152 
CAPUT DUODECIMUM. 
Cardamomum minus. Cardamom. 
Icet Cardamomum hisce in infulis fit exoticum , €- 
jus tamen formam hic defcribere volui , quia cum 
precedentibus, & quibusdam fubfequentibus plan- 
tis maximam habeat convenientiam , immo ipfis quo- 
dammodo adfinis fit, uti id clare docet minor feu ro- 
tunda ejus fpecies, que circa annum circiter 1670. 
ex Java in Amboinam delata eft, atque hic in quo- 
rundam hortis colitur. 
Eft itaque quoad fruticis formam Lampujo fimilli- 
mum, ejus autem folia melius cum illis Galange 
conveniunt , licet fint minora, pedem longa, tres 
lata digitos, glabra, & extenfa, in longum anguftum- 
que excurrentia apicem , atque per longitudinem ftria- 
tà venulis fubtilibus, quarum quadam protuberant ; 
atque fubtus obliquos formant fulcos. 
Leg odor & fapor eft ut in Cardamomi femine. 
Caulis eft re&us, firmus, rotundus, minimum digi- 
tum craffus, tres altus pedes, ex fimilibus involucris 
compofitùs uti priorum, cui folia alternatim infident, 
ab utraque circiter parte quinque, inferiorque caulis 
pars prope radicem rubet. 
Radix oblique etiam decurrit, nodofa, multisque 
tuberculis intricata , in obfcuros diftinéta articulos; 
pennam craffa, multis ex fibris , longis, lentisque 
conftans, coloris pallidi, acris, & Cardamomi fapo- 
rem habens. Ex hac Hypophytum excrefcit , trans- 
verfalem circiter palmam altum , in fuprema parte 
conítans ex multis tenuibus pelliculis feu fquamis , 
primo fufcis, dein flavefcentibus. Inter has flores e- 
minent excavati, flaccidi, albi, macula lutea interne 
otati, Cardamomi quoque faporem habentes, uti & 
NC opbytum, quod primis duobus annis nil nifi 
S pro ] 
Soe SN tot ex radice propullulant; 
ut ar&e caules ambiant, atque ob humilitatem ter- 
ram fere tangant, ipfique incumbant. Qua autem in 
pingui argillofaque crefcunt terra, Soli bene expofi- 
ta, tertio anno fuos proferunt fructus, qui funt ro- 
tunda ac minora Cardamomi granula, note forme, 
$us meo judicio meliora & delicatiora funt minimis 
trigonis, que ex Malabare ora deferuntur, mul- 
toque praftantiora funt majore oblongo Cardamomo, 
uod in Javz crefcit filvis. | 
. Hac granula eodem ex Hypophyto proveniunt , ex 
quo antea flofculi excrevere, quz aliis in regionibus 
juftam forte adquirunt maturitatem , in Amboina au- 
tem ftatim funt decerpenda , quam primum juftam 
adquifiverint magnitudinem , alioquin enim facile 
perduntur per pluvias, quum terre fere incumbant. 
Propagatur autem per radices in fegmenta diffectas, 
quarum, quivis nodus feparatim locatur , vel caules 
tantummodo abfcinduntur, uti id in reliquis fimilibus- 
que obtinet radicibus. 
Hac planta licet fit exotica, in Amboinenfi tamen 
folo tam lete & luxuriofe crefcit, ut intra breve tem- 
poris fpatium amplum obcupet locum , nil autem aliud 
profert , nifi folia, fquamofosque corymbos poft mul- 
tos annos, quum lete jam fuerit excreta, atque circa 
eam terra aliquando altior reddatur, tum pauca que- 
dam granula feu fructus in iftis reperiuntur corymbis. 
Confido autem ‚fi Amboinenfes hanc are vellent. 
plantam in calidis fuis montanis hortis, przecociores - 
ac copiofiores produéturam effe fructus , quam in 
molli, tenui, ac humido ifto folo circa zedes noftras. 
Huc usque obportunam nondum naétús fui occa- 
fionem, plenariam dandi defcriptionem celebris hu- 
jus plante, contentus autem fum hanc defcriptionem 
convenientem fatis dediffe, uti dictum fuit , ut adfinita- 
tem oftenderem cum aliis hoftris propofitis plantis 
Lectores porro We ad aliorum fcripta, qui Carda- 
momum jn vera füa patria vider 
feffo ibi eh enk DR 
Nomen. Hec fpecies Latine vocatur Cardamomum 
medium rotundum , audioque a cunctis Indis in fupe- 
rioribus Indie nempe partibus Cardamom vocari, ex 
quo adrogantes Greci, verborum compilatores Car- 
damo- 
H 
HERBARIIAMBOINENSIS. 
Liber VIII, cap. XT. 
XI. HOOFDSTUK, 
De Kleene Cardamom, 
Oewel den Cardamom in deze Eylande 1 
H 20 beb ik egter zyne gedaante doin E M 
om dat by met de voorgaande , en eenige a > 
de planten groote gemeenfcbap beeft, ja genoegzaam de " : 
derzelver maag {chap is , wytwyzende de kleene pos 
ke eee vdd. dewelke omtrent * 1670, uyt "Java in 
mboina gebragt is, en aldaar in zommi ] 
korr FS nda e word. ME 
Het zelve dan is aan gedaante des flruyks, b 
pujang zeer gelyk, dog de bladeren Rare hie 2 sc 
Galanga , hoewel kleender, een voet lank, drie vinger 
breed, glad, en uytge/pannen, met een lange fmalle it. 
ze ët Jebier in de o A geribd , met fyne adertjes, 
waar van zommige uytbuylen ,e 
voorens maken. Bec de co nee ee 
Haren reuk, en fmaak is klaarlyk na Card 
Den fieel is regt, fiyf, rond, een Pink dik, of fa 
drie voeten boog, van diergelyke omwinjelen gemaakt, 
gelyk de voorige, daar aan de bladeren verwijjeld tes 
gens malkanderen flaan , omtrent vyf aan weerzyden, 
Het onderfte des feels by de wortel is roodagtig. ; 
De wortel loopt mede dwers, kmoppim, en met veel 
kronkelen door malkander , in donkere leden verdeeld. een 
Jebaft dik, met veele lange, en taaye vafelingen Weck 
van coleur, fcherp, en na Cardamom finakende; ” Hier 
uyt komt een Uypophytum , omtrent een dwershand hoogs 
aan zyn bovenfte uyt veele dunne vellekens , of fchubben 
gemaakt , eerft bruynagtig, daar na graauw-geel. Hier 
tuffcben kyken de bloempjes uyt, als kleene boozen; flap, 
wit, met een geel pete binnen in, duydelyk na Carda- 
mom fmakende , gelyk ook bet gebeele Hypophytum, bet 
welk in de twee eerfte jaren niet dan bloemen voortbrengt, 
Van deze onderwa/Jen komen "er zo Geel uyt de wortels ` 
datze digt rondom de flelen flaan , en zer ze Së 
Jebier op de grond leggen. Dienu in een vette kleygrond, 
en wel ter Zonne flaan, brengen in 't derde jaar bart 
vruchten voort, dewelke zyn de kleene ronde Cardemom- 
korls » van bet bekende: fatzoen, myns oordeels beter, en 
lieflyker van fmaak, dan de allerkleenfte , drieboekiges 
die men van de Malabaar/e-kuft brengt, en veel beter 
de groote lankwerpige , die in de Favaanfe boffen waffen 
Deze koris komen voort aan't zelffle Hypopbyton, daar 
te vooren de bloempjes flonden , SE bet miffedien in one 
dere landen zyn volkomen rypbeyd kan krygen, maar in 
Amboina moet menze terflond piukken, zo dra zy bag 
volkomen grootte bebben , want anders verderven zy licht 
door " [patten van den regen, om dat zy zo laag op den 
grond fiaan. E 
Men plant bet maar met de wortelen in ftukken gefne- 
den, en ieder knop bezonder gezet; of als men de oude 
fires affnyd , gélyk men met alle diergelyke wortelen 
ed. "ist 
Dezen vreemden gaft groeyd zo weeldrig in *t Amboin- 
[ehe aardryk, dat by in *t kort een groote plaats beflaat, 
maar by wil anders niet voortbrengen dan bladeren, en 
de voornoemde gefchubde troffen, dan naar veele jaaren, 
wanneer by te degen uytgewalfen is, en men zomtyds 
aarde daar rondom opboopt, zo wind men eenige weynige 
_korls, of vruchten in de voornoemde troffen. Ik betrouw- 
we, als bet onze Amboinezen in bare warme bergtuynen 
wilden planten, dat bet eer vruchten zoude dragen, dan 
in de mulle, en vogtige grond omtrent onze buyzen. 
Jk beb tot nog toe geen gelegentheyd gebad , cen volle 
{childery te geven van deze vermaarde plante, my Ver- 
genoegd boudende met de befcbryvinge om, als geregts 
de gemeenfchap te betonen met onze bekende planten zwy- 
zende den Lezer met de reft na de werken van andere, 
die bet Cardamom in zyn regte Vaderland gezien , en be» 
Jcbreven bebben. 
Naam. Deze zoorte biet in °t Latyn Cardamomum 
medium rotundum, ik boor bet fchier van alle de India- 
nen in de boven landen Cardamom noemen, waar 
de vermetele Grieken (konftenaars van woorden te eran? 
