162 HERBARII AMBOINENSIS: Liber VIIN am Eu 
Sic quoque in utrisque Zingiberis fpeciebus , majo- 
re nempe; & minore ydepurantem „& confolidantem 
detexerunt , & conpererunt virtutem in "recentibus 
vulneribus, & ulcerationibus , in. quibus nulla adeft 
inflammatio , ubi & mitas- vidi ab ipfistinftitutas cu- 
ras, inter alios apud zthiopicum flamen, cujus uxor 
ab apro mifere moría, & vulnerata erat in ore, bra- 
chio, & manibus., quz vulnera ipfius maritus folum- 
modo fimpliei^curabat"Zingibere, ipforum more fi- 
mul quaedam fufürrans verba; fine quibus , uti nobis 
perfüadere volebát, Zingiber nullum: prettaret effe- 
&um , ac viribus defticueretur, poftea infuper varia 
vidi recentia vulnera; immo ipfius capitis, hoc cura- 
ta. am 
Si quis fefe vulneret per contufionem, vel lefio: 
nem fpine, offis, vel alicujus acute rei, licet e- 
tiam aliquid veneni adeffet , mafticatum , vel con- 
tritim vulneri-inpònat Zingiber, tum ulceratio non 
fuperveniet, fed venenum exfuger. Idem quoque 
infticoicur, quum cutis per pruricum, vel alium ca- 
fum fit'abraía,/ac locus in ulcerationem vergat; fi- 
que circa ungues tam digitorum manuum quam pe- 
dum cito exoriatur pruritus; quem plerumque pana- 
ricium fübfequitur , tum pars pungetur acuto quodam 
inftrumento, recensque inponetur Zingiber. 
` Atque licet in Europzorum libris Zingiber dicatur 
mifceri rebus, que adfumpto repugnant veneno, ins 
cole tamen non vetant illud in omnibus , fed talibus 
modo im toxicis, que fervide, & acris funt qualita- 
tis, ipfis’enim generalis eft regula, talia venena co- 
hiberi, & enervari poffe non ope alicujus aromatis , 
quam pretiofum etiam fit, fi fecundum caloris fupe 
ret gradum , fed ope frigidirum , infipidarum , & 
fatuarum rerum , licet etiam fint amariffime, fi mo- 
do non fint fervide , vel acres: oa 
Si porro cum. quodam adfumatur medicamento, 
peradtenuántem , & penetrantem naturam cunctos len- 
tos, & vifcidós ventriculi, € inteftinorum humores 
adtenuare , & confümere valet, atque hinc obftructio- 
nes refolvere; ac crudos humores digerere, unde & 
in Diarrhea’ ex fimili orta cauffa proficuum fzpius 
compertum fuit. 
Zoo bebben zy ook in beide de Gembers , groot , en kleen 
een zuiverende, en genezende kragt bevonden by: ver/ebe 
wonden, en ulceratien , daar nog geen ont/teckinge by is, 
waar van ik wonderlyke -kuuren bebbe gezien ; guder op. 
deren:by:een-moor/cbe Paap, wiens: buisvroww door. zen 
wild verken elendig ‚gebeten „en bezeerd was door den 
mond, arm, en banden, Welke quetfuere baar man ge- 
neesde met enkelde.Gember „daar by na zyne maniere eeni- 
ge wóorden'by preuvelde y zonder dewelke, gelyk by ong 
wilde wys maken, de Gember geen kragt zoude bebben. 
dog naderband heb ik nog ver/cheide malen veele verfche 
wonden, ja zelfs aan "t booft daar mede zien. enezen, + 
Als iemand zig bezeerd door "t floten, of ftesken dan 
een doorn, been, of eenig [pits ding, al was "er tèni 
venyn daar by, die zal geknowwde, of gewreven Gem: 
ber. daar ‘op leggen, zoo zal bet niet zweren , maar bet 
venyn uitzuigen. Het zelve doed men ook, als bet vel 
door jeuken, of ander toeval afgefchrapt is, en de plaat. 
ze zweren wil, als bet omtrent de nagels , of aan wijs 
gers, en teenen iemand baaftig begind te jeuken waar: 
opgemeenlyk bet nagelzweren volgt , 200 zal men bet prikke? 
len met.iets fcberps , en verfcbe Gember daar op binden, 
le, fmetje, en laffe dingen, al zyn zy dan nog zoo bit: 
CAPUT DECIMUM SEXTUM. 
` Curcuma.  Cuning feu Cunjet. 
Urcuma cum Zingibere quoad ejus radicem ma 
gnam habet convenientiam, illius vero folia ma- 
gis cum illis Galange , & Lampuji quadrant, 
excepto quod non vero infideant cauli, fed cuncta 
fimul ex radice propullulent , fefeque ambiant, ac 
tali modo ftipitem forment, rarique exteriora foli- 
taria locantur. Cam fübfequenti T'ommon peculiare 
conftituit genus, quod non peculiare gerit nomen, 
atque hinc hz fpecies fepius inter fefe confunduntur. 
Veram Curcumam hoc in capite defcribemus , que 
in binas dividitur fpecies, in domefticam nempe, & 
filveftrem. Ac domeftica iterum multas fubit varie- 
tates , quas fub binis comprehendimus fpeciebus , 
majore nempe, & minore. 
. Primo. Curcuma domeftica major femi aromatica ett 
radix, o edd uti dictum fuit, fimillima, in qua 
tres diverfa notantur partes, directe enim fub ftipi- 
te tuber invenitur Caftanez magnitudine , inftar Zin- 
Ee articulatum , quod Malaienfibus Ia Cuning, 
e. Curcumz mater, feu matrix radicis, vocatur; 
Hoc ad latera emittit quatuor, vel quinque alias ra. 
dices , forma, ac craffitie digitorum , que fecundam 
ipfius conftituunt partem , horumque quadam ad la- 
tera, & oblique , quedam perpendiculariter decur- 
ruht, in acutum fefe terminantes apicem, qui gem- 
ma vocatur, ex qua fenfim, novi exerefcunt furculi 
Totaque hujus radicis congeries tum extenfim re- 
fért palmam, multis incurvis, & nodofis ex dieitis 
compofitam , qui articuli vocantur, & in sd 
locis iftis gemmis ornati funt, hz autem tali modo 
excrefcunt, ut fibi non obftent, quum furculos for- 
mare velint. 
At- 
XVI. HOOFDSTUK? 
De groote en kleine Curcuma. - i 
D: Curcuma beeft met de Gember , aangaande dé 
wortel , groote gelykeniffe, maar de bladeren komen . 
meer overeen met de Galanga , en Lampoejang , be 
balven dat zy aan géen regten po», laan, kae a os 
men uit de wortel malkanderen omvatten „ en eenen [tat 
maken , dog weinige van de buitenfte ftaan alleen, 
Met bet volgende Tommon maakt ze cen byzonder ge 
flagt, bet welke geen eigen naam beeft, en daarom de 
zoorten van weerzyden dikwils geconfundeerd werden. 
De eigentlyke Curcuma zullen wy in dit Capittel befebrys 
ven , verdeeld in twee geflagten , tamme, en wilde. p 
tamme beeft wederom veele veranderingen , die wy onder 
deze twee zoorten brengen, groote, en kleene. 
1. Curcuma domeftica major is een half heteryag- 
tige wortel, den Gember, als Quit , Zeer Fe > dui 
aan men drie onderfcheidene delen merken moet; want 
regt onder den flam de „een bol in de groote van een 
Caflanje, geleed als, Gember „ dewelke de Maleyers Ibu 
Cuning (dat is de moeder van Curcuma, of moeder-wore 
tel) noemen; Deze geeft ter zyden uit vier, of vyf an- 
dere wortelen, in de gedaante , en dikte van vingers, 
dewelke bet tweede deel Zyn , zommige ter xyden, en 
regt diners , zommige neerwaarts gaande, en baar einde 
Spits toelopende, "t welk, men bet oog noemd, waar uit 
metter tyd nieuwe fcbeutjes komen. 
De gebeele ftoel van deze wortel gelykt als dan een 
uitgebreide band met veele kromme , en knobbelige vin- 
gers, dewelke men teenen noemd, bier en daar met d 
Kafen ine Dën bezet , en groeyen vu: e 
zy malkaar niet in de we, wanneer  fcbeus. 
ten willen voortbrengen. Gage ZS fat SE? i 
Daar: 
