54 HERBARILAMBOINENSIS. Liber VIH. cap. XIX: 
Contra ficcis menfibus Octobri, & Novembri ple- 
rumque omnia fua demittit, & abjicit folia, ita ut diu 
nulla in illo loco appareat planta, tumque pereunt 
radices matrices, ni effodiantur , harumque proles 
novas producit plantulas, non enim eft planta dura- 
bilis, & perfiftens in uno eodemque loco, fiepius e- 
nim transplantanda eft, unde & multo craffiora ac 
pinguiora format, & generat folia, que palmam lata 
funt, & fere rotunda, alioquin enim funt angufta, & 
` acuta. 
Nomen. Latine Soncorus , ac vulgo Malaice Contss 
jor , uti .& a noftra vocatur natione , apud veros au- 
tem Malaienfes nomen gerit Tsjoncor, feu Tsjonkor , 
uti& in Java, & Baleya vocatur, Javani autem hunc 
quoque nominant Kunt/u. Ternatice Socco, & Pat- 
taccar. Amboinice, in Hitoea So-Ulo, in Leytimora 
Se-Ur. Bandice Socur.. Sinice Samay. 
. Sub fpeciebus Zerumbed numerari poteft , apud nul- 
los enim Autores ejus inveni mentionem, uti & non 
multum nota eft hzc plantula, alioquin ad fpecies fil- 
veftris Curcume , feu Tommons reduci poner > cujus 
plurimz fpecies, uti dictum fuit, pro Zerumbed , ieu 
Zedoaria habentur. 
Locus. In Java, & Baleya tam in hortis quam fpon- 
te crefcit, in hifce vero Orientalibus infulis diligen- 
ter in hortis colendus eft, excepto in Mauipa inter 
pagos Fuban, & Luhu, ubi fponte quodammodo 
provenit, puto autem olim hortos ibi fuiffe exftru- 
ctos: , 
tr A & Baleyenfes teneris ejus foliis u- 
tuntur ad olus. Radix ejus non magnum habet calo- 
rem, faltem non majorem Curcuma, licet ejus fapor 
paulo acrior Dr, Malayenfes, & Javanenfes mulier- 
cule hanc radicem magni faciunt, nec tam alienz 
funt a gravi ipfius odore. 
Hac quoque cum precedentibus radicibus multum 
utuntur ad omnes fere morbos , in quibus medicamen- 
ta modice calefacientia , & feparantia conducunt, 
prefertim contra abdominis tormina tam in adultis 
quam it pueris, quam cum aliis aromatibus maftica- 
tam abdomini infpergunt , vel unguento admifcent 
Bobarri dicto. 
Contra ulceratas aures recens hec radix fumitur 
cum pauxillo Nucis mofchate , qua fimul contundun: 
tur, fuccusque exprimitur, qui tepide auribus inftil= 
latar. : Alii hanc mafticant cum Siri Pinanga, atque 
auribus inftillan.. - " 
«In Sina hac radix quoque nota eft, ipfique hane 
tribuunt virtutem medici ifti, cujus porticiuncula cum 
debili potu Arack contrita propinatur contra fervi- 
dum, & eftuantem fanguinem; unde obftru&i aperi- 
untur pori, flatus diffipantur, & ægri levantur, qui 
anxii funt per obftructionem pororum. 
Contra hanc adfert noxam, tam interne adfumpta 
quam externe inlinita, quodnempe abortum procreat 
embryonem diffolvendo, quz ars tam Sinenfibus quam 
aliis gentilibus adeo familiaris, & ufitata eft, quam 
Chriftianis inpia. 
"Dicunt quoque, hujus radicis fuccum crateri aheneo 
inpofitum per illum tranfire. Sic quoque contufa ra- 
dix circa ferream lamellam ligata, intra tres quatuor- 
ve dies adeo hanc perforaret, ut frangi facile poffet. 
Hoc autem cum Amboinenfi Tsjonckor inftitutum 
- nullum fortiebatur fetum. RE 
* 5 F > 
SOBSERVATIO. 
— He bine plante, fi non Kempberie (int fpecies, ipfi fal- 
tem quam maxime funt adfines, quam delineatam vide in H. 
Cer, p. 3. & H. Malab. part 11. Tab. 41. 
Daarentegen in de drooge maanden O&ober , en Nos 
vember verlieft bet gemeenelykalle zyne bladeren , zoodat 
men langen tyd de plaats niet bekennen kan , daar 't ftaat, 
als dan vergaan de Moerwortels, zoo menze niet nit. 
graaft , en haar afzetfels brengen nieuwe plantjes voort 
want bet is geen durabele plant op eene plaats; en men 
moetie dikwils verplanten, Waar door ze ook veel vetter 
en dikker bladeren gewint, «vel een hand breed, en s febier 
rond, daar ze anders fmal , en [pits blyven, 
Naam. Jn ’t Latyn Soncorus; in `t „gemeen Maleyts 
Contsjor, zoo als "t by onze Natie genoemd werd, maar 
by de regte Maleyers is zyn naam Tsjoncor, of Tsjon- 
Kor, gelyk bet ook op Fava, en Baly biet, dog de Fa. 
vanen noemen ’t ook Kuntfu. In ’t Ternátaans Socco 
en Pattaccar. Op Amboins, op Hitoe So-Ulo, op Ley: 
timor So-Ur. Op Banda Socur. [n °t Sinees Samay: 
Men kan bet onder de zoorten van Zerumbed reeke- 
nen, want tk bevinde by geene Autheuren gewag daar 
van gemaakt , gelyk bet ook nog niet veel bekend ts, ans 
ders moet bet onder de wilde Curcumaas, of Tommons 
gereekend worden , wiens meefte z00rteñ , als gezegt , voor 
Zerumbed, of Zedoaria gebouden werden. 
Plaats, Op Fava, en Baly waft bet zoo wel in de 
booten „als in 't wild, maar in deze Oofterfche Bilan- 
den moet men 't neerflig in de booven onderbouden, bea 
balven op Manipa tuffchen de Negoryen Tuban, en Lit- 
bu vind men 't eemgzints int wild, dog ik giffe, dat 
eertyds aldaar tuinen geweeft zyn. 
Gebruik. De Favanen, en Baliers gebruiken de jonge 
bläderen tot moeskruid. De wortel beeft geene zonder- 
lyke bitte, immers niet meer dan de Curcuma, hoewel de” 
Jmaak wat fcherper is. De Maleyt/che, en Favaanjche- 
Vrouwen bouden deze wortel in groote agting , en zen. 
zoo afkeerig niet van dien fterken reuk. 
ri dE voorgaande wortelen, fobier ` 
tot alle Medicynen , die matelyk verwarmen, en fcbeiden 
moeten , inzonderbeid tegens buikpyn. aan oude, en kins 
deren, dezelve geknouwt met andere fpeceryen op den buik 
Jproeyende , of onder Bobori zalve mengende, ... - 
Tegens zweerende ooren- neemt men de verfcbe wortel 
met een weinig Noote Mufchaten, floot, en perft den 
zap uit, en giet "t zelve laauw in de ooren. . Anderen 
knouwen "t zelve met Siri Pinang , en druipend zoo indé 
ooren. 
In Sina is deze wortel. ook bekend, en bare medicyni 
Jchryven baar deze kragten toe, een kleen flukje geures 
ven , en met flappen Arack gedronken, verkoelt bet beete, 
en woedende bloed , opent de verfkopte fweetgaten , dryft de 
winden , en maakt zodanige menfcben verligt , dewelke. - 
benauwt zyn door verftoppinge der fweetgaten. 
Daarentegen zal bet ook deze hindernis bebben, dat bet 
zoo wel binnenslyfs genomen , als van buiten op ’t ly 
gefineert , de bevrugte vrouwen zoo fchadelyk zy , dat bet 
de ontfangeniffe afdryven, en een misval veroorzakeny 
een konft by de Sineezen, en andere Heidenen zo gebruit 
kelyk 5 als by de Chriftenen goddeloos, 
y zeggen ook, dat bet zap van de wortel op een koo- 
peren bekken gelegd , door bet zelve been vreet. Zoo ook 
de geftootene wortel. rondom een yzeren flaaf gebonden, 
zoude den zelve in twee, of drie dagen zodanig deurby- 
ten, dat men bem breeken-kan. Dog dit met "t Amboin- 
Jebe -Esjonkor geprobeerd zynde, wilde geen effe bebe 
en. 
AANMERKING: 
- Deze twee planten, zo het geen regte zoorten van dé 
Kempberia zyn, zo zynze ten minften hem zeernaby, wel- 
keafgebeeldt is inde H. Clifort, p, 2. en in het elfde Ded 
van de Hortus Malab. Tab. 41. ` : ; 
XX. 
