136 HERBARII AMBOINENSIS > Liber ML zen Im 
Hoc opere zqualia & glabra funt inftar tenuis fu- 
[coque chartz , quibus Tabacum ficcum involvi- 
tur, ex quo Bonckos formatur, qui funt volvuli par- 
vi, quinque fexve digitos longi , qui in fuperiore 
parte,igni admoventur., atque in ore tenentur, ac 
fumantur , ad hos autem volvulos non adhibenda funt 
folia Piffang Medji, quz nempe amaricant. : 
Eadem quoque ficca folia in ufu funt ad quasvis 
res iis involvendas , prefertim faccharum , ejusque 
placentas, quz tali modo aliquando in Europam de- 
feruntur. Epiftole etiam iis in{cribi poffunt, fed que 
non longum perdurant tempus. 
Interna ftipitis fubítantia feu cor folidioris eft fub- 
ftantie externis involucris, a quibus facile feparari 
poteft, quodque aptum eft ad porcos faginandos, fi 
in frufta confcindatur, atque in pultem coquatur , in- 
feriorque ejus pars minutum fciffa, & cocta hominum 
cibo & oleri infervit. Exterior hujus cortex canalem 
,prabet , cui involvi poffunt virides Sirii fructus ac 
rami, quos transmittere ac per mare vehere volumus, 
ut in aliis plantari poffint regionibus. à 
In aliis regionibus, uti diétum fuit, Elephantes his- 
ce aluntur TOR , fique hos adtingere valeant; 
propoffide norunt alacriter totum eradicare ftipitem , 
ac domitorum amicitiam nulla re facilius conciliare 
uis fibi poteft, quam fi maturi ipfis obferantur Mu- 
æ fructus. > 
Piffang Swangi radix cum aqua contrita, & propi- 
nata, ab incolis hisce. habetur tanquam antidotum 
noxii cibi, a quo quis anxius & vertiginofus eft. At- 
ue cum hac re convenit illud, quod Malabarenfes 
LIO m adnotant in H. Malab. cap. 6. tom. 1. radi- 
cem nempe contritam, & cum lacte propinatam ver- 
tigines curare , fine dubio intelligentes anxietatem, 
quz alicui ex talibus fupervenit cibis. 
Stipitis lympha cum faccharo potata prodeft inflam- 
matisrenibus, ac dolorificam curat miétionem. 
Eadem aqua propinata juvat illos , quorum corpora 
funt alterata ufu Mercurialium quorundam medica- 
mentorum , ut Mercurii przcipitati & fublimati , item 
tales, qui per inprudentiam pilos ingurgitarunt. 
Hic quoque mihi memoranda eft certa quedam E- 
rucarum fpecies, horrenda & peregrina, que inopina- 
ta in Amboina obfervata fuit anno 1669. menfe Julio, 
que cóacervatim tota Mufz folia obtegebat oribus in 
circulum pofitis ‚quibus intra breve temporis fpatium 
totum depafcebant folium. sage 
. Eruce he minimum digitum longe erant, per to- 
tum corpus longis & albis pilis hirte , pallida in ipfo 
corpore , fed caput & cauda erat obfcure lutea, ingue 
capite bina gerebant nigra cornua , fuperne lata, & 
‚fpinulofa. Tria anteriora pedum paria adunca erant, 
quatuor pofteriora obtufa erant & ampla. Ab omni- 
bus habebantur tanquam rare & peregrine creature 
ex ipfo Mufe ftipite progenite, in teftimonium ac fi- 
gnum anni infalubris, uti & tum temporis multi quo- 
ue morbi ex putridis humoribus orti epidemice graf- 
abantur. 
.. Neceffarium ac utile ducimus hic fubjungere Mu- 
fe defcriptionem ex Prospero Alpino defumptam , 
“qua ratione in JEgypto crefcit, quum is quasdam ad- 
notat res ad hujus arboris notitiam neceffarias, quas 
„apud alios non invebi. Dicit itaque arborem Mauz 
-ubique in JEgypto crefcere , fed potiffimum apud 
Damiatam, que magnitudinem habet Granati, nullos 
gerens ramos , foliaque inftar arundinis explicans , de- 
cem vel undecim pedes Jonga, ac tres fere pedes la- 
‚ta per humiditatem foli & fertilitatem Ægypti. 
pud ipfum quoque invenitur quorundam opinio,qui 
putant hanc plantam productam fuiffe infitione arun- 
dinis faccharifere in radice Colocafix, quod fabulo- 
fum cenfemus, Indi enim nullam adoptionis habent 
notitiam. Fru&tuumdeferiptio cum noftra convenit , 
de viribus & ufu fequentia, conmentatur. Frequens ac 
copiofus fructuum ulus ftomachum gravat , difficulter 
enim digeruntur , multum nutriunt , craffumque ac len- 
tum in Corpore generant chylum, inteftina ac prefer- 
tim hepar obftruentem , ipforum vero decoQum ad- 
hibent, contra tuffim, & afthma , ex catharris cali- 
dorum humorum orta , uti & contra Pleuritidem,& pul- 
monis inflammationem, feu Peripneumoniam , item 
contra renes inflammatos ac Dyfuriam, : 
Immo 
Hier door werden xy glad en even, gelyk cen jn 
graauw poft-papier, waar in men drogen Tabak wind 
om Bonckos daar van te makén , °t welk zyn kleene rol. 
letjes, 5 of 6 duymen lank, die men voor aanfteekt , en 
in de mond fleekende zoo rookt , doch tot deze rollen moet 
men geen biaderen van Viflang Medji nemen, als dewelke 
bitterachtig zyn. 
Dezelfde droge bladeren werden ook gebruykt om al- 
lerbande kleene waren in te Winden, inzonderheid zus 
ker-koeken „en zoo komen xy zomtyds in Europa. Men kan 
"er ook brieven op [cbryven, die niet lange duren zullen, 
Het binnenfle bert van den flam is dichter van fub. 
flantie dan de buytenfte rollen, en laat zig daar van afa 
zonderen, bequaam om de Varkens daar mede te voeden, 
in ftukken gefneden, en tot een poespas gekookt, en bet 
onderfle daar van kleen ge/neden , en gekookt iynde , 
diend de men[cben mede tot moes. De buytenflà febaate 
geeft als dan een lade, bequaam om groene Siri-vruchten 
en takken daar in te winden, die men verzenden wil „en 
over zee voeren, welke takken men als dan verplanten kan, 
In andere Landen , als boven gezegd, voed men de 
Olipbanten met deze ftronken , en zoo zy “er by komen, 
weeten ze veerdig met bare fnuyten den gebelen boom met 
wortel en al uyt te trekken, en de vriend/chap van de 
tamme, kan men met niets ligter verwerven , dan zoo 
men bun rype Piffang prefenteerd. 
De wortel van PifJang Swangi met water gewreven 
en gedronken, bouden deze Inlanders voor een Antido- 
tum tegens Jchadelyke koft , waar van men benaauwd en 
duyzelig werd. Hier mede komt overeen,’t geen de Malabaar- 
ze Bramanes opgegeven bebben, te lezen in Horto Ma- 
labarico cap. o, tom. 1. te weten, de wortel gewreven, 
en met melk gedronken, geneeft de duyzelingen òf draa- 
gingen des boofts , verftaande buyten twyfel daar door 
de benaauwtbeid „dewelke iemand van zulke koft overkomt, 
. Het water des flams met zuyker gedronken, is goed in 
verbitte niereh , en geneeft bet pynelyke piffen. 
_ Het zelfde water gedronken , belpt ook 
kers lichaam ontfteld is door ^t nuttigen van eenige Mer- 
curiale Medicamenten , als Precipitaat en Sublimaat, 
als mede die geene , die door onvoorzigtigheid eenige baay- 
ren ingeflokt hebben. : eg 
Ik moet bier mede verbalen éen zeker lelyk en onbekend 
flag van Rupzen, die men im Amboina gezien “beeft. 
Anno 1669. in de Maand Funy fcbielyk opkomen, en de 
bladen van den Piffang-boom zoo digt bezettende „troeps- 
gewys, en met de monden in een kring , zodanig dat 2) 
in een korten tyd een gebeel blad opaaten. — ^ re 
Ly werden een pink lank, over "t gebcele [yf met lan: 
ge en witte baayren bezet , bleek van lyf , bet booft én 
Jeer? donker-geel, aan bet booft badden zy 2 fwarte bo- 
rentjes ‚die vooren breed waren „en doornachtig: De 3. 
voorfte paren voeten hadden klaauwen of baakjes , de ag- 
terfte vier paren waren flomp en breed. Zy werden vun 
alle man gehouden voor zeldzame Schepzelen uyt den Pij- 
Jang-fironk zelfs voortgekomen , tot een teyken van een 
ongejond Faar , gelyk doenmaals ook vele ziekten , uyt ver- 
rotte bumeuren ontflaande, graffeerden. ` geese 
Wy bevinden raadzaam bier by te voegen de befcbry- 
ving van de Mufa uyt Prosper Alpinus genomen, zooals ` 
dezelve in Ægypten waft , om dat by eenige dingen beeft 
tot de kennifje dezes booms dienende, die ik by andere niet 
en vinde, Hy zegt dan, dat de boom Mauz alomme in /Egyp- 
ten waft , maar meeft by Damiaten , zoo groot als een Gra- 
naat-boom , ongetakt , zyne bladeren als riet verfpreydende, 
die Yo of 11 voeten lank zyn, en byna 3 voeten breed, 
door de vogtigheid des gronds en goede lugt van Ægypten- 
‚By bem vind men ook die meninge van zommige ; ‘dat 
dit gewas voortgebragt zy door enten van een zuyker- 
riet op de wortel van Colecafia, "t welk wy voor fabu- 
leus achten, want de Indianen zoo weinig. van tm 
ten weeten , als bet mogelyk is. De befchryvinge der 
vruchten accordeerd met de onze. Van de kracht en gê- 
bruyk zegt by aldus: Het veel gebruyk derzelven , over- 
laad de maag , zy werden traaglyk verduawt , voeden teh 
en maken grove en taaye geyl in "t licbaam, bet ingewand» 
inzonderbeid de lever verftoppende , maar zy gebruyket 
bet afziedzel daar van tegens de boeft en enghorftigheid’s 
die van zinkinge der beter vogtigbeid. komt ; en tegens 
Pleuris , en ontfleeking der longe, ook tegens de verbitte 
“nieren, en bet moeyelyke piffen. As EN 
die. geene, wel. 
