AAN eet, GEN 
VIIL Bech XIV Hoöff. 
Ceterum idem Zingiber vulgo adhibetur ab indi- 
genis curatricibus ad quosvis potus , quos interne Dro: 
pinant , fed parva tantum dofi ad aliorum medicamen- 
torum vires exaltandas, uti in Europa Zingiber qui- 
. busdam additur purgationibus pro correctorio. 
Conditum. ejus € Atsjar inprimis falutaria funt in 
itineribus marinis , quum per duros cibos , deremque 
marinum incidant homines in corruptum ftomachum; 
oris halitum. foetidum j & fcorbutum , uti & hisce in 
terris frigidis ac pluviofis menfibus quam falutare e(t 
matutino cempore portionem Zingiberis hujus condi- 
tiadfumere contra áerem gravem ac putridum , prafer- 
tim fi brevi poft jentaculum fumatur , alioquin. enim 
in juvenibus & famelicis bominibus difficilem in fto- 
macho excitat vellicationem ,- quique temperamen- 
tum habent biliofum; conditum: (od evitent , ejusque 
loco potius edabt Arsjar ex eo preparatum, Zingi- 
ber enim , quod.ad Atsjar preparatur; primum in 
frufta confcinditur; cum fale conterieur ; atque per 
binos dies: in fole exficcatur, ac dein aceto-conditur, 
unde acrimonia bilinoxia. temperatur per'acetum & 
fal. Zingiber vero alvum laxiorem reddere „uti qui- 
dam putant; rtullo comprobatur experimento ynifi ca- 
fu id fiat per: code ae promotam: 
ribus depurantur pel- 
ec faccharum. ipfum indure- 
feat; quod etiam faciendum ; quum tempore’ 
Syrupus acefeat; > = . E RES vid SETA. 
^"Singulare habemus experimentum j fi vulnera 
dam per Sagueri tela aliasve longas fpinas fuerint in- 
terra molli , uti reli- 
a olera; ` fi.grumi for- 
ent ui", in quibus 
fruftum radicis cum nitur,tum in 
quee EE 
inenfis ; quum anc: utra 
ilie parte dinis adtollentes; in quibus fulcis Zingi- 
a 
ma adparet. 
fe, Amboinenfes nunquam Zingiber; quod in ufüm 
vocafe volünt, ultra feptem vel otto menfes in ter- 
ra relitiq quum enim florentem proferat conum, 
tum radix fibrofg nimis facta e(t; quam ut in cibo vel 
condito adhiberi poffit, ; : 
In libris itinerariorum feperitur Zingiber crefcere 
in Africa, Madagascara, & Brafilia, longe alia gerens 
folia , ad illa Acori vel Iris adcedentia, fine caulibus 
ex fadice ipfa propullularitia , quodque profert femen - 
in cellulis trigonis obclufum , uti*Cardamomum ; cujus 
& quasdam exhibent icones, quarum vero fidem iítis 
telinquo fcriptoribus; illisque , qui terras iftas forte 
petent, 
AMBOINSCH/KRUYDBOEK: ita 
Anders werd dezelfde Gember ordinaris gebruykt by 
de Inlandfe Meeflere[Jen tot allerhande dranken ; die zy 
binnens lyfs geven, en dat'in kleene quantiteyt , om de 
kragten van andere Medicamenten op te fcberpen ; gelyk 
men in Europa den Gember by zommige purgatien doed y 
om dezelve te corrigeren, : 
Het voornoemde confyt en Atsjaer , zyn inzonderbeid 
gezond op Zee-reyzen, daar men Wegens groove koft; em 
zee-lucht im een bedorven mage, fiinkenden aaffem , en, 
Jcbeurbuyk vervald , als mede bier te Lande inde koude re. 
gen-maanden is bet zeer gezond "s. ogtens een klaauwtje 
van dit confyt te múttigen tegens fwaare en geinfettectde 
lucht, maar men doed beft, als men kort daar op ontbyt 
want anders maakt het by jonge en beetbongerige men/eben 
een moeyelyk nypen in de mage, en die van gálachtige 
complexie zyn , moeten bet confyt noch minder gebruyken; 
en liever onder ^t eten bet Atsjaer daar van gemaakt; 
want den Gember , die men tot Atsjaer maken-wil „werd 
eerft in flukken gefneden, met zout gewreven , en een 
paar dagen in de Sonne gedroogd , en dan in azyn gelegt, 
werdende alzoo de an ep van de galle eist 
door den azyn en zout. Magy dat de Gember den buyk 
zal week maken ( gelyk zommige „voorgeven) beeft geen 
experientie, "t zy dan by geval door bevoorderinge van 
de Dista a Boes D Zeen 
‚Het confyt werd aldus gemaakt : Men neemt de grootfte 
en vet[le wortel, de oude en bayrige moer:wortelen zoo 
veel uitzonderende als-men kan, zuiverd die van de buys 
tenfte vellekens , prikkeldze met boute priemen, legt ze 
dan in verfcb water te weeken 8 of 10 dagen, doch da: 
gelyks bet water taveemaal.afgictende , tot dat men in 't 
water geet fcherpigheid meer proeft. 
— DHESE MOTIS AGG O che ei 
Sommigé , die ze week willen bebben , dompelenze. tuf= 
[eben en a driemaal in beet, ‘on dan weder in 
koud water , ten laatfben-kookt men ze op in goëden S$- 
roop van: witte-zwyker gemaakt, zoo zyn zy. goed. tot bet 
dagelyks-gebruyk , maar om durabel te maken ‚dat men zè 
over zee kam voeren , moet men. den voorigen dunnen Syroop 
afgieten , en in een anderen dikkeren opkoken , zomtyds zoo 
lange ‚tot dat er ^t, zuyker aan candelicere , bet welk 
od doen moet, als met Level den eerften Syroop zuur 
. Men beeft een xonderlyk experiment tot wonden met 
Zagueers-pylen en andere lange doornen gemaakt. Als 
de doorn uitgetrokken is, neemd Gember, ?t merg van 
onge Pinang ,knoutwd bet tzamen met een weinig Kalks 
fleekt cen ftuxken Gamber met kalk water eerft bevogtigd 
in de wonde, en bind bet Dt? papje daar op ,z00 zal 
de wönde gelukkig genezen. De Moren preutelen eenige 
avoorden-daar over, en blazen daar op. - 
Om nu den Gember té planten, beeft men driederley 
manieren : De eerfle is de gemeene en flegfte, als men 
bem plant op de bedden van de Hoven, in-een mul aard- 
ryk, gelyi pg: Moes-kruiden. De tweedesis de Ams 
boinfcbe „als men heuveltjes maakt, gelyk zy andere ects 
bare wortelen planten, en zetten een ftuk van de wortel 
met dogen: daar in, zoo groeyd in ieder Ap een feck 
ian deze wortel. De derde- is de Sineeze ; als zy lange 
vooren maken, té ederzyden de aarde opboogende ; in 
welke vooré zy de Gember planten, 200 verd ide opge- 
boogde aarde. door de regen rondom de plantjes’ gevoerd, 
en als dezelve opkomen, zoo breeken zy eenige La af, 
bier door krygen zy Wortelen, zoo groot, dat ieder meer 
dan een pond weegt , welke manier zy ook bouden im 't 
planten van Radys, Look ($c. — . 
Hier toe moet mên-neemen de oude wortelen „en die zoo 
lange laten leggen, tot dat zy}roode botten of knoppen wit: 
Schieten „ docb.men kan de groene ook verplanten , als men 
allé de fielen affnyd , even onder de bladeren , als mede 
alle de Wazelingen „en zoo in de aarde zet. De Amboines 
zen latende Gember, die xy gebruiken willen, nooit boven 
7 4 8 Maanden in de aarde ftaan, want als by zyn blog- 
gende kolf voortbrengt ‚zoo is de wortel te bayrig gewot« 
den, omin de koft en confyt te gebruiken. 
In de Reys-boeken vind men den Gember in Africa] 
Madagascar , en Brafil waffendë , met gebeel andere blas 
deren befchreven, na den Acorus of Iris gelykendé , zon- 
der fteel uit de wortel voortkomende; en met zaad in drie- 
boekige buysjes gefloten, gelyk Cardamom, waar van zy 
ook eenige figuren vertonen , wiens geloof ik de Scbfy- 
vers, en andere Bezoekers derzelver Landen laate pes 
