VIILBace XVI. Hoo: ` AMBOINSCH KRUYDBOEK: 167 
tibus exaltatur , quod tamen nulla ingreditur Curcu- 
ma, quodque folummodo adhibetur ad corpus grato 
inbuendüm odore , fique arömara calidiora addantur; 
ut corpus frigidioribus temporibus calefiat, unde & 
unguentum Bobor dietum apud ipfos duplex eft, re- 
frigerans , & calefaciens. Br t 
Refrigerans feu album Bobori potiffimum deletationi 
infervit, componiturque ex fequentibus lignis, San-, 
dalo nempe Citrino, Caju, Raffa mala, Pulaffario , Gra- 
no Mofcbato , Unam, h. e. Ungui odorato minore , fru- 
¿tu fpinulofo Semperoanto, atque ex aliis infuper odo- 
ratis lignorum ramentis, & feminibus , fine ullis recen- 
tibus radicibus. Cunêta hzc fimplicia conteruntur 
cum aqua, in qua macerati funt odorati flores Sam- 
acce, Manora , Tanjong &c.. donec puls fit fubtiliffi- 
ma & crafla,-que gabate feu "l'ampurong inponitur, 
donec ipfi adhereac, licet invertatur. Hzc dein fuf- 
fimigio inpregnatur Zen/oino, Agalloci , Grano mofcha- 
to, & Unam ,ficca hzc puls glebam refert argillaceam, 
hepatici coloris, quam maxime odoratam, quz diu 
fervari poteft in cifta obclufa , fique adhibere eam ve- 
limus, cum florum aqua odorata iterum conteritur. 
Calefaciens Bobori componitur ex fervidis aromati- 
cis corticibus & feminibus, quales funt Maffoy, Cu- 
lilawan, Caryopbyllorum ; Putsjock, Foeni greci Sc. 
cum recentibus radicibus. Bazgléi y Tommon , Acori, 
Kellor &c. que in aqua quoqué conteruntur, fed nul- 
lo inpregnantur fuffimigio 3 plures alios modos varia 
componendi odorata unguenta hic preterimus , quum 
cum Curcuma fere nil habeant conmunia, licet hc 
cunéta a vulgo Bobori vocentur. , 
Si quis: oculos füos vulneraverit vel per contufio- 
nem , vel fi aliquid in hos inpegerit , ut oculus ipfe fit 
vulneratus, tum rafura recentis Curcume fumatur , 
eris, ad fanguinem matricis adtenuandum & expel- 
feodum. Contra fcabiem in Amboina minor ejus eli: 
nan 
Curcuma agreftis nullum habet ufum neque ad tin- 
&uras neque ad cibum, excepto quod Baleyenfes il- 
lam aliquando adhibeant in ufum Medicum. : 
Spinofum fructum , quem Jacob. Bontius libr. 4. cap. 
30. Curcume tribuit, externe illi Caftanearum fimilem, 
intüsqué continentem granula inftar Piforum , nun- 
quam in ipfa obfervavi , vel audivi a Javanis fuiffe 
ifum unde erroneum eft, videturque inpofitus fuif- 
fe per fimilitudinem & convenientiam foliorum , un- 
de Curcumam fine dubio cum fubfequenti Cannacoro 
confudit, Javani Curcuma filveftri feu Tommon' Badur 
non utuntur ad'unguentum vel Bobori externe , quum 
Cutis quodammodo excitet pruritum, ; 
Tabula Sexagefima. Septima 
Curcumam exbibet majorem ¿cum radice & flore feparatis. 
OB: 
a 
onder komt, ee alleenlyk gebruykt om bet lichaam 
een aangenaame reuk te gegen ; en zoo "er beete fpeceryen 
onderkomen $ °t lichaam by konde tyden te AE vo 
daarom ook de Bobori by bun bieden tweederley is, ver» 
koclende én Perwarmender 002 ie fs Sal 
… De verkoelende of witte Bobori s diend mbeft tot plei* 
fier , en werd gemaákt uit de volgende houten : geel San- 
del-hout , Coin Raffa mala, Pulaffari, Granum Mo? 
fchatum, Unam, dote, Unguis odoratus dé kleene’ 
de fleekelige vrucht Semperoanto, en nog eenige andere 
welriekende fpaanders en zaden , zonder eenige verfche 
wortels. Alle deze droogen werden gewreven met water; 
daar in geweekt zyn welriekende bloemen , Tsjampacca, 
Manoor , Tanjong, &c.. tot dat bet, een zeer.fyne dikke 
pap word „die men in een kommetje of Tampurong-doed, 
dat by daar aan Kleeve ,' al keerd men ’t om. Deze werd 
dan berookt^met Benjoin, Agel-hout, Granuth mofcha- 
tum, en Unam. De drooge pap gelykt een klontje kley, 
leververwig y flerk riekend, en kan lange goed bewaard 
werden in een gefloten dooze , en als men "t gebruiken wil; 
zoo wryft men 't weder op met bloem-water. | 
De heete Bobori werd gemaakt uit beete Jpeceryach- 
tige fcbor[Jen en zaden, als Mafloy, Culilawan, Nage- 
len, Putsjock , Fonüm grecum Ec. met dé werfche 
wortelen van Bangle, Tommon, Acorus , Kellor &c: 
ook in water gewreven, em niet berookt. Veele andere 
manieren en zoorten van welriekende falven en olyen te 
maken, flaan wy bier over , om dat zy met de Curcumd 
niets of weinig gemeens hebben, al werden zy van de 
emeene man ai te zamen Bobori genaamt. ` 
Als zich iemand aan de oogen bezeerd beeft door floten; 
of dat er iets in gefprongen is , dat bet oog gequetft werd, 
zoo neemd febraapzel van verfcbe Curcuma, doed bet in 
water, en een greyntje flappe kalk daar onder, dat bet 
effen na den roden trekt, giet bet water dan zoetjes af, 
en druypt bet in de oogen. Onder dranken , die men tegens 
graveel maakt , doed men ook met groot voordeel de moe- 
der-wortel van de Curcuma , dewelke ook goed is met gea 
waterden azyn „en een weinig Acorus opgekookt voor de 
Kraamorouwen gedronken , om bet moeder-bloed' te vers 
dunnen en af te zeiten. Tegens de fcburftbeid nemen 
xy in Amboina de kleene zoorte, als min fcberp zyndes 
- en wryven die met zout water ; bladeren vän. Condondong; 
` em datze éenigzints op de biyd jeukt. 
en firyken zulks op bet fchurft. Cuning Warangan met 
bet geele van een Ey et es , geneeft de brandpis. 
` Met bet boven verbaalde komt overeen meeft, ’t geene’ Jas 
cobus Bontius L c. van de Curcumaas krachten [cbryft, 
daar by doende, dat ze gemakkelyk doed piffen „en den fteen 
dryft, dat ze gedaan werd by dranken , die de maand- 
flonden dryven , en verzagt der Vrouwen arbeyd in ba- 
rens-nood , in welk geval dewnze den regten Saffraan ge: 
bruyken. Zyne Bobori zalve ‚die by na bet oorfobrift des 
Javanen uit deze wortel maakt, met Sandel-bout en wels 
riekende bloemen gewreven, en waar mede 200 «vel. man: 
nen.als vrouwen haar lyf befiryken, diend om de brand 
der koortzen te verminderen, tegens verbitte lever , zon- 
ne-brand,en bet moeyelyke fteken. der mufchieten. Maar 
bet geene by zegt „dat de Sinezen doen onder dingen , die 
tot niezen verwekken, is my onbekend „en gelove dat meri 
zulks van de Galanga verftaan moet, gelijk boven im "t 
zelfde Capittel gezegt is... 5 
De wilde Curcuma beeft geen gebruyk , noch tot ver- 
wen noch in de koft, bebalven dat ze de Baliers zomtyds 
tot eenige Medicynen nemen. ` SET 
De tel ye vrucht, dewelke Jacobus Bontius libr. 
. cap. 30. de Curcuma toefcbryft, van buyten de Cas 
flante gelyk; van binnen met zaaden als Erweten, moet 
een groot abuys zyn , vermits ik nooit eenige vruchten gë- 
zien, of zulks van de Javanen geboort beb , "t fcbynt diera 
balven, dat by wegens gelykbeid der bladeren Curcuma , en 
"toolgende Cannacorus met malkander geconfundeert beeft. 
De Javanen gebruyken de Curcuma filveftris, óf baar 
Tommon Badur tot geen falve of Boboti van. buyten, 
De zeven- en feftig fle Plaat 
Vertoont de groote Curcuma; met zyh bloem en wortel af 
zonderlyk. 23607 tes 
AAN- 
