VIII Back, H Hoof. 
Caro eft inftar Piffang Medji; fed durior , acidula, 
& faporis grati, atque aque incocta Ficuum faporem 
habet. Fructus hi tam humiles ex ftipite excrefcunt, 
ut ore avelli poffint, nihilominus tamen adeo copio- 
fi, & compacti corymbo infident , ut ducenti fepe in 
unico numerentur corymbo. ortos amat filveftres 
ac montes; ubi terra eft pinguisac fufca , lapillis mix- 
ta, atque intra quartum vel quintum plantationis men- 
fem fru&us. producit, fed paucos emittit furculos, 
feu prolem. Amboinenfes hanc plantant Mufam fem- 
er in maris receífu, ut ftipites ac fructus fint parvi. 
Prolem ejus voco ftipitis ftolones ex radice propullu- 
Jantes juxta morem hic ufitatum , quique a Malaien- 
fibus vocantur Anack. Videturque hac fpecies effe 
degeneratio Batavice Piffamg Radje. 
ecimo Sexto. Piffan, Salons trang folia gerit, 
ramos, ac ftipicem flavefcentem „ fructum-vero albi- 
cantem, qui per noctem colorem reprefentat lune 
plenz , quum hzc nempe radiis fuis illum inluminet 
& inluftret. 
- He jam fpecies funt maxime note , fuerunt vero hor- 
torum cultores Batavie , qui gloriabintur , fefe in hor- 
tis fuis octoginta Mufarum fpecies feu varietates pos- 
fe demonftrare, 
AMBOINSCH KRUYDBOEK: 133 
Hot vleefchis als Piflang Medji ‚dog barder rin/ch, en 
goed van Ce in water gezoden, cs na P e Jina- 
kende. Zy groeyen zo laag aan den flam, dat men ze 
met den mond kan afbalen, niet te min zo vol en diet 
aan baar tros , dat men twee bonderd aan eenen geteld 
beeft, Zy willen liefft in de bofeb-tuynen ftaan , en in 
t gebergte, daar een vette bruyne. aarde, is met Been 
emengd, alwaar zy in de wierde of uyfde maand van 
are planting dragen, maar weynig kinders voorthren- 
gen. De Amboineezen planten ze altyd by laag water 
op dat bomen en vruchten kleen zullen E, Tk noe- 
me kinders de afzetfels van den ftam uyt de wortel vöort- 
komende , na de bierlandze manier van de Maleyers geleerd, 
die ze Anack noemen. Het fcbynd dat bet een naboot- 
zing wil zyn van de Batavifche Piffang Radja. 
16. Piffang Bulang trang is licht of geel groen van 
bladeren, takken , eu ftam, de vrucht avitagtig , by nacht 
de :coleur van de volle Maan. hebbende ; te weten, als 
'er die op fcbynd. 5 
. Dit zyn nu de meeft bekende 2oortenz maar daar zjn 
Liefbebbers van Tuynieren op Batavia geweeft, roemen- 
de, dat ze in bare Tuynen 80. zoorten van Piffang konden 
oonen. ; 
CAPUT TERTIUM. 
Locus 1 Cultura 5 Ufas; ac Vires. 
| - Mufarum, 
T Ges. Licet cun&z memorate fpecies non in una 
obcurrant regione, ipfarum tamen genera per 
` "'ealidam mundi partem difperfa funt. Indiam e- 
Him utramque Orientalem , feu intra & extra Gangem 
fitam , ab antiquis jam temporibus puto ipfarum fuiffe 
- patriam ; ac forte quoque Orientalem Africe partem, 
ex Plinio enim demonftravimusy ipfius Palam crefce- 
te in intima Indie parte, fique nota jam fuiffet in 
Occidentali mundi parte; curiofi Greci, & Romani 
longe lateque dominantes ejus; etiam feciffent: men- 
tionení. Inde autem fenfim devenerünt fine dubio 
fab ditione Aethiopum in Perfia, Syria, Arabia; & 
JEgypto, in quibus locis itineratores teftantur, hafce 
antas Coli tanquam raras & exoticas in hortis, atque 
harum , > Ode reirare & curiofe , faciuntmentio- 
nem, uti Bellonius libr. 2. obferv, cap. 25. Rofettz in 
fEsypto ,"& cap. 205. Antiochizin Syria, & Gabr. Sio- 
nita m defeript. Arabie cap; 1o. Tripolis in Syria ob- 
fervarunt. ` RS 
- Guinea, & Zephyrez Africa partes forte naturale 
erunt ipforum folum , unde Portugalli in Brafiliam, & 
Hifpani ex Canaria in Americam illos deduxerunt, 
uti id in precedenti capite ex Oviedo demonftravi- 
mus. "Atque binciterum itur opiniones Chriftia- 
norum Orientalium nullis fundamentis niti; qui Mu- 
fam pro Adami pomis habent, quin cuncti ftipites 
per diluvium ex Paradifo evulfi fuiffent, & in Indi- 
am transplantati, quin cum aliis inperitis ftatuerent, 
Pafadifum in Zeylona fuiffe. 
»"Minotem vefi fpeciem praebet opinio ifta ; quam 
Ms ee magnas illas fuiffe uvas, quas inve- 
Ttigatores populi Ifraëlicici- fecum. duxerunt ex valle 
Efcol; üti id videri poteft Numers 13. vers 24. Que 
Forte inde mata eft, quia in India fepius viderunt 
binos viros geftantes Mufie corymbum in humeris, 
pd fcriptores de Mufa Botrum vocem adhibeant, 
que Belgice tros dicitur, +. i 
Inter hafce Orientales infulas hulla reperitur, que 
non a 1 Mafe fpeciem proferat, quarum que- 
dam indigenz quidam 'exoticz „ atque aliunde de- 
dude funt, immo in frequentioribus obcurrit Mufa 
locis, ipfa Calappo, licet bere tam neceflaria fit ad 
incolarum victum & amiétam, illud autem cauffatur 
pet facilem Mufe propaPationem , que etiam per 
fruftum radicis ex majore ftipite abfciffum fieri poteft. 
` jus cultura fequenti peragi modo ;, Radicum fto- 
tones primo Tongum acuminatamque referunt cornu; 
quod ad altitudinem binorum triumve pedum fefe pri- 
mo 
* 
HL HOOFDSTUK. 
Plaats, Queeking , Gebruyk , en Krag- 
.. ten van de Mufa. i 
Laats. Hoewel nu alle de voornoemde zoor juif 
T niet in een land gewonden werden, zo Soe 
re geflachten door de warme wereld ver ver/preyde 
De beyde Oofterfche Indiën , boude ik van ouds voor baat 
regte vaderland , en mifJcbien ook het Oofterdeel van A- 
frica; want wyt Plinius bebben wy beweezen; dat by zy- 
ne Pala baald uyt bet binnenfte Indiën, en waren zy 
doenmaals in de Welterlyke delen des werelds bekend 
geweeft , de curieufe Grieken , en wydbeerfchende Romey- 
men, zouden daar meer gewag van gemaakt. bebben. 
Van daar zyn xy allenskens gebragt buyten twyfel, onder 
de beerfebatpy van de Moren in Perfien, Syrien ; Ara- 
bien, en Ægypten, in welke plaatzen onze Reyfigers gee 
tuygen 5 dat ze voor een raare plante in de boven ge» 
bouden werd, gelyk zy dezelve ook als iets byzonders 
aanteekenen; Als Bellonius lib. 2. obfervat. cap. 25. 
te Rofetta in Ægypten, en cap. 205. te Antiochia in 
Syrien, en Gabr. Sionita inde befchryving van Arabie 
bebben deze te Tripolis in Syrie gevonden. . 
In Guinea, en de Zuyder-deelen van Africa zullen xy 
miffcbien inlandig zyn, van waar ze de Portugezen in 
Brafil, en de Spanjaarden uyt Canarien in America ge- 
bragt bebben, gelyk wy in "t woorige capittel uyt Ode. 
dus getoond bebben. Hier uyt volgt dam nogmaals , dat 
de meeninge der Orientaalfe- Chriftenen geen fleunzel 
heeft, dewelke de ns voor Eegen boudeñ , of 
alle de ftronken moeften metde zondvloed uyt bet Paradys 
gerukt, en in Indien gefineten-2yn, of zy moeften met 
andere onervarene meenen , dat bet Paradys in Ceylon ge- 
aech zy. s 
Nog minder fcbyn van waarbeyd beeft bet geen zome 
mige gelooven ,-dat bet groote Druyven geweeft zyn, die 
de verfpieders der kinders Ifraels met bum beyden aam een 
ftok uyt bet dal Efcol droegen, zegge gehaald bebben 
Num..13- vers 24. Miffcbien om dat zy in Indiën dike 
wils gezien bebben, twee mannen een tros PifJang aanee- 
nen ftok dragen, of om dat de Schryvers in D Latyn Bo» 
trus, en in % Duyts: tros gebruyken, van den Piffang- 
boom. 
Onder deze: Oofterfebe eylanden is geen žo gering ing ; dat 
niet eenige zobrten van PifJang voed Gi: van des 
ge inlandig, zommige ingebragt zyn, ja op meer plaatzen 
te vinden2zyn don den Calappus-boom , boewel die zo no- 
dig is tot bet onderbout van de: Inlanders , °t avelk komt 
oan zyne ligte- voortplanting ‚dewelke ook met een fluk 
* de wortel gefcbieden kany wan een ouden flam afge 
en. ^ Jm 
Hare aanqueking is aldus; De afzetzels van de wor-. 
tel, gelyken meeft een lank taegefpitften boorn., "7 welkindé 
boogte T twee of drie voetenzig eerft uytbreyd in blade- 
Be rens 
