Vill Bach IX Hooft. 
Malaienfibus nullum obtinuit nomen. Amboinenfibus 
dicitur Riud, Riun, & Riin, ob tenerorum foliorum 
fórmam , ati dictum eft, ab infundibulo defumptam. 
Locus. In Amboina plerumque eft filveftris, potis- 
fimum crefcens ad montium pedes apricos, ubi ra- 
re obcurrunt arbores, per radicem tamen in hortis 
coli & propagari poteft. — ; bar sten 
Ufis. Folia mantilibus inferviunt, uti de folio men- 
diétum , fed potiffimum prime vel fecunde 
fpeciei, que non tam facile fifluras patiuntur quam 
maris. Incole ex hifce foliis volvulos Tabacarios 
quoque formant, que prius in aqua inftillant, ac de- 
inde in calida arena exficcant, velperarundinis bacu- 
lum explicant, donec ficca fint, que tandem cornu 
quodam porcellanico levigant ac poliunt. 
Jario fuit 
Tabula. Sexagefima Secunda 
Ad Figuram Primam, Folium exhibet Menfarium. 
Figura Secunda, Folium denotat Buccinatum afperum, feu 
Riud Lacki Lacki; quod mas habetur. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 143 
, In't Maleyts beeft bet geen naam. In’t Amboins Riud, 
Riun, en Riin, na de gedaante der Jonge bladeren, als 
§exegl, van een tregter, 
: P aats, Men vind bet ih Amboiná in’t wild , en meeft 
in 't bangen der bergen, daar bet lugtig is, en weynige 
bomen ftaan, men kan bet ook met de wortel in de tuy- 
TE De Hader d 
ebruyk. De bladeren werden tot Zervetten 7 
gelyk van ’t folium menfarium gezegt is, SE ie 
van de eerfte of tweede zoorte, dewelke zo ligt niet fcheu- 
ren als die van °t mannetje. De Inlanders gebruyken de 
bladeren mede om Tabaks-Boncoffen daar van té maken 
dezelve eerft in beet water dompelende, daar na op een 
heeten Zand droogende , of met gefpleyte Bamboefen uyr- 
Spannende, tot dat ze droog erden, en ten laatften mei 
een Porcellanen hoorn lickende. 
De twee en festig fle Plaat 
Vertoont in de Eerffe Figuur, de plant het Tafel-blad ge. 
De Tweede Fi ft aan h 
e Tweede Figuur wyft aan het ruyge Trompet-blad 
Riud Lacki Lacki, het auer? ere 
CAPUT NONUM. 
Galanga major € minor. — Lancquas. 
Alange hiftoria in Eu 
G ra & intricata eft, ut nefciamus, cui fides fit 
"habenda.- Utile itaque duco Galangam Indie 
Orientalis; uti eam oculis obfervavi ; deferibere; Hu- 
jusque difcrimen , quod apud aliosobcurrit, intactum 
pretêreo ; vel regionum varietati tribuo & adfcribo. 
Vulgarem itaque fequens methodum , Galangam quo. 
que divido in majorem & minorem. 
Primo: Galanga major fine dubio eft illa, quein In- 
dia Lancquas vocatur, ac planta eft Indie 
talis fcriptoribus non bene nota, quumque norma fit 
feu regula multarum fubfequentium plantarum, uti 
& adfinis quodammodo ett precedentibus Mufis, hinc. 
ejus defcriptionem ample ae diftinéte proponemus. 
-Eft itaque planta feptem & octo pedesalta, multis 
longis, teétis, rotundis, & firmis caulibus una ex ra- 
dice propullulans, quam primo defcribemus, quum 
aromatica, & primaria fit plante pars. 'ransverfali- 
ter itaque fub terra crefcit inftar radicis arundinis , fi- 
milique modo in breves articulos diftinéta eft, qui non 
penetrant; fed externe tantum fefe exhibent confpi- 
ciendos; eftque porro fesqui pollicem , vel binos di- 
itos crafläy folidiffima , dura, craflis ex fibris con- 
ans, & lente fubftantie, inque breves finus & fru- 
fta concrefcit, femper autem oblique proferpit, mul- 
tas emittens craffasque fibras, que profunde in terram 
penetrant, ita ut cum labore effodiatur. Binz ejus 
unt fpecies, que eandem habent formam 3 rubra 
nempe, & alba. 
“Rubra externe obducta eft tenuibus fufcisque pel- 
lieulis, eftque rubra circa inferiora caulium tubercu- 
là, que Cepe bulbum hinc referunt. Interne fordi- 
de albicat feu pallefcit. Alba externe pallida eft, ra- 
jamque gerit maculam rubram, feu purpuream circa 
ifta tubera, interne alba, adeoque denfa, ac folida ; 
ut frangi nequeat. Utriusque odor eft aromaticus, 
nares paulo vellicans inftar Sinapios. Sapor ejus eft 
penetrans, fervens, &linguam mordens, ita ut pauca 
tantum ejüs quantitas fimul ore contineri poflit, fine 
amaritie, & adftrictione. : 
Ob fibras craffas difficile quoque diffecantur, utrz- 
que ficcat& interne cinerci funt coloris, circa oras 
vero fufcz funt, & quam maxime corrugantur, re- 
centes enim fatis funt faccofe , praefertim fi in hortis 
fuerint culte. Hec itaque radix undique fefe difper- 
gens fixum format ftolonem ad ulnz vel binorum pe- 
dum latitudinem, undique & ubique fere rubra pros 
ducens tubercula feu bulbulos inftar anthracum vel 
Ceparum , quz longum emittunt caulem inftar fubulz 
; i ex. 
ropzortim libris ádeó obfcu- 
cciden= 
AX. HO OOF T.S TEE 
De groote en kleyne Galanga. 
p: biftorie van: Galanga is in de Europifche boeken 
zo donker en verwerd, dat men niet weet, nawel- 
ke men zig reguleeren zal. Ik winde derbalven 
raadzaam de Oe Indifebe Galan a na myn oobenfcbyn te 
befchryven ; latende bet SE "t welk by andere Au» 
theuren gevonden werd, of ombedisputeerd”, of de vets 
Jcbeydenbeyd der landen toege/tbreven. De gemeene ma- 
nier dan volgende, verdelen wy mede de Galanga in groo- 
te en us ne. P 
1. Galanga major. De groote is buyten twyfel ’t pe. 
ne men in Indiën vere noemd , vi Plante A 7x 
tet {che Schryvers en landen niet te degen bekend , en om 
dat bet een regel of gemeene Co wer ts van veele navól- 
— rig d nn o ares ae A heeft met de 
oorgaande P1/Jang $ 20 Zullen wy bare befchryvi 
ss Dellen, ai t is NE 
et is een plante zeven en agt voeten boog, m 
lange, regte, ronde, en ftyve:ftelen uyt Ge ed 
welke wy erf befchryven zullen , om datze aromatieck 
en bet principaalfte deel van deze plante is. Ze groeyd 
dwers. onder de aarde, gelyk de wortel van Riet , ook op 
dezelffbe manier , in korte leden verdeeld, die niet ingaan 
maar alleenlyk van buyten baar vertoonen , anderhalve 
duymen, of twee vingers dik, zeer vaft , bard; grof- 
dradig , entaay van enge? met korte bogen, en ftuk- 
ken door malkander waffende, doch altyd dwers of kruy- 
pende met veele dikke vafelingen , diep in de aarde drin- 
gende, zb dat ze moeyelyk is omuyttegraven. Men beeft 
P zoorten van cenerley groote en gedaante a Toode 5 en 
quitte; 
De roode is van buyten bekleed met. dunne 
len, en rood omtrent de onderfte bollen can ae Be 
dewelke een bol Ajuyngelyken. Binnen zyn zy vil ait 
of bleek. De «witte is van buyten bleek , hebbende legte 
wat roods of peers, omtrent voornoemde bollen, hire 
mede «vit , en zo vaft, dat men ze geenzints breeken 
kan. Harer beyder reuk is fpeceryagtig , in de nèuze 
wat kittelende, als Moftaard. De fmaak is Jeberp , beet, 
en in de tonge bytende, zo dat men weynig teffens ide 
mond kan bouden, zonder bitterbeyd en zamentrekking, 
Wegens bare grove draden zyn xy ook moeyelyk door 
Jnyden , en beyde gedroogd, bejterven van Go J bid 
agtig, omtrent de kanten na den bruyné ttökkende en 
krimpen zeer in, want de verfcbe zyn redelyk zappig ; 
inzonderbeyd die in de boven geplant werden. Deze wore 
tel nu rondom zig verfpreydende, maakt een vafte Deel 
van een el of twee voeten breed, overal opwaarts urytgee 
vende roode bolletjes , als Bloedvinnen of Ajuynen , deet, 
ke een langen fpitzen fteel formeeren, als een elffe, «vel 
twee 
