VIII Bock. XVI Hooff. 
_ Atque hinc licet bine pluresve tales E pal- 
me fibi aderefcant, quod in hac majore fpecie raro 
contingit, externz femper adeo oblique, immo ali- 
quando femi decumbentes locantur , ut inferiores 
fine obftaculo furculos fuos emittere poflint. 
Hi autem articuli diverfi funt ratione variarum fpe- 
cierum, quzdam enim matrices radices ad latera hos 
dire&e proferunt, qui funt tres, quatuor, ac plures 
pollices longi, ultra digitum craffi , raros producen- 
tes laterales articulos , quidam breviores funt, inque 
plures articulos diftinéti. ` ! 
Muiti quoque articuli in obfcuros divifi funt nodos 
inftar Zingiberis, atque externe tenui obduéti pelli- 
cula, quz facile defquamari poteft frictione , tum- 
que externe glabri funt, vitellini, feu perfecte lutei 
coloris- inftar Gutte Cambodje , quum madefiant, 
eftque generalis regula, quo minores ac nodofiores 
fint articuli, eo magis lutei funt. interne , & faporis 
dulcioris; 1 aks 
. "Tertia radicis Curcumz pars. longas exhibet fibril- 
las, plurimum ex matrice , raro ex articulis dependen- 
tes, quinque, & fex pollices longas, interne albas, 
Jentum habentes nervum. Horum quzdam ad ipfe- 
riorem partem albam gerunt glandulam Olive, for- 
mem, interne fuccofam , $ ínfipidam , que in tene- 
ris ac junioribus plantis. non vel raro obfervantur, 
fed progerminant  quum- planta femel vel bis fua de- 
jecerit folia. Quum enim hzc planta per fex fep- 
temve menfes viguerit, vetuftus fenfim marcefcit fti- 
pes cum foliis, ac radice, poítquam. priusyad latera 
novam formaverit palmam , que fenfim adeo fefe ade 
tollit, ut transverfaliter in terra locetur es- ~~ 
. Radicis odor, & fapor eft- unguentaceus , & ad 
illum Dauci adcedit, cum levi acrimonia, & amari- 
tie, que in minoribus femper radicibus minor eft, 
fique ore mafticetur; falivam luteo tingit colore. 
. Folia peculiari infident petiolo; quorum quatuor, 
vel quinque fibi adcumbunt, .atque inferius ftipitem 
videntur formare , que vero fefe mox explicant, pe- 
tioli autem ipforum, licet fint herbacei ¿6 molles; 
nihilominus tamen lenti, ac vix confringi poffunt. 
." Folium ipfum fesqui pedem circiter longum eft, 
excepto petiolo, quinque; & fex pollices latum , ab 
utraque acuminatum parte inftar illorum Galange, 
vel uti in patria funt illa Orchidis Serapias, Gt: Helle- 
bori albi, obliquis admodum coftis gaudens, feu.pro- 
prie infra fulcatum, & fupra protuberans inftar folio- 
rum Mafe, ac porro glabrum eft, lete vel pallide 
virens; tenue , ac contritum radicis odorem fpirat. 
Tales autem petiolorum , & foliorum congeries mul- 
te fimul ex una propullulant.radice ; omni nempe 
loco, quo gemma fefe obfert. . M 
- Hypopbytum , feu flores hujus plante non excrefcunt; 
nifi in-vetuftis ftolonibus , qui una alterave vice folia 
fua dejecerunt, in quibus- & vetuftz radices. femi 
putride confpiciuntur. . lllud autem non eft conus 
obclufus uti in precedentibus plantis, fed ipfius fqua- 
me funt magis aperte ; que formantur ex pallide 
virentibus, & femi concavis. foliolis , formam ha- 
bentibus imbricis, quz ad finem, feu oras albicant, 
atque in juventute pallide fufca funt, praefertim fiin 
filvis fponte crefcat hzc planta. ` 
‚Inter hafce fquamas veri excrefcunt flofculi, infe- 
tius longo tubo gaüdentes, ac fuperius fefe aperien- 
tes in tria acuta petala corniculata, inter hzc floscu- 
lus locatur concavus , maxime. exuno conftans petalo, 
vel fi adcurate examinetur „hoc trifidum eft, flavum, 
& adeo flaccidum , ut vix traétari poffit, uti & €a- 
an gep marcefcit, totusque fenfim perit corym- 
a nulla producens femina, vel fructus. j 
_ Matrix ifta radix externe. femper magis cinerea eft 
articulis , interne. quoque ficcior, & acrior, circa 
quam articuli hi dependent , uti claves ex cingulo 
mulierum. Articuli miras aliquando exhibent for- 
mas, plurimi autem incurvos, & nodofos referunt 
digitos , aliifemi claufüm.pugnum, alii Cancrum pee 
dibus inftruétum , & licet gemmz ¡fte albe ad ipfo- 
rum locentur inferiorem partem, ha tamen fefe ita 
incurvant , & infleétun 
furfum eleventur. 
ts ut fi excrefcant furfuli , 
Bw. P, Pott 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 16; 
„Daarom al gebeurd bet, dat twee of meer van zulke ge- 
vingerde banden tegens malkander groeyen (’t welk in 
deze groote zoorte zelden gefchied ) 200 ftaan altyd de bui- 
tenfle zoo fcbeef , of fcbuins ; ja zomtyds half leggende , 
dat de onderfte onverbinderd bare /cheuten konnen uit- 
Schieten. " 
Deze teenen nu zyn verfcheiden na. bare ‘diverfe zoor» 
ten, want zommige moerwortels hebben ze regt ter zy- 
den, dewelke zyn drie, wier, en meer duimen lank, 
ruim een vinger dik, met weinige zyde teenen, zommige 
zyn korter, in meer teenen verdeeld. 
Alle teenen zijn ook in donkere leden verdeeld; gelyk 
Gember, en van. buiten met een dun velletje bebangen , 
"t welk zig licht laatafvryven , alsdan zynzevan buiten 
glad, dooir-geel,.van binnen regt geel, als de „Gutta 
Cambodja, wanneer ze nat gemaakt werd, en bet is een 
generale regel, boe kleender , en knobbelagtiger de teenen 
“zyn, boe booger géel van binnen; en zoeter van fmaak. 
Het derde deel aan de Curcumaas wortel zyn lange 
vazelingen , meeft van de booftavortel , en weinig vande 
teene afhangende , vyf en zes duimen lank, van binnen 
wit, met een taaye, zenuwe. Zommige van.dexe bebben 
omtrent baar onderfte een witten klier als een Olyve , van 
binnen zappig , en onfmakelyk, dewelke menaan de jonge 
firuiken niet, of weinig iet, maar voortkomen, wan- 
neer den ftruik eens of tweemaal zyne bladeren verwis- 
zeld beeft. Want als deze plante zes, of zeven maan- 
den in baar groeyen geftaan beeft, zoo verflenft allens- 
kens den ouden flok met bladeren, en wortel , na dat ze 
al *voorens ter. zyden uit een nieuwe band geformeerd 
heeft , die met bet vervolg zoo hoog komen, dat zy fcbier 
dwers in de aarde leggen. 
De reuk, en fmaak van de wortel is zalfagtig , na 
geele wortels trekkende, met een kleene fcherpbeid , en 
bitterheid , dewelke altyd in de kleendere wortels min- 
=; is, en in de mond geknouwd verwen zy bet fpeegzel 
[472 
De bladeren bebben ieder een byzonderen fleel , van 
welke vier , of vyf tegen malkanderen ftaan, en beneden 
een flam Jcbynen te maken, dog baar flraks uitbreiden, 
zynde: de fielen wel Ween Ze en Weeks niet te min 
E en kwalyk.om te breekens ; 
,. Het blad is omtrent anderbalf voet lank, bebalven den 
Steel, vyf en zès duimen breed, agter, en voren toege- 
Jpitft; gelyk. die van de Galanga, of in "t vaderland 
van OrchisSerapias, en Helleborus albus, zeer fchuins 
geribd , of eygentlyk van onderen gevoornd , en boven 
uitfteekend , gelyk de bladeren van Piffang , voorts glad, 
jeugdig of licht-groen, dun, en gewreven na bare wora 
tel riekende. Zulke vergaderingen van flelen, en blade- 
ren komen veele uit een wortel, te weten telkens waar 
een knoop ftaat. t 
- Het Hypophyton, of bloeizel van deze plante komt 
anders niet voort, dan aan oude (lokken, of firuiken, 
die een reys of twee bare bladeren verwiffeld hebben, en 
daar de oude wortels balf vergaan nog aanbangen. Dit 
is geen geflote kolf , gelyk aan de voorgaande kruiden, 
maar zyne fchubben fiaan meer, geopend , gemaakt van 
bleek-groene , en balf bolle blaadjes , in gedaante van een 
vorfipanne, aan baar einden witagtig, of in baar jonk- 
beid bicht-bruin, inzonderheid als "t in ’t wild groeyd. 
Tuffchen deze fcbubben komen de regte bloempjes voort, 
gemaakt beneden uit een lange" bals, die zig boven in drie 
Jpitze blaadjes als hoorntjes verdeeld , daar in ftaat een 
bol bloempje , meeft uit een blad gemaakt, of zoo men ’t 
naauw beziet, in drien deelbaar , geel, en zoo flap, dat 
ment kwalyk bandelen kan, gelyk bet ook nog den zelfs 
fien avond verflenft , en de gebeele tros vergaat mede 
zonder zaden, of vruchten, ms / 
De voornoemde moerwortel is van buiten altyd graau- 
aver dan de teene, van binnen droger en fcberper , rond- 
om dewelke de Zeenen bangen, gelyk fleutels aan eenen 
knoop van een vrouwe gordel: De teenen verbeelden 
zomtyds zeldzame figuren , want de meefte gelyken krome 
me , en. knobbelige vingers ; andere een balf gefloten vuift, 
andere een Krabbe met xyn pooten , en boewel de witte 
oogen gemeenlyk onder aan de teenen flaan, zoo weeten 
zy baar evenwel om te krommen, en bare fcbeutjes op» 
waarts te zenden, et 
X2 Na 
