144 HERBARII AMBOINENSIS 
CAPUT DECIMUM TERTIUM. 
Bangleum. . Bangle. 
Y Je planta Zingiberi in omnibus füis partibus ad- 
eo fimilis eft, ut ad externam faciem pro Zin- 
gibere majore haberetur, ni omnes ejus partes 
effent majores, odorque, faporque , colorque radi- 
cis, peculiarem effe plantam teftarentur. Altitudi- 
nem adtingit quatuor, velquinque pedum, fique in 
umbrofis ee locis fue :conmittatur nature, fe- 
tem. oftove pedes alta eft. 
Multi fimul caules feu ftipites una 6x radice pro- 
pullulant „ re&i, firmi, &.herbacei, uti in pluribus 
aliis precedentibus plantis, in apendi parte plani- 
ufculi, binisque dorfis notati. Folia âlternata funt 
per ordines locata, illis Arundinis fimilia, fed glabri- 
ora, pedem longa, fesqui vel binos pollices lata, 
ex Nigro virentia, tenuibus ftriata lineis, fere rectis ; 
deorfum. inflexa , contritaque fortem fpirant odo- 
rem. 
` Hypopbjtum non excrefcit nifi in vetuftifimis ftipi- 
tibus, per aliquot annos fibi relictis , atque hoc co- 
num, format. peculiari in petiolo, Ge" de 
Julans ad peda ; Mi precedentis 
Lampuji fimile, fed anguftius, & acutius, ex magnis 
compofitum. fquamis , in obliquis ordinibus regular 
ter magis pofitis quam in Lampujo, queque prius in- 
tenfe virent , dein purpurafcunt, ac tandem rubent, 
etalum. extenfüm. et, "degrfum pe 
Sombra conicit "n salia 
culi, ac tandem totus marcefcit , feu perit conus, nul- 
jum. producens femen. ., a 
+ Radix oblique terram petit, craffitiem habens Ga- 
lange majoris, feu paulo tenuior eft, in amplos quo- 
e afticulos diftinéta, non. autem tam folide, vel 
lenta eft fub(tantiz , fed quodammodo fragilis. Op- 
time eriam Corina Ret tam externe quam in- 
terne, excepto quod craffior fit, nullos: dem 
Erota sigue aed llidius favefcat , quam 
ma, perfecte inftar: Dauci noftratis, ex. qua mi 
dependent fibrille , crafiores quam in pracedenti- 
bus plantis, quorum quzdam etiam funt nodofz, _ 
* 
hortis filveftribus. Vetufte radices fuos projiciunt 
caules, & ante quam pereant, fefe propagant per 
rubros iftos nodos, qui virides denuo emittunt, cau- 
les ; quique dein etiam virent. ch 
Vires, & Ufus. Hec radix inter aromata medicata 
nuineratur, in cibo autem nunquam adhibetur, 
y Ma: 
» 
oe 
Liber VMi.:cap. XIII. 
AM HOOFDSTUK.* 
De. Bangle. | 
Di gewas is den Gember in alles zo gelyk, dat mien 
| bet van buyten voor groote Gember zoude aanzien iJ 
indien bet niet aan alle zyn delen grooter was , en 
de reuk, /maak, en coleur van de wisi niet getuygde 
dat bet een byzondere plante was. Het gewind de boo te 
van vier en vyf voeten, en zo bet ruft beeft aan febadu- 
agtige plaatzens krygt bet de boogte van zeven a agt 
voeten. LM 
Het onderfte , en breedfte Haag, 
7 e Re vende, ruftende op 
entje: en ffoat een ander wit boorntje, 
Ed. gu der b LM md, de zyde be- 
fluyten twee kleene blaadjes.  Dagelyks ziet men twee 
drie bloempjes v" Jeffery voortkomen , en eyndelyk « 
de gebeeleskolf, zonder zaat voort te brengen: 
De wortel groeyd [cbüyns in dé aardé , in de dikte van 
Galanga major , of wat dunder , ook in wyde leden & 
deeld, zo vaft , en taay niet van fubftantie , maar ee 
zints breekzaam. Zy gelykt ook de Curcuma zeer % 
tel witte vafelingen bebangen, die GC 
belagtig. "a uu e Ek 
De fmaak is féberp, bitter en onaangendani, dé vell 
iszwaar, en gemengd van Zedoar en bonds-reuk „voor bet 
booft moeyelyk, doch na der Inlanders gevoelen /pecery- 
agtig» 20 dat ze dan Teuk , en fmaak van de Wortel 
e Gember niets gemeens beeft. Zy word ook, myns4 
tens , niet gedroogd, of vervoerd. Als menze , 
en van de vazelingen zuyverd, zoo is ze firaks glad, 
zonder vellekens,, die de Galanga beeft ; vansbuijten met 
lynen , of cirkeltjes in wyde leden afgedeeld , droger van 
d'Ee, ene. en de afaebrokene febynd na 
enige dagen poreus , de gewrevene, of geknou as 
ook: een geel zap van: baar, zo "oh eg ` z 
"Curcuma , maar na bet groene trekkende, > => o 
“Naam. Het is met geen‘andere naam bekend y dam met 
de Maleytfe, Javaanfe, en Balifebe Bangle. In” Am- 
boins Unin Packey, en Mackey, "t welt /obynd over- 
een te komen met bet Macky by Avicenna befcbreven , 
gelyk bier naar, "== scs teen 
Plaats. Het «waft in deze Oofterfcbe Eylanden nipte 
wers in `t wild, maar werd in de boven geplant, met 
Jtukjes van de wortel, doch eens geplant vermeni 
digd zig zelfs, ja ook in de verlatene bofch-tuynen. De 
“dude-avortels werpen bare ftelen weg, en vergaan, eerft 
voörtgettende bare roode Me , die de groene fielen 
voortbrengen, en daar na mede groen werden. 
Kragten, en Gebruyk. Deze wortel werd onder de 
medicinale fpeceryen gerekend, want in de Rol word % 
nooyt gebrukt. 
