en HERBARIT AMBOINENSIS Liber VII. ap XVII, 
Sextà cum Pipere, & Cepa editur contra dolores 
abdominis frigidos, ejusque tumorem , ac Saguman- 
tam quoque fubpetit. Species he porro fequentem 
in ufum advocantur.  Tommon Lawac cum Majanga 
nigra, & Cepa, propinata puerperis matricis adte- 
nuar fanguinem , eumque expellit. “Tommon itam 
fequenti apud puerperas adhibetur modo, item ad 
Ontal Ontallang, Javanice, Bantangat , que com- 
pofitio eft inftar Theriacz. Tommon Giring amaris- 
fimum:habet faporem ,.parumque ufitatur a mulieri- 
bus, fed potiflimum a viris cum Pipere albo, Co: 
riandro , cortice Maffoy , ac deglutitur. 
Tabula Sexagefima Oclava 
Nobiliffimam exhibet plantam Zerumbed, feu Tommon diétam, 
cum floribus A A feparatis, ac foliis ob petiolorum altitu- 
` dinem B B ad latera pofitis. 
OBSERVATIO. 
Uti Curcunte , fic & hujus plante icon quam maxime di- 
verfa eft ab illa, que in A. L. Bat. pag. 636. ab Hermanno 
proponitur pro, Zerumbet Garcie, quod ipli eft Zingiber fil- 
veftre latifolium; ut & Thef. Zeyl; pag. 234. notandum au- 
tem eft, nullas plantas ab auctoribus tantopere confundi, 
quam que ab Arabibus fuere recenfite ob breves harum, in- 
certas, & inperfe&tasab iis factas defcriptiones, qua de re 
ipfe quoque Hermannus conqueritur, in A. L. Bar. l. c. ip- 
fad iraque pretereuntes , dicimushoc noftrum Zerumbed unum 
idemque effe cum Kua H. Malab. part. 11. Tab. 7. quod eft 
Amomum fcapo' nudo, fpica oblonga obtufa H. Clif. p. 3. 
teliqua vide in TZef. Zen, l.c. & apud Sam, Dale Pharmacs 
in 420. p. 275e 
ech 
Kë, A 
De zesde werd ‘met Peper’, en Ajuin gegeeten teint 
koude buikpyn, en gef wolle buiken, en geeft mede Sagu- 
manta, De zoorten gebruiken ze nog verder aldur 1 
Tommon Lawac met Majana nigra , en Ajuin: ge. 
dronken by de Kraamvrouwen > dryft uit bet Moerbloed, 
Tommon liam werd op dezelve manier gebruikt by Kraams: . 
vrouwen, item onder bet Ontal Ontallang y in ’t Ge 
vaans Bantangat,. °t welk is een Compofitieals: Theriag 
Tommon Giring is bez bitterfle van fmaak , weinig ge- 
bruikelyk by vrouwen maar meer voor mans gemengt met 
witte Peper, Coriander’, en Maffoy, en ingeflokt, … ` 
De agt en feftig fle Plaat 
Vertoont de zeer voortreffelyke plant: Zerumbed, of Toms 
mon genaamt, met de Seen A A afzonderlyk , en de 
bladen BB om de hoogte derftelen, aan dezyde geplaattt, 
AANMERKING 
Gelyk de Figuur van de Curcuma, Zoo is ook de Uitbeels 
ding van deze plant zeer verfehillende van die, welke van 
Herman voorgeftelt word in de H. L.. Bat. p. 636. voor de 
Zerumbed van Garcias, welke by hem is de wilde breedbladie 
ge Gember, als mede in de Thef: Zeyl. p. 234. dog men moet 
aanmerken, dat geen planten van de Schryvers zoo zeer 
vermengt werden, als die geene, die van de Arabiers aan- 
gehaalt zyn , om derzelver zeer kotte, onzekere, en ons 
volmaakte befchryving, waar over de groote Herman zelve 
klaagt in zyn H. L. Bat. op de aangehaalde plaats. Dezel- 
ve derhalve voorbygaande, zo zeggen wy, dat dit ons Ze- 
rumbed eenen het zelve zy met de Kua van de HortusMalab: 
elfde Deel, Tabs 7. hetwelk is de Amomum met een naakte 
fteng, en een lankwerpige, ftompe bloem-air, van de 
‘Hortus Clifort. p. 3. het overige. ziet in de Tiet Zeyl. op dé 
aangehaalde plaats, en by Sam. Dale Pharmac. in 4to. p. 
275+ : regia TIAS TTE 
is p 
CAPUT DECIMUM OCTA VUM. 
Zerumbet claviculatum. Tommon 
VoM Contsji. 
© Eptima ac minima Tommon fpecies non ultra pedis 
S altitudinem excrefcit , humili in caudice quatuor, 
vél quinque producens folia, cum uno alterove 
laxo laterali. Folia ipfa quatuor, vel quinque polli- 
ces longa fünt, binos lata, inferius auriculata, fere 
inftat Ari minoris. 
Matrix radix, ex qua caudex propullulat, bulbulu 
eft , glandem minorem ‚ac brevem referens , aliquando 
vero nucem avellanam, ex qua undique craffe de- 
endent. radices, prope ortum anguftate, que dein 
Tubi | craffefcunt inftar penne , vel digiti minimi, 
jedam vero zqualiter crafle funt, glabrae, & po- 
lite, deorfum acuminate, quedam in infima parte 
crafliores fant , ac glandulam formant inftar Nucis 
avellane , interne dulces funt, fuccofe , ac duro 
nervo diftinéte , magis fatuz , ac dulciores quam præ- 
cedentes Tommon fpecies , omnes tamen notabili 
amaritie gaudent, ac forti odore, qui ad fubfequens 
Tsjonkor adcedic. 
Digiti ifti*bulbofi undique circa matricem radicem 
dependent, eodem modo , quo in Afphodelis, veluti 
pane claves ex cingulo mulierum, unde & nomen 
gum accepit. Quidam digiti incurvi ad latera excre- 
he. a formant matrices radices, que 2n 
nes alias quafi u e proferunt claves ; interpofitis 
cis fibrillis radicalibus, 22. P 
Hee fpecies nullum profert. Hypopbytum, fed in- 
ter petiolos ex ftipite ipfo unicus excrefcit flos inftar 
calopodii, vel floris yore in una fpecie leviter 
purpurafcens, in alia albicans, tenerrimus, ac cito 
marcefcens. 
Radices non diutius quam per quatuor menfes in 
terra relinguend® fant, quumque folia marcefcant , 
effodiendz funt, atque pro transplantatione confervan- 
dz, diutius enim fiin terrafuperfit hec radix, perit, 
pe wes fed 
"a 
XVIIL HOOFDSTUK 
De kleenfle zoort van Tommons, 
DAZ en kleenfle zoorte van de Tommons; 
werd niet boven een voet hoog , op een laag framet- 
je vier, of vyf bladeren voortbrengende, met een, 
of twee loffe ter zyden. De bladeren zelfs zjn vier, en. 
vyf duimen lank, twee breed, agter met kennelyke ooremy . 
Schier als bet kleene Arum. En 
De Moerwortel , waar uit den ftam voortkomt ; is een 
bolleke als een korte eekel, en zomtyds als een. Hafelnoot, 
daar aan rondom andere dikke wortelen bangen, by baar 
begin met fmalle halzen , en dan jebielyk dikker werden- 
de, gelyk een fchaft of pink. Zommige zyn eenparig dik, 
glad, en effen, beneden. [pits toelopende, zommige zyn 
aan "t onderfte dikker , een klier formerende als een Ha- 
Jelnoot , van binnen zyn ze wit, zappig, met een barde 
middelzenuwe, laffer , en zoeter van /maak dan de voor- 
aande Tommons, dog nog al met een metkelyke [cberpig- 
5 ‚en cen flerke reuk, na 't volgende Tsjonkor trek- 
e, e 
De voornoemde knobbelagtige reegen bangen rondom de 
Moeravortel , op de manier gelyk men. aan de Affodillen 
ziet, of gelyk veele fleutels aan een Vrouwen gordel, 
waar van het de naam beeft. ptn oere groeyen 
krom ter zyden uit, en formeren nieuwe heoftavorteleny 
dewelke al wederom met andere fleutelen bebangen zy"; 
met weinige vafelingen daar tuffcben, — ws 
Deze zoorte zet geen Hypophyton, maar tuffeben de . 
Delen uit de ftam komt een enkelde bloem woort, gefat/oe- 
neerd als een boofe , of flos digitalis, aan de eene zoorte 
licbt-peers, aan de andere witagtig , zeer teer, en baaje 
verflenfende. 
Men moet ze niet langer dan vier maanden in de aar- 
de laten, maar als de deren verflenszen , tftgraven s 
en tot bet verplanten bewaren, want langer in de aarde 
blyvende vergaat ze , dog alvoorens ter zyden cn 
