VIII Bock. IX Hooff. 
Garzias lib. 1. aromat. cap. 40, Galangam minorem 
fequenti defcribit modo. Radix eft odorata , que 
ex Sina huc, ac porro in Portugalliam transfertur, 
Sinenfes hanc vocant Lavandon , ejus planta ad bina- 
rum fpithamarum altitudinem excrefcit, ac fruticulum 
format Myrti folia gerentem, nodofam habet radi- 
cem, ac fponte crefcit. — = q o — i 
Undenam vero Myrti folia ipfi tribuat, me latet, 
Sinenfes faltem mihi adfirmabant, Galangam vulga- 
rem in Sina eandem habere formam, quam ipfis de- 
monftrabam in horto meo , memorate nempe forme , 
cujus folía tantopere conveniunt cum illis Myrti, 
quam haft cufpis cum fquama pifcium, veram au- 
tem minoris fpeciei plantam non noverant, uti infra 
ulterius indicabitur. — Ze a e 
Contra Mattbiolus in conmentar: in Diofcorid. libr. 
1. cap. 2. Galange minori eosdem tribuit characteres ; 
radicem nempe parvam, externe & interne ex pur- 
pureo colore ruffam , nodofam, inque multos articu- 
los inflexam, faporis ferventis inftar Piperis vel Zin- 
iberis, ita ut linguam faucesque quafi exurat, fub- 
antia, & forma Cyperi, unde & a multis pro Cy- 
pero Babylonico habetur. Dicitque, quodin Italiam 
deferatur tam ex Alkayr in Egypto , quam ex Sy- 
ria, Galanga vero major multo craffior eft, faporis, 
& odoris debilioris, &coloris pallidioris. 
Lobeliús Galangam defcribit, quam majorém effe 
putat fpeciem , quamque in Italia vidit recens ad- 
ductam ex Syrie montibus, cujus radix erat externe 
& interne fufca, feu ex rubro purpurafcens , ac dif- 
ficile difrumpi poterat, ac conteri , faporis acerri- 
mi, Odoris aromatici, nec amara, nec adftringens. 
Hancque cum Acoro putat effe fpeciem Iris lute , folia- 
que comparat cum illis Iris foetide , fed que funt viri- 
dor, & anguftiora, dicitque in Syria pro Iris fpe- 
cie haberi. 
Ex binis hifce memoratis Auctoribus concludo , 
cunétas Galangas in Europzis Pharmacopzis notas, 
& ufitatas, fi genuine fint, montanam effe Galange 
fpeciem, que ab illa Indie Orientális haud multum 
ifferc, que nori m ep +: p fique ECH exte» 
jores defquamentur nil fufcifuper eft. — . — - 
pe urid em , eft factitia radix Cyperi longi , uti Mat: 
tbiolis 1. c. id etiatn declarat: Que radices etiam ha- 
beantur pro Galanga, pro ejus charactere noto cum 
aromatica vi fimul adeffe debet amarities vellicans , 
ac pungens, inftar feminis Sinapios, quod primo fuo 
odore, ac fapore appetitum quodammodo excitat, 
ualem vim in nulla alia detexi aromatica radice. 
Ealangih porro non effe Acorum, Cyperum, vell- 
rim memoratus Matthiolus fatis. demonftrat, ad quem 
Lectorem ablego, Indice noftre radicis pergens dare 
defcriptionem. ` 
Dico itadue, minorem Galarigam, que hic in a> 
quofa India demonftratur, ac paulo fupra defcripta 
eft, genuinam majoris effe fpeciem, an vero una ea- 
demque fit, quam Garcias, aliique Auétores ex Sina 
petunt , atque ipfis Sinenfibus non Lavandon , uti 
Garcias vult, fed Lion Kiam vocatur , determinare 
nequeo, uti nec mihi conftat aliquid minoris Lanquas 
in Europam deferri, ac proinde vero fimile magis 
videtur, Galangam minorem , que in Pharmacopeis 
vulgo venditur, radicem effe ex Syria vel aliis maris 
mediterranei locis deductam. ` d e 
* Ipfi quoque Sinenfes diftin&ionen faciunt inter Ga. 
langam majorem, & Lion Kian, majorem enim vo» 
cant Njebio , dicuntque eandem , cum Lancquas habere 
formam , quod hic in India ipfis demonftratur, licet 
in ipforum patria hec radix parum fit nota, & raro 
in ufü, quod idem & in Japana. obtinet. Copiofe 
crefcit in altis; & preruptis infulis Paktia, & Lamtia, 
ante Sine oram fitis , inter provinciam Fockien, &in- 
fulas, Pifcadoris. . aec e 
Radix autem ifta debilior, ec dulcior erit noftra 
Indic, quz neque in cibis, neque in Medicina ad: 
hibetur, quum ipfis adbuc fit nimis acris , plebeji 
vero has petunt infulas , atqueinde longos , & magnos 
fecum ferunt caules, ex quorum ficcatis corticibus 
fila norunt nere, quí in ipforum navibus funt in 
u. 
Tom. P. Folia 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
143 
Garzias lib. 1. Aromat. cap. 40. befchryft de Galan- 
ga minor aldus. Het is een welriekende wortel , de- 
welke uyt Sina berwaarts over, en verder na Poriugaal 
gevoerd werd. De Sinezen noemenze Lavandon, zyn 
plante waft tot de boogte van twee fpannen , maakt cen 
Struykje met bladeren, als Myrtus, een knoppige wortel, 
en waft van zelfs. 
Waar by deze Myrtüs-bladeren tan dan beeft, weet 
ik niet, immers de Sinezen verzekeren my, dat de gemee- 
ne Galanga in Sina dezelffte gedaante ‘beeft , gelyk ik 
ze bun in myn Tuyn toonde van bet voornoemde fatfoen , 
wiens bladeren zo veel gelykeniffe hebben met de Myrtus, 
als bet yfervaneen [pies , met een vifcb-fcbubbe , doch bet 
gewas van de regte kleene kenden zy niet, gelyk bier 
onder zal gezegt worden. 
_ Daarentegen Matthiolus in conmentar. over Dios 
fcorid. lib. 1. cap. 2. befchryft , met dezelffte merkteeken 
de Galangam minorem, te weten, een kleene: wortel; 
buyten en binnen uyt den purpuren ros, geknoopt met ve- 
le leden omgekromd , zo beet vanfmaakals Peper , of Gem- 
ber , datze in de keel, en tonge brand, van fubftantie , 
en form den Cyperus gelyk, wesbalven zy ook van veele 
voor Cyperus Babylonicus gebouden werd. Dat menze 
in Italien brenge, zo wel uyt Alkayr in Ægypten, als 
uyt Syrien. Maar de groote Galanga zy cen veel dikker 
SE ‚flapper van reuk, en fmaak , ook bleeker van co- 
eur. 
Lobelius befebryft een Galanga, die by voor de groo- 
te boud, van bem in Italien gezien, wverfch gebragt uyt 
bet gebergte van Syrien, wiens wortel was buyten, en 
binnen bruyn, of uyt den roden peersagtig , moeyelykom 
te breeken, en wryven, zeer fcberp van {maak , Jpetery- 
agtig van reuk, geenzints bitter, nog t'zamentrekkende. 
y maakt dezelve nevens den Acorus tot meedezoorten van 
gelen Iris, en de bladeren vergelykt by met die van Iris 
foetida , of wantluyze-kruyd , docbgroender , en fmalder, 
ook zegt by, dat menze in Syrien voor een zoorte van Is 
ris bield. 
Uyt deze twee laatfte aangebaalde Autheuren befluyt 
ik, dat alle de Galanga in de Europifche Apotbeeken bee 
kend (zoze ege nd een berg-zoorte van Galanga zy, 
van de Ooft-Indifche niet veel verfcbillende , dewelke zo 
bruyn niet werd; en go men de buytenfle vellekens afe 
oryft, dat er hier niets bruyns meer aan blyft, 
Maar de walfche is een geconterfeyte wortel van den 
Cyperus longus, gelyk Matthiolus loc. cit. ook aane 
awy/t. Men mag tonen wat wortelen men wil voor Gas 
langa, xo [lel ik tot een vaft merkteeken , dat ze by bare 
Jpeceryagtigbeyd moet bebben , een kittelende feberppigheyds 
gelyk Moftaard, die met baar eerfben reuk , en fmaak den 
appetyt eenigzints verwekke , diergelyke ik in geen ande. 
re fpeceryagtige wortelen gevonden bebbe. Dat ook de 
Galanga geen Acorus, Cyperus, nog Iris zy, beeft ges 
melde Matthiolus genoegzaam bewezen, waar been wy den 
Lezer wyzen, en gaan met onze Indiaanfche befcbryvin- 
ge voorts di 1 
Ik SR dan, dat de kleene Galanga, die men bier in 
Water-Indién toond, en even bier boven befcbreven ftaat, 
een opregte medezoorte zy, doch of ze dezelffle zy met die 
eene , dewelke Garcias, en andere Autheuren uyt Sina 
Beie en de Sinezen zelfs niet Lavondon, gelyk Gars 
cias wil, maar Lion kian zoemen, en kan ik niet ver. 
zekeren , gelyk ik ook niet weet, dat iets van onze kleene 
Lancquas in Europa gebragt werd, dierbalven waar- 
Jchynlyker is , dat Galanga minor, die men in onze 
Apotheeken verkoopt, een wortel moet zyn uyt Syriem, 
of andere plaatzen van de Levant gebragt. weit. 
De Sinezen zelfs maken een onderfcheyd tuffchen de 
groote Galanga, en bare Lion kian, de groote noemen 
zy Njehio, en zeggen dat ze dezelfde fatfoen beeft-met 
bet Lancquas, dat zy bier in Indiën zien, boewelze in 
baar land weynig bekend , en van kleen gebruyk is; ge- 
lykze ook in Japan zal zyn. Ze waft veel op de booge , 
en [leyle Eylanden Paktia, en Lamtia, gelegen voor de 
Sineze kuft, tu[Jcben de Provintie Fockien , en de Eylane 
den Pifcadoris. 
De wortel zal wat flapper, en zoeter zyn dan onze In- 
diaanze , werd egter nog in de koft, nog in de Medicyne 
gebruykt , omdat ze bun luyden nog al te fcberpis, maar 
de flegte luyden varen na deze Eylanden, balen groote 
lange [lelen daar van, uyt wiens gedroogde fchor[fe zy 
e touw-werk te /pinnem, op bare fchepen gebruy- 
kelyk. zo 
T | De 
