y 
tam 
d eM K 
xt pan 
‘+ busvis figuris ac floribus tingunt, ita ut Petolen re- 
ES 
Tabula Sexagefima Prima 
Ad Figuram primam Mufam exhibet Simiarium cum ejus 
fruu A feparato, & majori forma expreflo. 
Figura Secunda Corymbum exhibet Mufe, que Uranofco- 
pos RumPHIO dicitur. 
Figura Tertia Corymbum fiftit Mufe Alpburice feu Cera: 
mice. 
VII Boek. VU Hooft?. ` AMBOINSCH'KRUYDBOEK. 139 
De een- en foflig fie Plaat 
Vertoont in de eerfle Figuur der Apen Piffang , met deszelfs 
b vrucht A afzonderlyk , en in grooter gedaante verbeeldr. 
eee Ten be SS een vrucht-tros van de Piang, 
e Uranofcopos ofte d 
2 Water ee P e Hemelwyzer by Rumpuius 
e derde Figuur verbeeldt een vrucht-t i 
ofte Ceramfche Piffang. i che BEER 
CAPUT SEP¡EIMUM. 
Mufa filveftris. Piffang Utan. 
Ltera feu major filveftris Mute fpecies in quibus- 
A dam infulis penitus filveftris eft nature ,quum a 
nemine colatur, vel fibi vindicetur, In quibus- 
dam autem ‘infulis filveftris quidem eft nature , fed 
fuos habet dominos ob ufum, unde & hanc diftingui- 
mus in Mindanauenfem & Amboinenfem. 
Primo Mindanauenfis ingens & alta eft atbor , craf- 
fitiem habens Calappi, & altitudinem Sagueri, exter- 
ne plerumque nigricans, una tamen ejus fpecies vi- 
ret feu albicat inftar aliarum. Müfarum , que tamen 
non tam bode eft note. Compenitur quoque ex 
multis volvulis fibi inpofitis., ipfius vero fubftantia 
multo eft folidior & durior, atque folia itidem ma- 
jora vulgo funt, obfcuriora; viridiora , & firmiora. 
Fruêtus ejus fant inftar Piffang Batu, fed minores, 
nunquam maturefcentes vel lutefcentes, duri , pluri- 
mis repleti officulis, ingrati, nec efui apti , fi vero 
exfugantur, dulces funt, Silveftris ejus fpecies hu- 
miliorem gerit ftipitem. 
Secunda Amboinenfis multo minor eft & gracilior , 
qua, in nigram itidem & albam diftinguitur, ejus co- 
, rymbus,longus eft, qui ad finem incurvatur. Fructus 
in quatuor tantummodo conliguntur fafciculis feu Sic- 
kats, nec ultra digitum longi funt, duriffimi , .& offi- 
culis repleti, ac maturi higricant. Come Nea 
Nomen, Latine Mufa filveftris. Malaice Ping U 
tan. Amboinice Kula Abbal. -Ternatice Fana, in Min- 
danaua vero Coffo, uti & vocantur veftimenta ex hac 
confeGa.s« N eee ; 
Locus. Magna ber fpecies in Mindanaua obcür- 
rit, feu proprie- Manginada, qué Zephyrea eft pars 
infularum Philippinarum , uti & in Sangi, que magis 
proprie Sangir vocatur ; ibique in- filvis crefcit , nulla 
indigens hominum cultura , fuos tamen. habet pecu- 
liares dominos ac poffeffores, qui eam diligenter fer- 
vant, nec quorum adfenfu nulli licet eam exftirpare, 
uti apud Amboinenfes noftros Saguerus fuos habet 
poffeffores. In magna quoque obcurrit infula Gelolo, 
ac prefertim in ejus parte Bata Tsjina dicta, & Ma- 
nado, -ubi in fiecis Sagus filvis. crefcit , altera minor 
«Species reperitur hic in Amboina in Sagus filvis, ac 
porro in quibusdam paücis & incultis locis, ubi flu- 
“mina partem quandam rapuerunt, uti & in ficcatis 
` fluminibus; ac defertis cloacis, vel fimilibus in præ- 
“rúptis-a€ frigidulis vallibus , ubi & terre motus quan- 
“dam terre partem dejecit. Magna fpecies in Amboi- 
“na ignota eft. 
e Mindanauz & Sangi ex trunci pelii- 
.€ulis tenuia norunt praeparare fila, ex quibus binas 
veftimentorum texunt fpecies , que utreque Coffo 
ES intur , quorum color naturalis eft albidus inftar lin- 
rad-folem -nondum candefaéti feu infolati, una ho- 
eris ex craffis conftat filis , que nigro , rubro, 
inéta colore Baftas & Carikams refert. Alia 
btilis ac fplendens eftinftar Armofyntjes , feu 
1 fericorum, quam nigram fervant, vel qui- 
refentent, que Magnates ac nobiles ubique in Mo- 
cis ad conopea & cubilia, nec non ad Matrona- 
rum veftimenta adhibent, que gratum prebent refri- 
£erium calidis diebus. Ex cortice exteriore craffo 
Anchorarum reftes feu rudentes norunt nectere. In 
Manado faccos ex eo formant, in quibus dormiunt. 
Tom. Y, ‘Hec 
in Ambon , bier en daar Zo de 
qá< _ 
VILA OOFRDS TUK 
De wilde Piffang. 
VE tweede of groote zoorte van regte wilde Piffang ; 
D D b an j 
D ts in zommige Eylanden gant/ch wild, te act 
` dai ze niemand bavend of bem toe-eygend: In zoma 
mige PMID A ze wel wild , doch beeft bare Eyge- 
naars wegens haar gebruyk , dies wy b 7 
ae H en ite: dgn 
1. De Mindanau/che is een groote ‘én hooge boom. i 
de dikte van een Calappus, en boogte van Rs MM 
boom, meeft /wart van buyten., doch een zoorte is groen 
of witachtig, gelyk andere Piffang bomen , die zoo goed 
niet is. y is mede van vellen over malkander gerold 
pinu , doch zyn arni is veel digter en barder , de 
eren zjn na advenant ook grooter , di > 
Ir Zi i ook g „donker , groender , 
- De vruchten zyn als Piffang Batu , doch: kle 
der, nooit ryp of geel werdende, bard, binnen vol hors, 
onaangenaam, en onbequaam om te eeten , doch zoët in "6 
zuygen. De wilde zoorte blyft lager van ftam. 
2, De Amboinfche is veel kleender en rank - 
deeld in [warte en witte „den tros is lang , pr due 
eynde omkromd. De vruchten fiaan maar in vier Sickats. 
zyn niet boven een vinger lang, zeer bard , en binnen 
vol korls y fwart zals zy ryp zm, . . ) : 
-- Naam. ln ' Latyn Mufa filveftris. Ma i 
Utan. Op Amboinfch Kula Abbal. Zeie ene 
maar in Mindanau Coffo , . gelyk ook bieten de fiofjes , 
"E en ema iaia je 
aats. Het groote flag vind men op Mindanauu 
eygentlyk Manginada , bet zwydelyk , van de Zi, 
Jche Eylanden, als mede op Sangi daha te Sangir ges 
naamt 1 Hy waft aldaar wel in 't wild, zonder arbeyd 
van menfeben » beeft egter zyne byzondere Eygenaars , die 
bem neerftig bewaren , en zonder wiens wille ze niemand 
mag omkappen, gelyk onze. .Amboinezen de Sagueers-bo- 
men bebben op bet groote Eyland Gelolo; in dat deet 
Bata Tsjina genaamt; en in Manado, ook inode drage 
Sagu-boflchen: de tweede of kleene zoerte,. vind. men bier 
ibo u-boffcben , 
op weinige plaatzen, daar de eee we fiuk Ed: 
affcheuren, als mede in de uytgedroogde Rivieren, en ver- 
latene Rioelen , of diergelyke .fleyle en koele Valleyen ‚en 
daar bet Aardbeven eenige ftukken Lands afgeworpen 
beeft. De groote zoorte is in» Amboina onbekend. 
Gebruyk. De Inwoonders van Mindana í 
weeten uyt de velletjes van dezen ftam ae Mens ` 
maken, Waar van xy tweederley ftofjes weven, beide 
Coffo genaamt, wiens natuurlyke coleur is witachtig 
als ongebleekt linnen ‚de eene zoorte is grofdradig degt 
ke f'wart , rood, en geel geverft zynde , gelyken Baftas 
en Carikams. De andere zyn zoo fyn en glimmende als 
Armofyntjes , die zy of wit laten , of met allerbande fi- 
guuren en bloemen Jcbilderen , datze- Petolen gelyken. die 
de groote Heeren en Edelluyden overal in de Moes, tot 
Paviljoenen , en baar bedfteeden zals mede Vrouwe-kleeda l 
jes gebruyken aangenaam te dragen by beete tyden wegens 
- CH, SEA a hee, — = feborffe weeten zy 
e vlechten. anadò makenze zakken 
daar van „daar zy in flapen. i 1 m 
Sä Deze 
