146 HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. IX: 
Folia minutim confciffia aliis admifcent oleribus, 
loco aromatis , ut ipforum fapor acrior reddatur, 
quz contrita quoque , & nafo admota fternutationem 
cauffant. Contra Lion Kian, quod pucamus effe Si- 
nenfium Galangam minorem , dicunt longe aliem effe 
plantam, multo humiliorem Galanga. 
Folia quodammodo fimilia funt illis Lanquas , fed 
funt multo breviora, acutiora, per longitudinem ftria- 
ta, coftis protuberantibus , uti hifce in terris eft folium 
involucrum, feu Daun Corra Corra, funt autem dimi- 
dio: breviora, vel uti in Europa folia Gentiane , & 
Hellebori albi. . > 
Siccate radices, quales ex Sina deferuntur?, in par- 
va confciffe funt fegmenta, vix digiti articulum lon- 
ge, minimum digitumcraffe, externe obfcure fufce, 
interne cinerez , in compreffos articulos diftincte , 
folide, dure, lente, & craflis, ex fibris compofita, 
faporis ferventis, & acris, ex Galanga ; & Pipere 
mixti, ita ut pro Gentianz fpecie haberi poffet. _ 
Optima defertur ex Sufluana, que glabrior, necita 
nodofa eft illa, que ex Queicheu, & Quangfi pro- 
venit; atque hee in farcinis Bataviam, ex Sina ad- 
vehitur, ubi talis farcina centum & viginti ponderum 
ad minimum pro quindecim inperiatibus venditur, 
& in Europam defertur; hec enim radix Sinenfi poe 
pulo magno eft in ufu, non tantum in exuftione po- 
tus Aráck; cui admifcetur, fed etiam ad plura alia 
Medicamenta, quod maxime miror, quum hec na- 
tio non multum ametacria, velalia medicamenta, ne 
quidem ipfum Lancquas. Abhibent illam fere , & 
admifcent cunctis medicamentis, adipforum vimacu- 
endam, et exaltandam , praefertim. conducit Cepha- 
lalgie ex frigore orte, adtenuat enim & fubtilem red- 
dit fanguinem, ita ut homines fint alacres, & vege- 
ti, acuitque ingenium , & feminis obftruéta aperit 
menftrua, > 
Nomen. Prima, feu magna fpecies Latine dicitur 
Galanga Major, Malaice Lanquas, inde noftrates ex 
lufu hanc vocant Belgice Lanck-was , quum planta fic 
folida , profundas agens radices, & diu vegetativa. 
Nomina Arabica funt Chalungan, Cbaulungan , Cha- 
walungan , & Cbaulengjan ; qua quatuor nomina Ara- 
bice fere unas easdemque habent literas, fed diver- 
fa punéta vocalia, ac proinde ex cujusvis arbitrio va- 
rie pronunciari poffunt, Apud Serapionem interpre: 
tatüm legitur Calungen , atque hinc orta funt nova 
Latina nomina Galanga, & alia corrupta vocabula 
Calvegiam , Calungen , Calungiam , & Charfendar. An- 
tiquis Grecis, & Latinis Scriptoribus incognita fuit, 
ac primum ab Arabibus detecta, quin haberetur pro 
Cypero Babylonico, quod difficultatem quoque includit. 
Javanice Lawos, Ternatice Galia[fa , Amboinice La- 
wafa, -Lacquas, & Lawas. = 
Minor fpecies Latine dicitur Galanga Minor; Ma- 
laice Lanquas Kitsjil, & Lancquas Tsjendana, ob pal- 
lidum radicis colorenr inftar Sandali. 
© Locus. Utreque Galange fpecies ubique in aquofa 
efcunt India, feu in Indie infulis usque in Sinam. 
Garcias dicit majorem fpeciem potiffimum crefcere 
in 3 & Java, credoque in iftis locis fponte 
provenire, uti Sinenfes narrant in Sina hoc obferva- 
fi; licet ab aliis intellexerim , Galangam majorem per 
totam veterem BS" & Zeylonam. raro inveniri, 
d i m. effe, 
immo fere ignota Major hec in Amboina, 
Banda, & Moluccis ubique fatis nota eft, fed. nulli- 
bi nifi in hortis plantata , ubi ex quovis radicis feg- 
mento propullulac, quod tuberculo ifto, feu: germi- 
cere potius in duro, &faxo- 
> & arenofa terra. 
è 
ne gaudet; 
fo folo, quam in tenu 
uum vetufti ftipites nimis profunde ad terram, 
atque omnes fimulexfeindantur „ ipforum radices quo- 
jue. pereunt, fed non prius, nifi poftquam ad latera 
ovos produxerint nodos, qui germina funt novarum 
plantarum. ` er $ 
. Minor fpecies in Amboina taro reperitur, atque 
a curiofis diligenter colitur. =. +. 
Ufus.. Galanga habetur fervida & ficca in tertio 
gradu, quod de ficca intelligendum eft , recens enim 
hic in India-nimis humida eft quam ut ficca in-ter- 
tio gradu haberi poflit, eftque radix aromatica , con- 
ducens ftomacho & inteftinis, ut concoctio promo- 
veatur, ipforumque vires corroborentur, unde varia 
De bladeren kleen gefneden doen xy onder ander moes. 
kruyd als fpecery , omeen fcberpe fmaak tegeven , dewel. 
ke ook gewreven, en voor de neus gebouden tot niezen 
verwekken, Daarentegen Lion Kian (bet welk wy voor 
de Sineze Galanga minor aanzien) zeggen zy een gebeel 
andere plante te zyn, veel lager van ftruyk ; dan de Gas 
langa. 
De bladeren gelyken wel eenigzints na die van Lag. 
qus» doch zyn veel korter , fpitzer, in de lengte ge- 
Streept, met uytfleekende ribben , gelyk bier te lande bet 
folium involucrum, of Daun Corra Corra, dog maar 
balf zo lang, of gelyk in Europa de bladeren van Gens 
tiana, en Helleborus albus. . pow 
De gedroogde wortels, zo als menze uyt Sina brengt, 
zyn in kleene ftukken gefneden, fchaars een lid van een 
vinger lang, een pinkdik, buyten donker bruyn, binnen 
graauw , in digte leden verdeeld, vaft, bard, taay, en 
grofdradig , van /maak beet, en fcberp, van Galanga, 
en Peper gemengd, zo dat menze voor een zoorte van 
Gentiana zoude mogen bouden. 2 
De befte komt uyt Suffuan, dewelke evener, én min 
geleed is, dan die uyt Queicheu,s en Quang fi komt; De- 
ze werd met gebeele pickols tot Batavia , uyt Sina aange- 
bragt; daar mer. bet Pickol van hondert en twintig pond 
ten min[len voor vyftien Ryksdaalders , en ook na Èuro- 
pa vervoerd werd; want bet is een wortel by de Sineze 
natie in groot gebruyk, niet alleen in ^t branden onder 
den Arack te mengen, maar ook tot veele andere Medi- 
cynen, 't welk my wonder doet , daar die Natie van 
Jcberpe , en heete wortelen , zelfs van de Lanquas zo wei- 
nig boud. Zy gebruyken ze fcbier onder alle Medicamen- 
ten, om dezelve op te fcberpen , en bare kragten te ver- 
meerderen , inzonderbeyd is ze goed tegens Hoofdpyn, 
dat van koude komt, verdund, en maakt fubtiel bloed, 
dat de menfcben luftig , en ruftig werden, maakt fubtiel 
verfland ep brengt- de vrouwen weder de verftopte 
maändflonden. ` Sa FE An 
Naam. De eerfle, of groote zoorte biet in "t Latyn 
Galanga Major, in ’t Maleyts Lanquas, waar van de 
onze uyt de Klugt jn ’t Duyts Lanck- was maken, om dat 
het een vaft, diepwortelende, en lanklevende gewas We 
De Arabi/che namen zyn Chalungan , Chaülungan , Cha- 
walungan , en Chaulengjan, welke vier namen in 4 å- 
rabifch fcbier eenerley letters bebben , maar verfcheyde 
punta vocalia, en dierbalven na een ieders believes der: 
Jebeyden konnen. uytge/proken worden. By den overge: 
zetten Serapio flaat. Calungen , bier van zyn gekomen 
de nieuwe. We ege Galanga, en de andere bee 
dorve namen. Calvegiam , Calungen. Calungiam, en 
Charfendar. By de oude Griekze , SE Scry- 
ver is xe onbekend geweeft , en eerft door de Arabiers ge- 
openbaard , of men moeft ze bouden , als men zegt, 
voor Cyperus Babylonjcus, "7 welk mede zyn zwarig- 
heyd heeft. Op Favaans Lawos , op Ternataans Ga- 
liafla, in °t Amboins Lawafla, Lacquas, en Lawas, 
De kleene zoorte biet in't Latyn Galanga Minor; 
In °t Maleyts Languas Kitsjil, en Lancquas Tsjenda- 
na, na de bleeke coleur des wortels als Sandelhout. 
Plaats. Beyde de-zoorten van Galanga waffen over 
in Water-Indién, of de Indifche Eylanden, tot in Sina. 
Garcias zegt , dat de groote meeft waffen in Malabaar, 
en op Fava jen ik gelove „dat xe op die plaatzen. ook in t 
wild waffen, gelyk de Sinezen verbalen in Sina te ge- 
Jebieden y boewel ik van andere verftaan hebbe, dat de 
‘groote Galanga door gebeel Oud- Indiën, en Ceylon , raar, 
en weynig te vinden, ja fchier onbekend zy, De groote 
is in Amboina, Banda, en-de Moluccos over al genoege 
zaam bekend, doch nieuwers dan im de boven geplant, — 
daar ze van een ieder ftukje van de wortel opkomt, al- ` 
waar een knop aan is , en ze waft liever in barde fteeni- 
ge grond , dan in een mul „of zandig aardryk. 1 
| Air de oude fiokken te kort, en allegaar t'effens cl 
fneden worden’, zo gaan ook derzelve wortelen. uyt docb 
niet eerder , of zy bebben ter-zyden weder nieuwe knop- 
pen vorigexete, reise d 24-73 
` De kleene zoorte is in Amboina weynig te vinden, en 
werd by de posed ke H EN e LE > at. 
Gebruyk. De.Galanga werd voor beet en droog " 
den derden graad. gebouden , *t welk men van de CS 
verftaan moet , want de verfche bier in Indiën is | i 
vochtig , om droog in. den.derden graad te zyn. Ze is "n 
Speceryachtige wortel, de mage en bet ingewand eget 
Concoctie te bevorderen , en bare kragt te pani fi 
> ze ose 
