Vill Boek. XX Hoofift. 
CAPUT VIGESIMUM. 
Gandafulum. Gandafuli. 
Ze quoque Galange fpecies eft, fed non aronia- 
tica, nil fere peculiare habens quam odoratum 
florem ; ejusque nodofa radix oblique prorepit 
inftar Galangz , fed tenuior eft, albior, & mollior, 
nec aromatica, fed tantummodo paucum fpirans o- 
dorem, acuta emittit fubuliformia cornua, quz fefe 
explicant in longos, virides, & firmos. caules, eX ro- 
tundo planos, & compreflos $ quatuor, & quinque 
pedes altos, hifce folia infident illis Galangz fimilia, 
fed breviora, in obliquas, & paralelas quoque coftas 
diftinéta. Hec autem non directe fibi func obpofita 
uti in Galanga, fed folitaria, rara, & inregularia. 
Flos provenit ex corymbo ex calicibus viridibus 
compofito, quorum quivis florem emittit longo tubo 
jnfidentem, qui ex tribus flaccidis componitur peta- 
lis, ample extenfis, in triangulo pofitis, & ex albo 
flavefcentibus, quorum quadam magis albent, que- 
dam inftar Cere flavefcunt, funtque fingularis for- 
mz, dimidia enim ejus pars anguftum format collum, 
eftque fuperne plana, & ampla, media, & maxima 
pars aliam habet formam. binis lateralibus partibus. 
In illorum angulis tria longa, & flaccida locantur 
cornicula, ample quoque extenfa; dulcem fed gra- 
vem hic flos fpirat odorem, qui adeo flaccidus eft,ut vix 
tratati poffit: Poft florem nullum excrefcit femen, 
nec corymbus florifer directe cauli infidet , fed parum 
oblique fummz ejus parti, ach ad latera excrefceret, 
Nomen. Latine Gandafulium. Malaice, Javanice, 
& Baleyice Gandafuli, € quoque fimpliciter. Suli, 
Locus. In Amboina parum eit nota hzc planta, u- 
bi tantummodo in quibusdam colitur. hortis , ac 
plantatur, & propagatur per radicis frufta uti Galan- 
ga, copiofior obcurrit in Java, & Baleya.  Sinenfes 
dicunt iri fua patria quoque fponte provenite, — … 
U/us. Hujus plante nullus peculiaris huc usque. iri- 
notuit ufus, ejusque flores ornamenti cauffa poft au- 
res vel in capillitio geftantur, totamque odore fuo 
replent cameram. Contra tumentes tonfillas vel a- 
lios colli tumores inferior caulis pars prope radicem 
fumitur, que mafticatur , ejusque fucco pars tumi- 
‘da inliniatur, vel contufi hi caules aque incoquun- 
tur, qua calide os tanquam gargarismate conluatur. 
In Malaienfi Grammatica a juvenibus ufitata hic 
flos juveni viro miffus denotat ejus- inconítantiam , 
& in arte, & re amatoria variabilem , uti hujus. fo- 
ris petala fefe ample extendunt, atque hic tamen flos 
vagus, & laxus eft. Zen $ 
CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 14 
XX. HOOFDSTUK. 
De Gandafalie Plant. 
It ts een mede zoorte van de Galanga, dog niet De. 
ceryagtig , fcbier niets bebbende van: e » als 
een welriekende bloeme ; de geknopte twortel kruipt 
dwers als Galanga » dog is dunder , witter , en Wee- 
ker , ganfch niet fpeceryagtig , maar Plegts een weinig 
riekende, xy fcbiet fpitxe boorns uit als priemen, daar 
uit worden lange, groene, en fiyve Delen, uit den ron- 
den plat, en gedrukt’, vier , en vyf voeten. boog , bier 
aan ftaan de bladeren, die van Galanga ganjch gelyk, 
dog korter , mede in febuinze paralelle ribben, of turens 
verdeeld. Zy Baan niet tegens malkander in ryen gee 
bi aan de Galanga , maar enkeld , weinige, en zonder 
order, 
De bloeme komt voort uit den tros , beftaande van 
groene kelkjes in malkander gedrongen., teder uitgevena 
de een bloem op een lange hals flaande, en gemaakt 
van drie flappe blaadjes, wyd uit malkander gefpreyds 
en in een drie-angel, uit den, witten geel, zommige 
quier, zommige geel als wä/cht, een byzonder fatzoem 
uitmakende , want de helft daar wan is een fmalle hals, 
en vooren breed, bet middelfte, en grootfle beeft ook eet 
ander fatzoen; dan de twee ter zyden, 
In de boeken fidan drie lange , en zwakke boorentjes 
mede wyd uitgebreid , zy beeft een zoeten , dog geilen 
reuk, en is 200 flap, datze niet veel bandelens verdragen 
kan. Na de bloemen volgt geen zaad, en de bloemárae 
gende tros flaat niet regt op zymen fteel, boewel aan 
y zech maar wat fcbuins , en als ter zyden uitwas- 
ende, 
Naam. Jn "t Latyn Gandafülium. Op Maleyts; 
Fava, en Baly Gandafuli, en ook /Tegts Suli. 
Plaats. In Amboina is bet weinig bekend, em, aldaar 
alleenlyk in zommige boven geplant, met ftukken van 
de wortel gelyk Galanga, meer vind ment op Fava, 
en Baly. De Sinezen zeggen , dat bet in baar land 
ook in t wild wall... j^ e 
Gebruyk. Yan deze plante is nog geen zonderlyk 
gebruik bekend, de bloemen werden tot cieraat agter dé 
ooren, of in ^t bair gedragen, zy vervullen met baren 
reuk een gebeelen kamer. Tegens bet zwellen van de 
amandelen, of ander bals geztvel. neemt men °t onders 
fle van den fleel by de wortel, knouwd °t zelve in de 
mond, en met bet zap fmeerd men de zyde, daar bet 
gezwel is, of men kookt de gekneusde Delen in waters 
en gorgeld daar mede warm, 
In de Maleyt/che Letterkonft onder "t jonge volk ge- 
bruikelyk wil deze bloemen , aan een mansperzoon gee 
zonden, zeggen, dat by ongeftadig zy, en in ’t minnen 
vageborllkre , gelyk deze bladeren zig «vyd. uitbreiden, en 
de bloem niet te min meefk ydel is. . ih angis 
XXI 
