subftantia interna mollis penitus eft ,& coloris fla- 
vefcentis, perfecte inftar butyri, vel medullz offium 
Vaccarum , odoris & faporis dulcis, acfi tofta poma cum 
faccharo & butyro quis guftaret , proxime autem ipfo- 
rum fapor adcedit ad illum Ficorum,unde & a Portugal- 
lis modo in Indiam advenientibus Ficus Indici vocati 
fuere, quod nomen & hodie obtinuerunt. 
Delicatus eft cibus tam crudus quam toftus , præ- 
fertim iis, qui mox ex mari adpellunt, qui enim per 
aliquot tempus in India & terra continenti degerunt , 
non tantopere hunc expetunt, licet precipuum fit 
pabulum, quo omnes pueri Indici aluntur. 
uum transvetfim diffecentur hi fructus , tres late li- 
nez in triangulo pofite confpiciuntur y juxta quas fru- 
&us feparari vel dividi poteft, queque magis lutefcunt 
reliqua carnis parte , nunquam autem in eo crucem de- 
tegere potui, uti primi Indie exploratores Portugalli 
nempe, atque ex iis alii illud defcribentes conmemo« 
rant , quin femi crucem pro integra habuerint, quod 
& unanimiter de Occidentali Pacovos teftantur fcrip- 
tores. Quzvis arbor unicum modo talem profert co- 
rymbum, atque hoc femel tantum in fua vita, tem- 
us vero, quo producit, maxime differt pro ratione 
regionis , in qua crefcit, in calidis enim Indiz regio- 
nibus, ubi folum eft pingue & argillofum, intra an- 
num fructus proferre poteft, in hisce vero Orienta- 
libus terris & infulis, ubi copiofe & frigide cadunt 
pluvie, frequentes montes, & alte funt. filve , hzc 
arbor a fua plantatione octodecim vel quindecim re- 
quirit menfes, antequam fructus producat , atque per 
unum alterumve pendent menfes, antequam mature- 
fcant omnes 3 ita ut hic terrarum vulgo bini requi- 
rantur anni, immo quzdam fpecies tres inpleant an. 
nos, antequam fructus dederint. 
- Fru&tus non omnes fimul maturefcunt, fed ‘diu vi- 
rides funt, ac fenfim a fuperiore prius parte incipiunt 
luteum adquirere colorem , non autem tam diu ex- 
ípeétatur, donec omnes fimul maturefcant, fuperio- 
res enim jam conputruiffent ¿ vel a vefpertilionibus 
aliisque furibus furati effent; illi autem fcinduntur, 
qui flavi funt , ac reliqui tam diu relinquuntur, vel 
totus etiam abícinditur corymbus, qui aque marine 
infunditur, & in zidibus fufpenditur, quum unus poft 
- alium maturefcat fructus, atque hoc abfciffo racema 
ftipes fuperfluus nullius amplius.eft ufus , qui cum tan- 
quam. inutilis: moles inftar Braffica abfcinditur & abji- 
citur, vel in iftis locis, in quibus Elephantes alun- 
tur, ipforum pabulo infervit. 
Antequam autem jam fructus edere incipiat , pro= 
pagationem jam procuravit fuam , ad latera enim ra- 
dicum novas fubminiftravit & emifit plantulas , qua- 
fum una major, altera minor eft , queque maxima 
eft, in matricis fübcedit locum, que fimiles iterum 
MM proles, antequam pereat , quarum quzdam 
unt exítirpandz, ne fe ipfas fuffocent. Ita ut nullus 
labor fit hasce propagare arbores,quam quod femel 
plantentür „ac vetufti ftipites aliquando exftirpentur, 
nullum enim hzc profert femen. : 
uidam falfo putarunt, plantulas hasce provenire 
ex inucofo fucco, qui ex amputatis exflait ramis; fed 
non opus eft talia fingere, furculi enim femper mas 
trici adfixi herent , qui ab hac abftrahi € transplane 
tari poflunt. 
= Antequam vero jam ad fpecierum diftributionem 
tranfeamus , primo generalia enumerabimus nomina, 
ut dein peculiariter poffint ac melius applicari, ulte- 
riorem. earum: deferiptionem ad fübfequens deferen- 
tes caput. >“ ; 
“Nomen. Apud antiquiores fcriptores nulla hujus 
ym nomina mihi apta obvenere, nifi apud Plinium 
€. Pala. Hodie Latina lingua vocatur 
mufa, quod nomen defcendit ab Arabico Mauz, Meuz, 
& cum articulo Almauz & Ammauz , quod nomen ge- 
ritapud fcriptores Arabicos,funtque omnes ezdem lite- 
12 ‚fed diverls punétationes vocalium , inter-alios fic 
vocatur ab Avicenna lib. 2. cap. 484. Serapiohe , & aliis. 
Hodierni Chriftiani Syriam & /Egyptum inhabitan- 
tes hunc vocant Pomum Paradifi „atque unanimo con- 
fenfu credunt ac putant effe illum fru&um , cum quo 
primogenita omniumque Mater Eva primum conmifit 
peccatum. sm fase ; 7) 
eerie refert membrum virile , cujus adfpe- 
¿tu Eva in effrenam illam cupiditatem inftigata fuit. 
Poftea 
ufa, & A- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 127 
De binnenfte fubftantie is gantfcb murw, van co- 
leur bleek-geel , regt als boter of merg van koe-beendea 
ren, zoet van reuk en {maak ‚als of men gebrade appellen 
met zuyker en boter at , doch den fmaak van Vygen naaft 
komende; daarom zy ook van de Portugezen eerft in In- 
die komende , Indifcbe Vygen genaamt wierden > gelyize 
nog bieten. 
Het is een aangenaame koft , xo wel raauw als gebake 
ken, en voor die geene ‚die eerft uyt zee komen, grootte 
lekkernye , maar die geene „die een tyd lank in bet Land 
gewoond bebben , maken er zoo veel werks niet af , boe- 
wel ze bet eenig[le voedzel is , waar mede alle Kinders in 
Indiën groot gemaakt werden. 
Als men ze overdwers doorfnyd, zoo ziet men 3 breede 
ftreepen in een drieboek ftaan ‚zoo als zich de vrucht des 
len laat , geelder van coleur dan bet ander vleefcb, maar 
ik heb nooit een kruys daar in kunnen vinden, gelyk de 
eerfle Bezoekers van Indiën de Portugezen , en andere uyt 
dezelve naafchryvende voorgegeven bebben, of zy moe- 
Jlen een balf kruys voor een beel aangezien bebben, gelyk 
mede oipota van de Welt: Indifche Pacovos getuygd 
werd. leder boom draagd maar eenen zulken tros, en 
dat maar eenmaal van zyn leven, doch den tyd van "E 
dragen, en zyn ouderdom is beel verfchillende na den 
Landaardt , daar by waft ‚want in de beete Landfcbap= 
pen van Indiën, daar een vette en mulle kleygrond is, 
kan by binnen een Faar vruchten geven, maar in deze 
Oofterfche Eylanden , daar bet veel koude regen geeft; 
vol bergen en booge boffchen is, moet dezen boom van 
zyn planting af 15 of 18 maanden bebben „eer de vruch- 
ten voor den dag komen, en die moeten dan nog een maand 
of twee hängen , eer zy alle ryp werden. Zoo dat ze 
bier te Lande in 't gemeen bet 2de , en zommige zoorten 
bet gde Jaar befluyten, eer zy eens gedragen bebben. 
. De vruchten worden niet teffens ry , maar blyoen 
langen tyd gras-groen, en beginnen allenkskens van bos 
ven af geel te werden , doch men wacht niet, tot dat 
2) al Pzamen geel werden, want dan zoude de. boven- 
fie al bedorven ‚of van de Vleermuyzen en Dieven wega 
gehaald zjn; maar men fnyd die geene af ‚die geel zyn, 
en laat de andere nog wat flaan , of men SCH den ge- 
belen tros af, doopt bem in zee-water , en bangd bem 
zoo im de buyzen, wanneer: dezelve na malka ryp 
werden. Deze trots afgefneden zynde, deugd den ouden 
boom tot niet; meer , die men dan als een onnutten kool- 
Dronk afkapt , en weg werpt, of in plaatzen, daar Oli- 
pbanten zyn, dezelve tot voedzel geeft. 
Eer by nu tot vrucht-dragen gekomen is, heeft by om 
zyn voort-teelinge al gezorgt, ter zyden uyt de wortel 
werfcheide plantjes voortbrengende , bet eene kleen, bet 
ander groot, waar van bet grootfte in 's Moeders plaats 
komt, die alweer met diergelyke kinderen zich verziet , 
eer by wytgaat , waar van men een deel moet uytroeyens 
op dat zy malkander nieten verftikken, Zoo dat men geen 
andere moeyten beeft om deze bomen te vermenigvuldigen s 
don dat men bem eens plante, en de oude ftronken altemets' 
uytkappe , want anders beeft men geen zaad van den boom. 
- Zommige bebben wel gemeent , dat deze plantjes voort- 
komen uyt den flymerigen zap , die gt de deorgekapte tak- 
ken afdruypt, maar dit is niet nodig, want men vind de 
jonge fcheutjes altyd aam de booft-wortel vaft, die men 
van daar affteeken en verplanten kan. 
Eer wy nu. tot nader verdelinge der zoorten komen, 
zullen wy eerft de generale mamen ftellen, om die daar 
na in ’t byzonder te kunnen vermelden, de verdere bee 
fcbryvinge tot im "t volgende Capittel verfchuyvende. ` 
Naam.) By de oude Schryvers konnen wy van deze 
plante geen bequamen naam vinden, bebalven Pala, by: 
Plin. 1. c. Hedensdaags werd ze in ?t Latyn genaamt: 
Mufa en Amufa , afkomende van bet Arabifche Mauz s. 
Meuz,en meteen Artikel Almauz , en Ammauz „welken 
naam by beeft by de Arabifche Schryvers , zyndé alle eene 
derley letters , maar verfcheide teykens vanVocalen,met 
mamen by Avicenna libr. 2. cap. 484, Serapio „en andere. 
De bedendaagze Chriftenen in Syriemen Ægypten wos 
nende , noemenze Pomum Paradifi y em boudenze een- 
drachtig voor de vrucht, daar aan onze eerfte Moeder Eva, 
de eerfte zonde beeft begaan. 
Wyl de vrucht bet mannelykelidt verbeeld „door welkers 
gezigt Eva in zoo een flerke begeerte is aangezet ES . 
aar 
