160 HERBARII AMBOINENSIS Liber VI cap XIV; — 
petent, ego autem nunquam intelligere potui, fimile 
in India Orientali crefcere. 
Eufebius Nierenbergius bift. nat. libr. s. cap. 27. di- 
cit , Zingiber in Mexico crefcens Chili vocari , ac 
primum ibi tranflatum fuiffe ex infulis Philippinis, ubi 
bine ejus obcurrunt fpecies. Prima & maxima mas 
cenfetur, vocaturque Ancou, femina vulgare eft Zin- 
giber, quod in fupremis cauliculis capitula quedam 
gek illis Stechadis fimilia, melius ac verius dixiffet, 
ecce capitula peculiaribus in petiolis ex radice pro- 
pullulare. 
Dein autem eodem in libro cap. 28. dicit, Ancou ge: 
rere rugofiora & craffiora folia vulgari Zingibere, 
ceterum ejusdem forme, radicemque efle majorem 
& crafliorem, faporis acrioris cum quadam amaritie ; 
ex quibus concludo, illum precedens defcribere Lam- 
pa addit autem porro , cum Ancou insiftis regioni- 
us præparari quendam potum, loco vini ufitatum; 
quod de Galanga feu Lanquas lupra innuimuss 
uum Zingiber tractetur, atque lavetur, vel per- 
forétur ad conditum , in manibus percipitur tanta a- 
cerimonia ac titillatio , ut cutis non tantum adtenue- 
tur, fed etiam aliquando findatur, qui fenfus. diu fu- 
per eft, quodque fignum eft penetrantiffimi Zingibe- 
ris fervoris, qui diu ipfi inheret unde & externe 
quoque adhibetur ad partem quandam. paraliticam. 3 
vel per frigus quafi emortuam , iterum refocillandam 
& calefaciendam , interne autem adtenuat, penetrat; 
ac dividit cunêtos pituitofos humores , qui ftomachum 
& inteftina gravant; ita ut, uti cuncta calida aroma- 
ta, hoc quoque cenfeatur a natura produ@um magis 
ro frigido climate , quam pro hisce calidis regioni- 
us, ac proinde magis proficuüm pro fenibus, frigi- 
dis, phlegmaticisque: hominibus, quam pro juveni- 
bus, calidis, & biliofis temperamentis;:. . CH 3 
‘Licet Zingiber, quantum hae usque noverim, in 
cundis regionibus, in. qt 
quirat labores & cultui m „ante p: ucos tamen : 
in Bourone poft finum "Psjimoraffa -bini inventi fue» 
re colles, nudi fere, ac tantum quibusdam frutieulis 
udentes , in-quibus fpecies quedam filveftris Zingi- 
Beris fponte crefcit, quod folidius, durius, & acrius 
erat vulgari , faporé cum Occidentali proxime con- 
veniens , feu paulo magis filveftre, quod tamen præ- 
ftans eft ad conditum & medicamenta.: «Ibidem quo» 
ue Curcuma major:in magna reperitur copia, - 
ucraque plante ibi fab. Carice gu en 
"Plura de Zingiberis viribus vide ad finem fübfe- 
uentis capitis: Zingiber ficcum in Malabara (ihe la- 
bore preparatur, recens nempe fumunt Zingar; ip- 
fumque conmifcent cum cineribus ficcis, ipfumque in 
“Sere. ad ventum extra folem exficcant , quum optime 
confervatur, ac bone eft note. 
e Tabula Sexagefıma Sexta ` 
Ad Figuram primam Zingiber, exhibet nobile , quod femina 
vulgo. vocatur, eftque Zingiber. anguftiore folio, femina 
utriusque Indie alumna Plukn. Almag. p. 379, & Thef. 
Zeyl. p. 235. cujus elegans quoque icon jm H. Malab. 
part. 11. Tab. 12. reperitur, a Plurima eil „Synonyma, 
|. 6: e Amothuin 
& an&ores in Sloan. Car. pl. Fam. 
feapo nudo, fpica ovata. Linn. He 
vw 
H 
ari 
Figura Secunda Zingiber denotat minus, five gramineum, 
quod forte convenit cum. illo, quod eft Zingiber filveftre 
“minus ‚fruture caulium fumma parte exeunte Alen, Cat. 
Cop Fame po 6 qu vum me cu 
Ee rt S oder SR - 
y | m e ^ Ke g: : ; 
D 
1 D 
aes Cid +e 
= Ms 
ik nooit beb konnen vernemen, dat diergelyken in Oofte ` 
Indiën waffe. 
Eufebius Nierenbergius hift. nat. libr. s. Cap..97 
zegt, dat den Gember in Mexico waffende , Chili pe. 
naamt werd, en eerft gebragt zy uit de Pbilippienfe È : 
landen, alwaar men twee zoorten daar van beeft. De 
eerfte en grootfte is het Manneken, Ancou genaamt, bet 
wyfken is de gemeene Gember „dewelke aan de opperfte 
Delen eenige boofdekens voortbrengt, bet. Stoechas ge- 
lyk, by bad beter gezegt, dat deze boofdekens op bexon-. 
dere ftelen uit de wortel voortquamen. A 
Daar na in * zelfde Boek Cap. 28. zegt by, dat Ans 
cou bebbe ruyger en dikker bladeren dan de gemeene Gem: 
ber ‚anders van dezelfde gedaante ; de wortel zy ook po, 
ter en dikker , fcherper van finaak , met eenige bit ; 
waar uit ik giffe, dat by de voorgaande Lampujang be- 
Jcbryve , doch by zegt "er by, dat men met de Ancou ip 
dezelve Eylanden zekere drank toebereyde , in plaats van 
wyn gebruikelyk, "t welk wy van de Galanga of Lane 
quas gezegt bebben: Ge 
Als men den Gember bandeld in "t waffen en pickeren; 
tot bet confyt maken, zoo gevoeld men zulk een jcherpige, ` 
beid en tintelen in de banden , dat bet vel niet alleen dun. 
werd „maar ook zomtyds begint te fplyten j«velk gevoelen. 
daar lank in blyft,een teken van een doordringende bitte 
des Gembers , die daar lange,by blyft , wesbalven by oan ` 
buiten ook gebruikt werd, om eenig lid, dat lam of dog 
koude verflorven is, wederom te verwarmen: , maar bin» ` 
nens lyfs verdund, doordringd , en fcbeyd by alle de pis 
tuiteufe bumeuren , die de mage en ingewänd beladen; In ` 
Jomma by werd ,gelyk alle beete fpeceryen , geoordeelt van, 
de natuur gefchapen ‚meer voor de koude Wereld ,dan deze ` 
beete Landen, dienftiger voor oude, koude, en e 
ticque y dan voor jonge, beste en colericque menfcben, 
ii A TCAPRSJGTIMSIBOÓN.S E zë 
Qe LP ES 
" 7 A 
febier overeenkömende , of wat wilder, echter goed 
confyten en medicamenten. Aldaar vind men ook vote 
Curcuma in overvloed, beide onder `t {ny-gras groeyendes 
Meer van de krachten des Gembers ziet aan *t n 
van "t volgende Capittel. Deg drooge Gember werd tot 
Malabaar zonder moeite bereit , zy nemen den verfchen 
Gember , vermengen bem met drooge afcb , en laten bem 
in de lucbt af wind zonder m drogen , als dan biyft by 
WAN i. OR zeef ruat 
oe. Vy iile au 
: SN mL E "p 
VfL lie AA ` ` gëtt de E 3. ET i quA P 
VEE PO A AA HA 
Vertsont in de eerfte Figuur de edele Gember; welke doot- 
` gaans het Wffje nt wert,en is de Gember het Wyfje, 
in beide de Indiën groeiende, met nauwer bladen van 
Plukn. Almag. p. 397. en de Thef. Zeyl. p. 238. Wi 
van ook-een. fraaye afbeelding wert gevonden in de Me 
lab. , er i 
A 
Tr = 
= > 
» e t att $ 
a vA. = 
ú $ HFI F 
| Ape aqu & - eu qe El 
Ki ~ 2 Ss re 
3t P e 
eit SEA ur 
BEL K 
& : 
KV. 
