VIII Bock. XL Hooft/. 
Ipforum fapor dulcis eft feu aromaticus, ad illum 
Lampuji adcedens, unde & cruda edi poflunt. Ca- 
iculum iftud ultra pollicis altitudinem excrefcit , ean- 
demque habet latitudinem , continetque decem vel 
duodecim granula ; in cellulis Taxe locáta , unde & 
matura facile decidunt , & terram tangentia novas 
producunt plantulas. 
Nomen: Latine Lampujum filveftre minus. Malaice 
Lampujang Utan Kitsjil , Alea Utan. Vulgo etiam 
Cardamomum Amboinenfe vocatur ob fructuum fimili- 
tudinem. Amboinice Zonelau & Wonelau minus, hi 
autem nos jam fequuntur, vocantque Cardamom U- 
tan. 
Locus. Sponte crefcit in vallibus, & fluminum ripis 
fub arbufculis , item quam maxime luxuriofe in Sa- 
gus filvis, per totum fere annum fructus & folia ge- 
rens: Per officula feu granula in hortis quoque pro- 
pagari poteft, qua fata brevi excreícunt, & maxime 
multiplicantur. 
U/us. Hec planta minime aromatica feu acris eft 
omnium precedentium & fubfequentium. radicum ; 
unde & temperatam habet qualitatem: Cruda ejus 
granula cum Siri Pinanga matticata, vel contrita, & 
cum quodam jure adfumpta ; ventriculum corrobo- 
rant, ac proftratum reftituunt adpetitum , fi quis ex 
quodam reconvalefcat morbo ; nec calidiora ftoma- 
chus valet ferre remedia.. Omni autem tempore cum 
Siri Pinangi mafticari poffunt, quum grati fint fapo- 
ris} nec nimis fervida, unde & jam in tam vulgari 
funt ufu, ut ficcata hec granula in alias quoque de- 
ferantur regiones, ut loco Cardathomi edantur , quod 
multi homines tolerare nequeunt, . B 
Baleyenfes muliercule hujus radiculas mafticant 
cum illis Lampuji, adfperguntque illis infantum ab- 
domina, quos putant laborare alvi torminibus. Ad- 
mifcent quoque illas potui Djudjambu , quem pueris 
' propinant contra iftos morbos ; quum hi calidiores ra- 
dices ferre nequeant. i 
Alia infuper Lampuji filveftris fpecies eft , que al- 
tior excrefcit, multos emittens erectos tenuesque cau 
Jes ex unica transverfali radice ad ulnz circiter alti- 
tudinem. Hujus folia majora funt illis praecedentis , 
fex pollices longa , binos lata digitos ; tenuiffima , per 
longitudinem. fed parum oblique ítriatá , nervusque 
medius ab utraque quam maxime & acute protuberat 
- parte, funtquefubtus non mollia;'uti precedentia. 
. Radix maxime componitur ex fimilibus brevibus & 
craffis fibrillis; uti præcedens; fine ulla quoque acrimo- 
nia, in hujus vero vetuftioribus ftipitibus transverfalis 
detegitur radix nodofa & articulata inftar minoris Zin- 
giberis, vix minimum digitum longa & craffa , atque 
ubi ex radice propullulat, virefcit, cetera ejus pars 
interne & externe flavefcit y faporis fatis amaricantis 
inftar Lampuji cum Zingibere mixti. Hac vero plan- 
ta, quantum fcio , nullos profert fructus vel Hypophy- 
tum.» - S : 
Voco hoc Lampujum filveftre amarum , quum amari- 
tie excellat pre omnibus Lampuji fpeciebus: Alia €- 
jus nomina mihi huc usque ignota funt , uti & ejus u- 
Sus. In campis crefcit fub fepibus & arbufculis, ubi 
folum eft ficcam, durum, & argillofum. 
CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOEK.: 
151 
De fmaak is zoet , doch fpeceryacbtig , mede na Lam- 
Pujang trekkende ‚en konnen raauw gegeten werden. Dit 
boofdeken is ruym een duym boog, en ook zoo breed, in» 
houdende 10 of 12 koris, dewelke in bare cellekens los 
Jlaan , dierbalven ryp zynde „ligt uytvallen, en de aarde 
raakende , nieuwe plantjes voortbrengen, 
Naam. In ’t Latyn Laupojum filveftre minus. Op 
Maleyts Lampujang Utan Kitsjil, ez Alea Utan. In ’t 
gemeen noemd men ’t ook Amboinfch Cardemom ‚na de 
gelykeniffe der vruchten. Amboinfch Bonelau en Wo- 
nelau, bet kleene , doch zy luyden volgen ons nu „en noe- 
men °t Cardamom Utan. 
Plaats. Het waft in "t wild, en in de Valéyen en Oes 
vers langs de Rivieren, daar laag geboomte is: als mede 
zeer weeldrig in drooge Z der Ze Jebier bet gebeele 
Faar door met vruchten beladen. Men kan bet ook met 
de korls in de Hoven zaayen , daar bet dan in "t kort zig 
zeer vermenigvuldigd, Ss 
Gebruyk. Deze plante heeft de minfte fpeceryachtig- 
beid of fcberpbeid onder alle de voorgaande en ook vol- 
gende wortelen, en is daarom getemperd van eygen/thap. 
De raauwe korls met Siri Pinang gegeten , of gewreven 
met enig Jop ingenomen , verfterken de mage, en brengen 
weder de verloorne etens-luft, als men uyt eenige ziekten 
opftaat , en noch geen hetere dingen verdragen kan: doch 
men kan ze ook ten allen tyden met Siri Pinang eten, de- 
wyl ze aangenaam van finaak , en niet te beet zyn , waar 
door zy nu zoo gemeen van gebruyk geworden zyn, dat 
men de gedroogde korls ook in andere Landen vervoerd , 
om in plaats van Cardemom te eten, bet welk veele mens 
Arben niet verdragen kunnen, : 
„De Balifcbe Vrouwtjes knaauwen de worteltjes tza- 
men met die van Lampujang , en be/proeyen daar mede 
den buyk des Kinders, dee zy meenen buykpyn te bebben, 
Zy mengen ze ook onder baren Djudjambu of drankjes , 
die zy der Kinderen tegens dezelfde ziekten ingeven ; dee 
welke geen betere wortels verdragen kunnen. 
Noch een ander zoorte van wilde Lampujang , dewelke 
hoger op/chiet met veele regte en dunne fielen uyt een 
dwers-wortel , omtrent een elleboog. De bladeren zyn 
grooter als aan "t voorgaande, 6 duymen lank, o vine 
ers breed, zeer dun, in de lengte doch wat fcbuyns ge- 
EG » en de middel-zenuwe buylt te weerzyden fcherp 
uyt , van onderen niet zagt , gelyk de voorige. 
De wortel beftaat meeft uyt diergelyke korte en dikke 
Vazelingen, gelyk bet voorgaande , mede zonder ftber- 
pigbeid, doch aan de oude flokken vind men een dwers« 
wortel , geknobbeld en geleed als kleene Gember , fcbaars 
een kleene vinger lank en dik, daar ze uyt de aarde kykt , 
groenachtig , de reft buyten en binnen bleek , redelyk bit- 
ter van [maak , als van Lampujang en Gember gemengd; 
De plante brengt mynes wetens geene vruchten noch Hys 
popbyten voort, 
Tk noem bet Lampujum filveftre amarum, om dat 
bet in bitterbeid uytmunt onder alle Lompuiang zoorten, 
Andere naamen zyn my nog onbekerid , als mede zyn ge. 
bruyk. Het groeyd in 't veld, onder beggens en laag ge- 
boomte , daar drooge en barde kleygrond is. 
