€ 
iora, & obfeure virentia uttaque vero 1 
: doren ge habent afomaticum. 
Radi 
156 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XIV. 
CAPUT DECIMUM 
QUARTUM. 
Zingiber majus: ` Alea: 
Zingiber in fuperioribus Indiz locis, puto iri 
I 
S India vetéri, & regione Trogloditica unam can- 
demque habeat formam, quam in hifce @rienta- 
libus plagis , uti confido ; tum Lectores certiores 
reddere poffum, ipfius formam a prioribus fcriptori- 
büs, quantum detegere potui, nunquam perfecte vel 
jufte effe delineatam vel defcriptam , immo ne abip- 
fo experto, & celebri Indorum Phyfico Garzia, qui 
libr. Y: aromat: cap. 41. Zingiberi mavult adfcribere 
Iris aquarice, vel Gladioli folia, quam Arundinis, 
uum tamen Zingiberis folia illis Árundinis adco fint 
(imilia, licec multo minora, ut cum nullis alíis me- 
‘ius comparari poflint. Sic quoque dicit, per femi- 
na propagari poffe, quum in hifce terris feu infulis 
münquam femina produxerit. Aliorum itaqúe de- 
fcriptionem omittentes ejus externam fequemur for- 
mam, atque hifce in terris notum Zingiber dividemus 
in binas fpecies , majorem nempe, & minorem, tui- 
que peculiare tribuentes caput. e: TE 
“Zingiber majus in binas iterum diftinguitur fpecies , 
albam nempe, € rubram , quas fub una defcribemus 
forma: + Planta ipfa cum precedenti Bangleo optime 
convenit; fed in omnibus partibus minor eft, binos 
cüm dimidio, & tres pedes alta, tribus quatuorque 
teGtis, rotundis, & herbaceis ftipitibus una ex radi: 
ce progerminans , quibus folia alternatainfident, uti 
la arundine teneriore ; ac juniore , fex feptemve pol- 
lices longa, SE Tele lata, glabra, & per longitudi- 
nem fubtilibus ftriata venulis, matutino tempore exe 
plicata; fed + folis eftum tad ^ x d [ " $ m 
ta: Aloe fpeciei breviora funt, & virii 
Ld 
Jix ejus non directe transverfaliter profepit, fed 
fenfim fefe extendit, non procumbens, fed erecta, 
& quam maxime nodofa, externe glabra, in multos 
taimen” articulos diftinéta, qui vero nón penetrant, 
deorfum fimiles demittens digitos non directe perpen- 
dicutariter fed oblique, & ad latera, ita ut facile 
füos furfum.emittere poflint caules, atque hinc tota 
radix inverfam refert palmam , atque terre infixa 
CIN AS endi modem, qui Zingiberis 
& Ume tantum familiaris eft. Albe feu vulga- 
tiffimz fpeciei radices externe albicant , feu flavefcunt , 
 tepuiffimis “obducte pelliculis, interne magis flave, 
& virefcentes, ficcate vero pallide albicañt, digitum 
circiter craffzet molles , :& fragiles." In fuperiore ip- 
farum parte, feu dorfis , hic & illic acuti locantur. 
fidi, anthraces referentes, & eleganter ex putpu- 
reo'rubentes colore, e quibus caules excrefeunt, ad 
Jaterg autem rara, & craffa dependent fila, fen fibril- 
læ; que nutrimentum ex terra hauriunt. 
` Rubræ fpecici radices crafliores funt, magisque no- 
dofz,-externe plerumque cinerea primum, atque fub 
hac purpurea rubente obductz pellicula, uti-& pfa- 
rum caro ad oras rubet, utraeque vero delicatum ba- 
bent faporem odoremque aromaticum, fatis notum, 
‚in ore acrem, rubra autem fpecies aliquid prate- 
EE peculiare quoad faporem , qui non tam a- 
H 
eft quam albz fpeciei, & 
Hec iunt, que plerumque nota & obvia func in 
Zingibere planta, diim boris conti Ae ; 
— ies r re vero En 
relinquatur genio, Hypophytum excrefcit, 
res profert eode Inddo."- Su pr Wie p ia 
& Bangleum , quod nempe eft peculiaris petiolus: ex 
radice p ans ad pedis Circiter altitudinem, qui. 
in rubra fpecie paulo altior excrefcit. Ipfius vero 
conus multo minor eft quam przcedentium plantarum, 
transverfalem palmam longus, ac vix pollicem cras- 
fus, ex paucis conítans magnis fquamis, quz virc- 
fcunt, fed fimbrias habent. flavas in alba fpecie. 
Inter has apices eminent flavefcentes > qui fefe in 
flofculos explicant, qui elegantem prebent formam 
inftar galez aperte, tria habentes externa, & totidem 
interna petala. S 
> 2% Tria 
quod flo- 
 vexetur 
um fuo 
emoe’ 
I. eet Bangle, 
“een duym dik, uit weinige groote e 8 E 
XIV. HOOFDSTUK, 
De groote Gember; 
7 00 de Gember in de bovenlanden van Indiën „ik zer: 
ge India veteri & in Regione Trogloditica, ge. 
… _ zelfde gedaante beeft, gelyk in deze Oofter/che quar. 
tieren, gelyk ik betrouwen , 200 verzeker ik den Le. 
overdwers , gis aan bs. jon, mes 6 en j duymen lank, 
een vinger er breed, glad ‚in de lengte met fyne aderen ges 
recht, ’s morgens wi geb yd „maar door de beste Zo 
er ei neerwaarts gevouwen. A Aes 
xyn wy wat korter, en Teg 3 langer, 
en donker-groen , beyd ake 
POET. DU mae TEE bali rk oer eee M j 
` De wortel is wel overdwers niet kruypende , maar al- 
lenxkens zig uytbreidende , ook niet leggende , maar Bag 
de, zeer knobbelachtig, van buten effen, en in ge 
leden verdeeld , die nochtans geénzints. doorgaan, na 
neden zodanige vingers of klaauwen üytzendende, n 
regt neerwaards maar [cbuyns, en wat. ter zyden 
Zodanig dat ze onverbinderd bare [telen naar boven kom 
nen febieten, bier door gelijkt de gebeele wortel een om- 
gekeerde hand, en in de aarde ftaande een manier vat 
wallen ; "t welk de Gember en Curcuma eygen is. Aan 
de witte of gemeenfte zoorte zyn zy van buiten witachtig; 
of Week, met dunne velletjés bekleed, van binnen een wei- 
nig geelder , en na den. se trekkende , maar de ge 
droogde zyn bleek-wit 5 omtrent een vinger dik, mals, en 
breukzaam. Aan baar bovenfte ruggens ftaan bier en 
daar fpîtze knopen als bloedvinnen , fchòon-purpêr-rood y 
waar uit de felen voortkomen „ter zyden af bangen wet: 
nige en dikke draden of Vazelingen , die bet voedzel wit 
de aarde trekken. à Su 5 BE 
-Aan de roode- zoorte zyn de Kee wat dikker, - 
méer geknopt ,vanbuyten: doorgaans eerft- met een graau 
po „en daar onder met e eege velletje bekletds 
gelyk mede bet vleefeb aan de kanten roodachtig is, beide 
van een aangename [peceryachtigen reuk en , 
wel bekend is, en fcberp in de mond, doch de roode beef? 
noch iets bezonders in baar fmaak, en is zoo fcberp niet 
als de witte, 
Zoo veel is ordinaris van de Gember bekend, om 
dat men in de Hoven baar weinig ruft laat met bet uyt- 
graven der wortel , maar als men ze % on- 
AE op dezelfde manier als aan bet voor- 
eel uit de « 
de- 
welke gras groen blyvem, met geelachtige ‘kanten aan de 
als een geopend belmpje van 3 uitwendige , en ook 200 
veel inwendige blaadjes reek : Ze? 
eg 
