VIII Bock. XIV Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Tria externa albicant & anguíta funt, quorum fu- 
premum inftar galee fupra florem extendfeur, bina 
-inferiora inftar corniculorum incurva funt; fupremum- 
ue fufcum eft, inferius album, lateraque floris te- 
éta funt binis aliis piétis petalis. 
Flos gratum fpirat aromaticumque odorem , perfe- 
¿te ad Zingiber adcedentem , qualis & ejus fapor eft. 
Bini modo tresve fimul exerefeunt flores polt meri- 
diem circa horam quartam , qui altero marcefcunt 
die, eademque vefperi alii fefe obferunt , tandemque 
totus marcefcit conus, nullos relinquens fructus vel 
femina, faltem quantum per totam obfervare potui 
aquofam Indiam. as 
Si recens comprimatur. conus digito, lympidus ez. ` 
ftillat & odoratus liquor, fed non Wes ‘copia, qui- 
„que copiofior eft in cono Lampuji & Banglei. Sito- 
- tus abícindatur conus , inque cyatho aqua repleto dë- 
ponatur , per aliquot tamen dies fucceffive fuos pro- 
feret flores, hocque notabile Hypophytum a nullo a- 
lio obfervatum auctore inveni „ unde itaque fuum: hi 
-proferant femen , me latet. Rubra porro fpecies illud 
prius & elegantius profert quam alba. 
ficc 
iterum profert ‚fi vero a harum defideretur 
quantitas , quum has nempe velimus faccharo condire , 
¿tota radicum congeries eruitur, cum cunctis ipfarum 
digitis, tumque habemus teneras; molles; vetuftas, 
:fibrofasque fimul radices. Qui vero fant adtenti , ut 
hz radices rite faccharo condiantur , vetuítas ipfarum 
‘exfcindunt radices , atque hinc forte evenit, quod 
JGarzias negetshasce radices effe fibrofas, quales ta- 
men plurimz reperiuntur fibrofæ admodum ac lente: 
än vulgari. nempe ifto condito , quod Sinenfes- enale 
-circumferunt ; qui tamen quam optime & excellentif- 
‘fime condiendi artem callent ; eque ac Garzieë po- 
pulares, Portugalli nempe, quibus alioquin condien- 
¿di palma tribuitur. = ^ \ (Hg 
«Nomen, Latine Zingiber & Gingiber , quod Garzias 
-derivare vult ab Arabico Gemgibil, quo modo dicit 
.& hodie etiam ab Arabibus vocari , Perfis , & Turcis, 
fi vero reéte Arabica fcribatur lingua, oportet , ut fit 
Zengebil, quod tamen Garzie vitio inputari nequit, 
«qui-fine dubio primam vocem pronunciat, more Por- 
tugallorum & Gallorum. Juxta eundem auctorem vo- 
rw t atta, Bengala, & Decana Zingiber vi- 
‘ride Ádrac, fi m Süte: Im Malabara, obt opti- 
mum eft, up Malaicee Alya, vulgo Alea , ac verum 
-nomen eft Halya. Javanice "Djaby. -..Baleyice Djabe. 
‚Macaflarice & in Celebe Lejar; & Lea; ernatice 
Goraka-& Woraka. Tidorice: Gora. Amboinice: Seby 
& Siwe. Bandice Soby. Belgice Gember. Sinice Kion, 
quod juxta Gallorum morem per nafum eft pronun- 
‘ciandum ,acíi g in fine adderetur. In Madagascara 
:Saqua Zire. Alba fpecies Amboinice vocatur Seby feu 
Siwe Yla. Rubra Siwe-Tanaban feu Siwe Amaban , h. 
€. Zingiber militare ob rationem fubfequentem. De- 
rivo Alyo ab Arabico Haly;h. e. herba jam crafía & 
flavefcens , ideoque arefcens , quia Zingiber foditur 
foliis jam flavefcentibus? — i o, 
Locus, Quondam omne Zingiber petebatur ex illa 
Africa parte, que mari rubro adjacet tam intra quam 
extra illud, tum Arabia Trogloditica dicta , cujus in- 
colz hodiefabiA rabibus vocantur Zíngi feu Zangi , hu 
e. nigri feu adufti Achiopes,unde & nomen Zingiber 
feu Zingibel ortum:duxit ; acfi diceretur , radices ex 
Ethiopia , atque hinc jam innotuit antiquis etiam 
fcriptoribus y uti -Dio/coridi libr. 2. cap. 154 Galeno 
libr. 6. Medic. fimpl.. übi dreit Zingiber deferri ex 
Barbaria, per quam vocem intelligenda eft Orienta- 
lis- Afri ubi nune.funt Quiloa & Melinde, 
A 
ice plaga, ubi 
unde &-hzé Oceani: pars-ab antiquis fcriptoribus 
vocata fuit Sinus Barbaricus, non autem que A 
are 
«die ter zyden aangegroeid zyn , latende de 
157 
De 5 uitwendigé zjn witachtig, en final, waar van 
bet boven[le als een helmpje over de bloeme flaat, de 2 
onderfte als 2 boorntjes gekromt , bet bovenjle bruyn, 
bet onderfte wit, ter zyden bedekt met 2 andere ge/chil- 
derde blaadjes. 
De bloem beeft een aangename fpeceryachtige reuk, 
klaarlyk na Gember trekkende , als ook de finaak: Daar 
komen maar 2 of 3 teffens voort, en dat naar. de mid- 
dag omtrent 4 uuren, die s anderen daags vergaan , en 
deszelven avonds andere voortkomen, eindelyk vergaat de 
gebeele tros , zonder vruchten of zaden te geven; immers 
zoo veel ik door geheel Water-Indiën bebbe kunnen verne- 
men. 
Als men de verfche kolve duwd met de vinger x00 konit 
"er een klaar en welriekend vogt uyt; doch fcbaars , maar 
rykelyker uit de kolve van. Lampujang en Bangle. Als 
men de gebecle kolve affnyd, en in een kroesken met wa- 
ter field, zoo zal by evegwel eenige dagen. zyne bloemen 
na malkander mme en dit aanmerkelyk Hypopby- 
tum beb ik by geen andere Schryvers aangehaald konnen 
vinden, waar zy dan baar zaad van daan krygen , weet 
ik niet. De roode zoorte brengt "t zelve eerder en ‚feboon- 
der voor den dag dan de witte, 
Als men de Gember planten wil, zoo neemt men oude 
en vafte wortelen , die de voornoemde roode knoppen beb- 
ben, en zoo zy dezelwe nog niet bebben, 200 Set men ze 
aan een fchaduwachtige of luchtige plaatze, tot dat zy 
dezelve met de eerfie fpitze der fielen vertoonen , plan 
dan in een vet en mul aardryk, met de knoppen ofte ogen 
om boog , dat zy even met de aarde bedekt zyn, en laatze 
6 SÉ aanden ruflen: Als men xe nu tot eenig gebruyk 
wil wytgraven , zoo fleekt men maar de jonge wortelenaf, 
moer- 
wortel in de aarde blyven , dewyl die te. 
dig geworden is, maar met aarde bedekt , n voort. 
brengt, doch als men een groote quantiteyt bebben moet 
om te confyten , zoo graaft men de gebele wortel wit, met 
alle baare klaauwen , daar jonge , malfe , en oude baairige 
onder een lopen. Die curieus gyn op bet confyten, weten 
de oude flukken uyt te fnyden , en zoo is bet miffebien by 
gekomen, dat Garzias ontkend deze wortelen bayrig of 
"dradig. te wezen , diergelyke men nochtans meer als te veel 
, Zeer baatrig en taay, in dat gemeene confyt , dat 
‚de Sinexen op de koop maken, die xy anders alzoo wel en 
-koftelyk weten toe te bereiden als Garcias Landsluiden , 
de ed dewelke men anders den prys van confy- 
ten geeft. 
Naam. fort Latyn Zingiber en Gingiber, bet welk 
Garzias afleiden wil van 't Arabifche Gengibil , gelyk 
by zegt dat bet nog zoo genaamt wert by de Arabiers , 
Perzen, en Turken, doth na de regte fchrift in *t Ara- 
bifch moet bet zyn Zengebil, ’ welk men Garcie te 
goed moét bouden; die buiten twyffel bet eer e pronun 
ijd e de € der pn e deja en La. e it den 
zelfden Autbeur biet ze in Guzeratte , ep Décan, 
de groene Gember Adrac, de gedroo de Suéte, dn Ma- 
labaar., daar de befte waft , Imgi. yts Alya, in 't 
gemeen Alea, en na de r e [Ebrijt Halya. Javaans 
Djahy. Baleyts Djahe. MacafJaars en op Celebes Leja, 
en’ Lea; Ternataan[cb Goraka en Woraka, Tidorees 
Gora. Amboinfeb Sehy en Siwe. Bandanees Sohy. In 
't Duitfcb Gember. Sinees Kion , " welk men na de 
manier der 'Franfchen door de meus moet pronuntieren, 
als of er een g achter aan ftond. O, ascar Sa- 
qua Viro. De witte zoorte biet in °t Amboinfeb Sehy 
of Siwe Yla, de roode Siwe Tanahan, of Siwe Ana- 
han, dat is Krygs- Gember , om reden als bier onder. 
Alyo leide ik af wan bet Arabifcbe Haly , dat is, een dikke 
en geele plant, en daarom verdorrende ‚gelyk de Gember 
uitgegraven wort, als zyn bladen geel werden... ` a; 
laats. Eertyds plagt men al de Gember te „wit 
dat deel van Afrika, 't welk aan bet Roode paald, 
zoo binnen als. buiten, doenmaals genaamt Arabia Tros 
gloditica , welkers Inwoonders bedensdaags de Arabiers 
moeniem Zingi of Zangi , dat is, warte of verbrande 
Mooren, waar van de namen Zingiber of Zingibel ges 
komen. zal zjn, als f men zeide wortelen uit Mooren- 
land, daarom is ze al by de oude Schryvers bekend. gea 
speelt, met namen by Diofcorides lib. 2. cap. 154. em 
by Galenus lib. 6. Medicam. fimp. daar by de Gem- 
ber zegt te komen uit Barbaryen „waar door men. 7 
moet de Ooft-kuft van Afrika daer nu de Koninkryken 
Quiloa e Melinde zyn , waar van men dat deel pa 
3 
