176 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XXL 
CAPUT VIGESIMUM 
PRIMUM. 
Galanga Malaccenfis. Bangle Malacca. 
Lia hec Galange fpecies eft, quam hic defcribi- 
A mus, magna ex parte filveftris. Forma fua cum 
Galanga majore convenit, vel magis proprie ad- 
cedit ad illam Globbe, quam libro undecimo defcri- 
bimus , odor autem ejus cum Bangleo & Contsjor con- 
venit. 
Radix fimilis eft Galange, fed magis lutea eft, & 
mollior Lampujo , odore ad Bangleum adcedens. 
Longos rectosque erigit caules, fique fponte prove- 
niat, duodecim & quindecim pedes altos, plerumque 
ollicem craffos , aliquando inftar brachii infantis; 
ee folia infident alternata , illis Globbe omnino 
fimilia ; octodecim. & viginti pollices longa , quin- 
que fexve digitos lata, fuperne ex nigro virentia, 
inferne obfcure flava & lanuginofa; unde ab aliis di- 
ftingui poteft hzc planta fpeciebus , contricaque for- 
tem inftar Banglei fpirant odorem , ficcata autem pro- 
pius ad Zingiberis odorem adcedunt. d t 
Majores caules feu ftipites in fummo alium emit- 
tunt cauliculum, erectum quoque , fesquipedem lon- 
um, Cui flores adcrefcunt per ftrata quafi , feu fupra 
efe invicem, uti in Hyacinthis, fed longe alius for- 
me. Sunt enim concavi , ex fex petalis compofiti ; 
quorum bina majora ad latera inftar alarum funt pofi- 
ta, externe albicantia, interne rubra, albis ac luteis 
ftriis & punêtulis eleganter picta feu variegata, acfi 
characteres vel litere quzdam effent, bina alia alba 
minora petala fub his locantur, uti in Zingiberis flore, 
binaque alia alba minora floris dorfum tegunt. 
Poft hunc florem capitulum locatur viride, quod in. 
fructum excrefcit, magnitudine ovi columbini, fed 
qui rotundior eft, parum trigonus, quumque maturus 
eft, intenfe rubet, luteis firmisque pilis hirtus eft 
patum pungentibus , cutisque pruritum excitantibus. 
Bree officulum locatur trigonum , ex magnis an- 
gulofis & nigricantibus granulis compofitum, argen- 
tea medulla feu pellicula conjunctis, inftar granulo 
rum Globbe crispe vel Cardamomi, faporis ingrati. .Ex- 
terna tenuis & fragilis gluma trifida eft, quum matu- 
rus fit fructus, qui & fupra umbilicatus eft, odorem: 
que fpirat Tsjonckor , qui odor noftratibus ingratus 
eft, fed ab incolis cum illo Cardamomi comparatur. 
` Nomen. Latine Galanga Malaccenfis. Malaice Lan- 
uas, & Bangle Malacca, aliis Makuy Malacca. Am- 
Soit: Annipa Wackan majus, & Lawaffa Malacca , 
uidam enim hanc pro fpecie Languas habent , alii 
anglei, ac noftri Amboinenfes pro Globba.' Nomen 
Makuy adfinitatem habet cum Unin Mackay, quod 
nomen Amboinenfe eft Banglei fupra cap. 13, defcrip- 
ti, cum cujus odore hzc planta maxime cWhvenit, 
atque hinc a plurimis Malayenfibus Bangle Malacca 
vocatur. Javanice Cumadjara betul ad diftinctionem 
Camadjame, que Sireum eft. 
Locus. In Amboina crefcit ad oras levium filvarum, 
vel in defertis hortis ad montes fitis, uti & circa Caju 
Puti arbores albas. Per radicem etiam propagatur ac 
circa edes plantatur, ubi ejus caules non ultra digiti 
craffitiem adquirunt , ac feptem pedum altitudinem ha- 
bent. Videtur copiofe crefcere circa Malaccam, uti 
& in Java & Baleya. 
Ufus. In Amboina non peculiarem habet üfum , ex- 
cepto quod muliercule fructuum putamina feu glu- 
mas in aqua conterant , qua veftes & capillos lavant, 
ut fortem ipfis concilient odorem , qui ipfis gratus ha- 
betur, Ut Baru Sagueri arboris rite pr&paretur, ita 
ut fomes igniarius bone fic note, ac facile ignem 
concipiat & adcendat, Baru hoc in fucco ex crafliffi- - 
mis hujus plante caulibus expreffo inftilletur bis ter- 
ve, quod ad folem exficcandum iterum eft. Recen- 
tem ejus radicem , que 
Amboinenfes mafticaht cum Pinanga feftis fuis, quum 
per totam noctem cantent, ut vox ipfis fit clara, 
nec fauces raucefcant. 
Macuy genuinum hujus fpecies eft, quum vero pe- 
nitus fit filveftris, hanc plantam libro undecimo de- 
fcribemus inter Globbas nomine Globbe Uviformis, 
Tabula 
Tsjonkor odorem habet, 
XXL HOOFDSTUK 
De Malaccife Galanga, 
En ander meeft wilde xoorte van Galanga , is % 
E geene wy bier befchryven. Het is aan fatzüem de 
groote Galanga , of noch eygentlyker de Globba: ge 
lyk, die wy in’t 11de Boek befchryven , maar van reuk 
met de Bangle en Contsjor overeenkomt, 
De wortel gelykt mede nia de Galanga , dochis geelder; 
en weker als Lampujang , in reuk na Bangle trekkende, 
Het febiet lange en regie flelen op , zoo * in bet wild 
waft; 12 en 15 voeten boog , in * gemeen een duym dik, 
zomtyds als een kinds arm; daar aan ftaan de bladeren 
veraviffeld tegens malkanderen, die van Globba ganjcb 
gelyk, 18 en 20 duymen lank , vyf of zes vingers 
breed, boven fwart-groen, van onderen donker-geel, en 
wolagtig in 't aantajlen, waar aan men ze van andere 
zoorten onderkennen kan, gewreven, bebben zy een fter: 
ken reuk als Bangle , maar de gedroogde komen den Gem- 
ber nader. 
` De booft ftelen of flammen dragen aan baar opperfte cen 
andere ficel, mede regt, en anderbalf voeten lank, daar 
aan waffen de bloemen boven malkanderen als Hyacintben, 
doch van een gebeel ander fatzoen, Zy zyn bol, als kelk: 
jes, van 6 blaadjes gemaakt , waar van de twee groatfte 
ter zyde flaan als wangen , buyten wit , binnen rood , met 
witte en geele firepen en puntjes fcboon gejchilderd, als 
of bet eenige letters waren, twee andere witte blaadjes 
leggen bier onder, als in de Gember-bloem, en noch twee 
kleene witte dekken den rugge van de bloeme. : 
“` Achter deze bloem ziet men een groene knop , waar uyt 
de vrucht werd, in de groote vaneen duyven ey, dach 
ronder , een weinig driezydig „als ze Typ is, boog rood, 
miet geele flyve baayrtjes bezet van buyten, die wat ftes 
kelig zyn, en op de buyd jeuken veroorzaken, Binnen 
leyd een klompje in drien deelbaar , van groote hoekige en 
Jwartagtige korls gemaakt, met een zilververwig mer 
ofte buydeken aan malkander bangende, gelyk de korls 
van Globba Crispa of Cardamom, onlieflyk van fmaak. 
De buytenfte dunne en broffe fchaal kan in drien verdeeld 
werden, als ze rypis , beeft een naveltje boven op , en riekt 
fterk na Tsjonckor, voor de onze onlieflyk, maat by de 
Indianen werd bet met Cardamom vergeleken. ` ` 
Naam. Int Latyn Galanga Malaccenfis. Maleyts 
Lanquas en Bangle Malacca, by andere Makuy Mae 
lacca. Amboinfch Annipa Waccan bet groote , en La- 
waffa Malacca , want zommige bouden `t voor een gee 
flacbte van Lanquas , zommige van Bangle , en onze 
Amboinezen voor Globba. De naam Makuy beeft een 
gemeen[tbap met bet Unin Mackay , een Amboinfcbe naam 
van Bangle, boven cap. 13. met wiens reuk deze planta 
meeft overeenkomt „en daarom ook van de meefte Maleyers 
Bangle Malacca genaamt werd. Favaan/cb Camadjara 
betul, tot onderfcheyd van Catnadjam , ’t welk Siree is- 
Plaats. In Amboina waft bet aan de randen van de 
ligte bo[Jcben , ofte in verlatene tuinen in ^t gebergte, als 
mede omtrent de-witte bomen Caju Puti. Met de wortel 
word bet ook omtrent de buyzen geplant, daar de fielen 
niet boven een vinger dik, en zeven voeten boog werden. 
Het fchynd,dat bet veel in "t wild omtrent Malacca moet 
ipo ‚als mede op Fava en Baly. 
ebruyk;-In Amboina heeft bet geen zonderlyk ge- 
bruyk , bebalven dat de Vrouwtjes de fchalen van de 
vruchten in water wryven , en daar mede bare kleeren en 
baayren waffchen , om dezelve een flerken geur te geven, 
die by baar lieden aangenaam is. Om de Baru van de 
Sagueers bomen te bereiden , dat "er goede tontel van wer- 
de, die bet vuur ligt ontfangt , zoo wafcht dezelve Baru 
in bet zap uyt de dikfte ftelen dezer plante gre y een 
teys of twee „en droogdze telkens in de Son. Zyne ver/che 
wortel , die mede na Tsjonckor riekt, knouwen de Am- 
boinezen met Pinang , als zy op bare Hoogtyden beele 
nagten opzingen moeten , om een gladde keel en klaar? 
Dem te krygen. 
Het eygentlyke Macuy is een mede-zoorte bier van» 
doch om dat ze gant/ch wild is, zoo zullen wy xe in * 
11de Boek onder de Globbas befchryven met de naam van 
Globba Uviformis. De 
