VIIL Boek,’ VIII Hooff. 
- Folia paulo anguftiora funt, eundémque cum prios 
re gerunt characterem. | Stipes tres modo digitos las 
tus eft., pollicem craffus, ac folidioris fubftantia. 
Quum hzc planta progerminet in filvis & umbrofis 
locis, ejus petioli ad novem pedum altitudinem ex- 
crefcunt , ac praterea folium ipfum quinque pedes 
longum eft; \ peig 
Sciendum porro eft, quosdam huic fubjungere ter- 
tiam fpeciem folium Menfarium rubrum dictam , feu 
Kokin mera, ex rubro colore petiolorum, & inferio- 
ris foliorum partis, quum vero ex modo ejus cre= 
fcendi comperiam magis convenire cum fubfequen- 
ti Riud , hine ibi fub rubra fpecie illud defcribam, 
Nomen. Latine Folium Menfarium. juxta Malaienfe ` 
Daun Medji, quod menfa folium denotat, aliis quo, 
que Larin: vocatur. «Amboinice Kokin, atque hinc 
prima fpecies cognominatur Poeti feu. alba, & alia I- 
tam feu nigra, gubraenim fpecies mox fub Riud de- 
fcribetur. Baleyenfibus dicitur Piffang Biokaykeck , h.e. 
Mufa filveftris. ` m 
Locus. In cunctis fere Amboina infulis crefcit , 
potiffimum vero ipfa in Amboina-ad montium pedes, 
ubi filve funt-frigide & umbrofz. ` Ob ejusufum cir- 
ca ædes quoque plantatur , ubi intra breve temporis 
fpatium magnum obcupat locum, .ni aliquando ampu- 
tetur vel exftirpetur,. quumquc.ejus folia fzpius de- 
cerpantur , ibi humilis eft frutex , raro. fructus pro- 
ducens. Mauri prope templa hoc quoque plantant. 
Ufüs. Harum infularum omnes fete incole hifce ue 
tuntur foliis loco mapparum, mantilium, quz fingu- 
» lis renovant conviviis, uti fupra libr. 1. cap, 24. de 
Soccı foliis diximus ,-atque hinc ridiculofa Amboinen- 
fium gloria orta eft , fefe quovis convivio novasfem- 
er adhibere. mappas & mantilia, quod ipfos. ne Rex 
uropzorum imitari valet. Ad cibum obtegendum , 
ac fructus foliis involvendos Riud folium optime 
conducit, quum firmum fit nec fiflam , Kokins autem 
folia plerumque etiam integra funt , quamdiu non- 
dum fint vetuíta vel vim pauantur.. Eadem quoque 
ficcata & polita-ad volvulos ;Tabacarios adhibentur, 
uti Mufe folia: «t. « DOM «fh mim SALIE Qe eld 
Folium Biccinatum , Riud. feu. Rin fimilis eft planta, 
ac proinde cum precedenti faepius confunditur, pe: 
culiarem vero: ipfi dabimus deferiptionem ,- atque. in 
tres dividemus fpecies, primo Jatifoliam , feu Riud 
Mera... Secundo albam , 1cu.Riud Poeti, qua femina 
cenfeturz: Tertio ` dsperam:s feu Riud Lacki Lacki, 
h. e. mas. 
` Primo Folium Buccinatum latifolium , lea Riud Me- 
fa, ac quibusdam pro Kokin Mera habitum , cum Ko: 
kin potiffimum convenit quoad foliorum formam , non 
autem. quoad :modum .crefcendi... .Riud. itaque ftipi- 
tem geritténuiorem,- planiorem,..& in plures ftolo- 
nes vel petiolos-diftinétum: Kokin ,. qui & altiores ex. 
crefcunt ,..ejus-folia vero: funt. breviora, ac fuperius 
rotundioráy gue: In apicem. conyolutum excurrunt , 
binós tresve pedes longa, novem ac decem pollices 
lata, unaque folii pars Ee gf riet ico; 
fte transverfales per digiti minimi fpatium. diftant , 
"atque ad oras magnos formant arcus, funtque füperi- 
us protubérantes he cofte, inferius amplos forman» 
tes finas: ` tes 
Folia. buperge glauca funt, inferne pallide fufca, 
feu purpurafcentia, ac firmiora illis Kokin , nec fin- 
duntur, licec à. yento agitentur, ita ut plerumque 
fint integra; ipforum petioli rotundi funt , rubri, mi- 
nimum- digitum crafli, binos cum dimidio pedes lon- 
gi; atque infra prope ftipitem parum hirti- feu pilofi, 
tres quatuorque fimul planum quafi. formant. (tipitem, 
qui.tenuis eft, ac (iccis quibusdam. foliis obvolutus, 
vaginam formantibus ; ek autem vix. pollicem -cras- 
fus, Sed plerumque :durioris ac folidioris: fubftantie 
quam Kalle: quum hoc genus adolefcat, nec multum 
vexetur, caudicem format inferius digitum craffum , 
„ac binos latum; qui. porro. in: binos rectos divifus eft 
caudices,: novem, pedes altos, quorum quivis ingens 
füftinec folium; ultra quatuor pedes longum. 
"Supra petiolorum divaricationem feu divifionem 
. longus excrefcit corymbus, ex quo flores excrefcunt, 
& dependent cum longis tubis.inftar illorum. Ganna- 
eiu Flores ipfi albicant: formam "habentes Glob- 
e Ad 
AMBOINSCH KRUYDBOEK, 
‘ben; Hier van komt bet belachlyke iist 
141 
_ De bladeren xyn wat fmalder, en bebben bet zelve merka 
teeken als bet voorige, De flam is maar drie vingers breed, 
cen duym dik, en digter van fubftantie. dls deze plan- 
te voortkomt in `t bofch aan jchaduwagtige plaatzen, zo 
werden de ftelen wel negen voeten boog, en daar aan bet 
blad nog vyf voeten lang, “ 
Zo moet men ook weeten, dat veele bier by voegen een 
derde zoorte, bygenaamt folium Menfarium rubrum ; of 
Kokin mera, na de roode coleur der ftelen, en onder [le f 
zyde der bladeren, dog dewyl ik uyt zyne manier, van 
waffen befpeure, dat bet meer overeenkomt met bet wola 
gende Riud, zo zal ik bet aldaar onder de roode zoorte 
befchryven, 
Naam. Zn ’t Latyn Folium, Menfarium , ná ’t Ma. 
leyes Daun Medji of Tafel-blad , by andere werd bet ook 
Larin genoemt. In 't Amboins Kokin , en daar van de 
eerfte zoorte bygenaamt Poeti , of de witte , en de andere 
Itam of fwarte, want de roode zoorte zal ftraks bier na 
onder Riud befchreeven werden, De Baliers noemen bet 
Piffang Biokaykeck, dat is wilde Piffang. 
Plaats. Het waft meeft in alle de Amboinfe Eylanden, 
doch meef op Amboina zelfs, im "t bangen der bergen, 
daar koude en fchaduwagtige bo[Jcben zyn. Het werd 
ook, wegens zyn gebruyk, omtrent de buyzen geplant , 
daar bet in ^t korte een grooten plaats beflaat, indien men 
bet zomtyds niet uytkapt., en om dat men bet dikwils van 
bladeren berooft , blyft aldaar eenlaagen firuyk, en brengt 
zelden vruchten voort. De Mooren planten bet ook by 
bare Tempelen: 
- Gebruyk. Meeft alle de Inwoonders dezer Eylanden , 
gebruyken de bladeren tot, Tafel-lakens , Servetten, en 
Lailjocren , dezelve by ieder maaltyd vernieuwende , gelyk 
wy lib. 1. cap. 24. van de Soccun bladeren Zë beb- 
r. Amboia 
neezen, datze by bare maaltyden telkens nieuwe Zervet- 
ten en Tailjocren opzetten, "t welk bun geen Koning in 
Europa kan na doen. Om koft toe te dekken, en vruch- 
ten daar in te winden diend bet Riud beft, als die flyver 
zyn , en ongefcheurt , doch Kokins bladeren blyven ook 
meeft beel , zo lang ze niet oud worden, of geweld Lyden. 
Dezeive gedroogt en geplaneert , werden ook tot Tabaks- 
Boncoflen gebrukt, zo wel als de Pifang-bladeren;, ` 
.. Folium Buccinatum , Riud of Riin. is een diergelyke 
plante ,.en werd daarom met bet voorgaande dikwils ge- 
confundeert „ doch avy zullen bem een byzondere he/chry- 
ving geven , enin drie zoorten verdeelen : Eerfte het breeds 
bladige, of Riud Mera. Het tweede witte, of Riud 
Poeti, werdende voor bet wyfken gehouden. Het: derde 
ruyge, Riud Lacki Lacki, dar is bet mannetje. 
1. Folium Buccinatum latifolium , of Riud Mera, 
en by zommige voor Kokin Mera gebouden , komt 
met okin meeft overeen , in. gedaante der bladeren s 
maar niet in, “t,groeyen. . Rod dan is van flam dunder. 
platter, en in meer. flelen.verdeelt dan Kokin, dewelke 
hooger opfchieten , maar de bladeren zyn korter, vooren 
ronder toelopende , met een gekrulde fpitfe , van twee, of 
drie voeten lang s: negen en tien duymen breed , ook gene 
belft van ?t blad. breder dan de andere, bare dwers-ribe 
ben Baan een pink van malkander , em maken groote boo- 
gen by de randen, boven mede uytpuylende, en beneden 
groeven makende, Ong T 
De bladeren zyn boven Zee-groen , beneden ligt-bruyn, 
of peersagtig , en ftyver dan die van Kokin , en fcheuren 
niet, al werdenze door den wind gedreven , zoodat 
men ze meeft gebeel ziet, baar flelen zyn rond, rood, 
een. pink dik , twee en een balve voet lang, en beneden 
y. den ftam; wat baayrig , en met baar drie en vier 
maken zeeen \dunne en platter ftam, bezet met eenige 
drooge bladeren als fcbeden , qualyk een duym breeds 
doorgaans. barder. en digter-van fubflantie dan -Koking 
Als dit geflagte, oud en niet veel gebruykt word, 20 ges 
wind bet een fleel van onderen een vinger diky en twee 
breeds die voorts in twee regte fielen verdeelt is, wel 
negen voeten boog , dragende yder eem groot blad, ruym 
wier voeten lang. Ke i 
Boven de fcheydinge van de fielen komt een langen tras 
- Uyt, daar de bloemen aanbangen- met. lange balzen , als 
die van Cannacorus.. De bloemen zelfs zyn witagtig; 
gefatzoeneert als die van Globba, e be 
S 3 Aan 
