VI Bock. XIX Hooff. ` AMBOINSCH KRUYDBOER: 173 
fed prius ad latera novam emittit prolem , tresque 
quatuorque radicum, & digitorum congeriesex uni- 
ca dependet radice matrice, digiti feu claves ufui in- 
ferviunt, matrix vero radix ab iftis digitis depurata 
ad traosplantationem adhibetur. d 
Nomen. Latine Zerumbet claviculatum , h. e; clavi: 
forme, juxta Malaienfe Tommon Contsji, ob ratio- 
nem fupra datam. Ternatice Tampúti. . 1 
Locus. In Amboina raro obcurrit , quum potiffi- 
mum ex Java, & Baleya fit deducta hac planta, u- 
bique autem diligenter in hortis colitur. - 
Ufus. Recentes radicis claves tanquam aromata ci- 
bo admifcentur cuidam Sambal dicto , crude nempe, 
ui componitur ex pifcibus crudis confciffis , quibus 
admifcentur aromata acria. Coéte adduntur Sajor 
Kellor. In re Medica fuum quoque habet ufum: Ra- 
dix enim hzc in taleolos diffe&ta, ejusque fruftulum 
cum Pinanga mafticatum conducit in tufi ficca, & 
 aphthis faucium. 
Tabula Sexagefima Nona 
Ad Figuram Primam ZERUMBED exhibet CLAVICULATUM. 
Figura Secunda SONCORUM proponit. 
Figura Tertia GANDASULIUM denotat. 
zetfels voortbrengénde, en men vind "er daar drie, en 
vier boffen fleutels aan eene klomp bangen: De teenen , of 
Jleutels neemd men tot zyn gebruik, maar de Moerwor- 
tel van de fleutels ontbloot dienen tot bet verplanten. ` 
Naam. Jn ’t Latyn Zerumbet claviculatum , dat is 
Sleutelformige, na bet Maleyts Tommon Contsji, om 
reden als gezegt. Int Ternataans "Famputi. 
Plaats. Ze ts in Amboina weinig te vinden , zynde uit 
Fava, en Baly eerft aangebragt, em word overal neers 
Jtig in de boven onderbouden, S 
Gebruyk. De verfche fleutels van de dwortel werden 
als fpeceryen onder zekere koft gedaan, te weten raauw 
onder bet geene men Sambal noemd , een bakzel van radu- 
we viffchen , met fcherpe kruiden gemengd. Gekookt 
werd bet onder 't Sajor Kellor gedaan. In de Medicyne 
beeft bet ook veel gebruik: De wortel in febyfkens ges 
Jneden , en een flukje daar van met Pinang geknouwd , is 
goed in de droge hoeft, en fprouav der keele. 
De negen en fefiig fie Plaat 
Vertoont in de Eerffe Figuur het SLEUTELDRAGEND Zes 
RUMBED. = 2) 
De Tweede Figuur ftelt voor de Soncory PLANT. 
De Derde Figuur verbeeld de GANDASULIE PLANT, 
i 
CAPUT DECIMUM NONUM: 
sa Soncorus.  Tsjonckor. 
T*Sjohckor formam habet Zingiberis & Curcume 
(q^ mixtam, eftque plantula humilis, nullos emits 
tens cauliculos , fed pauca gerit folia in folo 
extenfa, horum enim petioli in terra abfconduntur. 
Folia‘ ejus cum illis Curcume quodammodo con- 
veniunt, fed funt multo breviora, craffiora, & fuc- 
cofiora; tres quatuorque pollices longa, tres digitos 
lata, per longitudinem ftriata, horumque inferiora 
‘in terra plane decumburit , fab ntia parum ele- 
vate fünt,ac medium modo progerminans cucullum 
. refert. ^ Gravem fpirant odorem 5 funtque fragilia, 
mollia, nullamque ferre poffunt vim , nihilominus 
tamen diéuntur, ad re vera ctiam nymbis & procel- 
‘is refiftere poffunt intrepida , quum fint crafüusculä, 
firma , nec alte fupra terram emineant. 
© Radix ejus digitus eft brevis, obtufus, ac plerume 
que glandiformis, ex qua álii minores digiti ad late- 
ra dependent , qui perpendiculariter terram penc 
trant, craffitie- Zingiberis , in breves & fquamofos 
articulos diftin@i per pallidam pelliculam ,:fünt au 
tem multo -molliores Zingibere, omnesque ditte ifte 
radices æ funt, fragiles, & albe; ipfarumque 
"odor quam maxime fortis eft .& aromaticus , proxi- 
“me ad Curcumam agreftem adcedens, qui cameram 
odore fuo replet, ubi confervantur, ita ut capiti fit 
moleftus, noftra faltem natio“ hune ingratum & gra: 
vem cenfet effe odorem; qui in foliis idem quoque 
obfervatur, fed debilior. t% 
Radices he nodofe binos třesve albos & herbacecs 
emittunt cauliculos e térra, nunc hac nunc illa parté 
viciffim, quibus folia ifta infident. ria 
Flos faro progerminat folummedo in bievi, & al- 
bo petiolo ex plante ipfius centro, qui componitur 
ex quatuor albis flaccidis, & femi pellucidis petalis, 
bina autem fuperna paululum ex coeruleo purpüra- 
unt colore, eftque porro hic flos ample extenfus, 
adeoque tener, ut fi tangatur, vel paululum tradte- 
tur, mox in mucaginem fere liquefcat, ipfius odor 
eft uti in radice. Inter petalorum angulos tiia alba 
locantur cornicula incurva, ab una parte parum ek 
AT 5 A ^ 
fant quam ate 
pyramidales^in- = 
pyramidale vaxelingen in de aarde, daar aan mede klie- 
cavata. ie? 
_ Radicis digiti aliquando adeo nodofi 
ticuli Podagricorum; craflasque , ac 
terram demittunt fibrillas, e quibus glandul quo- 
que excrefcunt a alii autem ad latera propullulantes 
novos formant digitos, ac plantulas , ita ut intra bre- 
ve temporis fpatium ingentem obcupetlocum , quum 
in nigra mollique crefcat hee planta terra, quam fo- 
lüs fuis ita obtegit, ut vix dignofci poffit. C 
on- 
XIX. HOOFDSTUK. 
De Soncory Plant. | 
Sjonkor beeft een fatfoen van Gember, en Curcu- 
ma gemengd, een laag kruidje, dat zig met geen 
Stelen verbeft,maar met weinige bladeren op den grond 
uitgebreid legt, wynde bare flelen in de aarde verborgen, 
De bladeren: gelyken wat nade Curcuma, maar zyn 
weel korter , dikker; on zappiger , drie avier duimen lank, 
drie vingers breed, in de lengte geftreept, de ondere lege 
gen vlak -op de grond, de volgende daar op een. weinig 
verbeven, bet middelfte erft uitkomende gelykt een 
perbuisjes ` Zy hebben een fterken reuk, zyn D d 
en konnen geen geweld uitflaan , niet te min hebben ze 
de naam, en ook de daad, dat ze tegen alle form, enon- 
weder. onbeweeglyk blyven flaan „om dat ze dikagtig , 
Dat, en niet boog boven de aarde zyn. 
or 
De wortel is een korte, ftompe vinger , meeftendeel als 
een eekel , daar andere kleene vingers ter zyden aan flaan, 
die regt neerwaarts in de aarde gaan, in de dikte van 
Gember „ ook im kortes: en gefebubde teden verdeeld , door 
ven bleek der ta maat, veel, Weeker dag Bles 
alle de voorgaande wortelen zyn zappig bros, en wit; 
baren reuk z byzonder ert, en en gy, de wilde 
Curcuma naaft komende, een kamer vervullende; daar 
ze gebandeld werd, en ^t booft bezwarende, immers on- 
ze Natie boudenze voor onlieflyks en moeyelyk. --De- 
zelve reukis.ook im de bladeren, dog flapper. 
e athe IR $ 
Deze knobbelige. wortelen fchieten twee, of drie witte 
en-kruidagtige joie uit toL. bogenr le aarde , dan de eene 
aandeze, dandeandere aan de andere zyde met beurten s 
waar aan de voornoemde bladeren vaft zyn. 
De bloem komt zelden voor den dag, en dat maar eene 
op een korten, en witten Bel uit bet midden der plante, 
gemaakt van vier witte , Jfappe, en balf doorfchynen= 
de blaadjes’; dog aam de-twee bovenfte xiet-men. wat 
peers-blaauw j wyd geopend, en zoo teer , datae firaks 
in een flym vergaat , als menze bandeld , en ‚zieht. als ide 
wortel. Tuffcben de blaadjes in de boeken ftaan drie 
quitte kromme boorentjes , aan de eene zyde wat bol, 
E: De vingers van de wortel zyn zomtyds zoo knobbelig 
als die van de Podagreufe menjcben; zy Jcbieten dikke, 
ren wafjen, anderen ter zyden uit/cbietende , formeeren 
nieuwe vingers, en plantjes, in korten tyd een groote 
plaats beflaande , als bet in een zwarte mulle grond flaat, 
en bedekt den zelven met zyn. bladeren zodanig, dat men 
bem qualyk bekennen kan. 
Za Daar 
