178 HERBARITAMBOINENSIS Liber VII. cap. XXIII 
In memorato Dodoneo reperitur, Italos foliorum cine- 
res adhibere ad ora vulnerum feu finuum prorepentium 
aperire, quod Papyrus quondam efficiebat , in aceto 
autem aqua fubaêto vel vino macerata hzc folia re- 
centia curant ac rubra vulnera, nullis aliis medica- 
mentis curabilia. Viles /Ethiopum flamines, uti & 
Catholici: plebei , aliis deftituti rebus, rofaria fua ex 
bujus formant officulis feminalibus , ande & heee plan- 
ta fupra memorata accepit nomina. 
“In aliis quoque veteris Indie regionibus , quas Æ- 
thiopes inhabitant , fine dubio crefcet; anno enim 
1685. laminem Athiopicum cepimus, qui Arabem 
efTe fefe profitebatur , quique fecum ducebat tria quam 
longiflima rofaria feu Taffibehs , quorum longifli- 
mum mille, ac medium trecenta continebat officula, 
adeo nigra, dura, & polita, acfi ex ebore vel alio 
quovis offe effent confe&a , cuncta autem erant offi- 
cula hujus plante. Vulgaria vero rofaria feu Taffi- 
bets /Ethiopum non plura continent nonaginta novem. 
Hic autem Arabs fpurius novam introducebat do- 
&rinam & fectam inter /Ethiopes , qua docebat tan- 
te longitudinis rofaria effe adhibenda , quz vero tant 
noxia erat populo , ut magiftratus nofter rogatu ves 
terum. ZEchiopum , novam illam doctrinam vetare co- 
geretur, dum enim flamines hi viros cogebant tam 
longa rofaria precando enumerare , atque interea fefe 
ab uxoribus fuis abftinere, hi flamines ipforum uxores 
ftupro exercebant , atque nullum præterea reftabat 
tempus per longos iftos fufurros , ad quetidianum 
peragendum opus, & victum querendum. . 
Ad conficienda hecce rofaria femi matura eligun- 
tur officula, quz perforantur filo cupreo , cui tam diu 
ádpendent, donec indurefcant & nigrefcant , quum of 
fea effe quis putaret. 
In gemelde Dodonzus vind men,dat de Italianen de a[Jcbe 
dezer bladeren gebruyken,om de monden van de voortlopende 
gaten teopenen, als men met de Papyrus dede, maar in gewa. 
terden azyn of wyn geweekt , belen de ver/cheen roode ze. 
ren, die met geen ander middel geneesbaar zyn. De flegte 
Paapjes onder de Mooren , als mede de Romamiften, die 
anders niet bebben , maken haare Bidfnoeren van deze korls, 
wear van dit kruyd de bovenflaande namen beeft, 
Het moet in andere Landen van oud Indiën „daar Mo. 
ren wonen , ook groeyen: want wy bebben Anno 1685, 
een vreemden Moorfchen Paap gevangen, die zich voor 
een Arabier uitgaf , en by denzelven gevonden 3 onge- 
meene lange Bidfnoeren of Taffibebs ,waar onder de lang. 
Ste duyzend , en de middelfte 300 korls badde , zoo fwart, 
bard, en glad, als of zy van ivoor of ander been ge- 
maakt, en fwart geverft waren ; doch alle waren zy van 
de koris dezes kruyds. De ordinaris Taffibebs van de 
-Mooren , bebben anders niet meer dan 99 Korls. 
Doch dezen gecontrafeyten Arabier bracht een nieuwe 
leer en felle op, onder de Mooren, waar by. men 200 lange 
Taffibebs gebruyken moefle, dog zoo fchadelyk voor bet 
Wolk, dat onze Overheid zelfs op °t verzoek der oude 
Moren, die nieuwe leer verbieden moefte, want terwyl 
deze Papen de Mannen dwongen zulke lange Bidfnoeren 
uyt te lezen, en ondertuffchen: baar van bare Vrouwtjet 
te onthouden, zoo misbruykten deze Priefters bare wy- 
ven; zoo en fchoot er ook geen tyd over door dit lange 
preuvelen om bet dagelykze werk te doen,en de koft te 
winnen. 
Tot bet maken nu van deze Bidfnoeren , verkieft met. 
de balfrype koris , dezelve doorftekende met een kopers 
draad, en latende dezelve daar aan bangen, tot dat xy 
bard en [wart worden, Wanneer men "t voor been zoude 
aanzien, \ 
CAPUT VIGESIMUM 
TERTIUM 
Acorum. Deryngo. 
Icet Acorum putatum fit herba frigidis feu Bore- 
ds alibus regionibus propria, in India tamen Orien- 
~~ tali quoque obcurrit non tantum in humidis, fed 
etiam in ficcis & altis crefcens locis. Eandem fere 
habet formam , qua in Europzis Herbariis defcrip- 
tum eft: Radix enim ejus eft longa, repens, vix di- 
gitum craffa , modo fub terre fuperficie prorepens, 
immo fepe nuda eft, atque hinc ad fummam ejus 
partem viridis, fubtus alba, & ad latera fufca, Divi- 
it fefe in paucos laterales ramos radicales, qui longe 
prorepunt, lentique funt, flexiles , ac difficulter dis- 
rumpi poflunt. 
Recens hxc radix interne plerumque alba eft, fic- 
cata vero ruffefcit, faporque ejus eft acris,non mul- 
tum fervens , cum levi amaritie , odor fortis eft , a- 
fomaticus, ac caput quodammodo gravans, quz e- 
him in paludofis crefcit locis, fulphureum fpirat odo- 
rem ac fere ingratum , in fuperiore ejus parte. in 
aunulos videtur diftinéta , fed obliquos, & inregula- 
res, ex quóvis autem- nodo longum excrefcit folium, 
eo modo , ut unum dextrorfum , aliud finiftrorfum ver- 
Gis se 
"Maxima folia cóadunata excrefcunt ‘ad repentis 
radicis erue um. Es pedem, immo binos pedes 
alta, digitum lata, & femper erecta, illis Butomi fi- 
milia 5 heee ver | Acori breviora fant, folidiora , gla- 
briora , venis deftituta „fed nervo donata longitudina- 
li, ab utraque protuberante parte, nullo modo læ- 
dentia, intenfe AIN p plana excepto quod infra 
pan fint complicata, & prope radicem parum fu- 
ka, Inter manus contrita, eundem penetrantem a- 
‘Tomaticumque cum radice habent odorem, qui eque 
grats eft, & in ficcatis perfiftic, . 
, In radice matrice prope ortum majorum foliorum 
quatuor vel quinque minores propullulant radices , 
quz fenfim ibi novos quosdam formant fürculos , vel 
nova brachia, “In binas dividitur fpecies, que parva 
tamen eft differentia, una nempe paluftre , altera ter- 
reítre dicitur Acorum. Ss, 
 Acorum 
XXII. HOOFDSTUK. 
De Oofl-Indifebe Acorus, of Cabmus 
Oewel 't Acorum een kruyd is, 200 men, gemeend 
beeft, de koude Landen eygen, zoo vind men bet 
nogtans ook in Ooft- Indien ‚niet alieen op. vogtigt, 
maar ook op drooge en verbeeve plaatzen. Het beeft by 
kans de gedaante , gelyk bet de Europifcbe Kruydsboeken 
befebryven, want bet is een lange kruypende wortel, 
Schaars cen vinger dik, even onder "t. rijch van de aarde 
gaande , dikwils blood, en daarom aan "1 bovenfte groen, 
wan onderen wit, en aan de Zyden bruyn. Zy verdeeld 
baar in weinige zyde-takken, die al weder lang voort- 
kruypen, zeer taay , buygfaam „en qual yk om-te-breeken, 
De verfche is van binnen doorgaans wit, maar de drooge 
befterft ligt-ros, de fmaak fcherp, niet zonderlyk beet, 
met een kleene bitterbeid , de reuk ert, ‚[peceryaglig „en 
"t booft, wat be/warende, want bet geene in moerafige 
plaatzen waft , riekt vry wat fwavelig , en bykans onaan- 
genaam , aan de bovenfie zyden febyndze in leden ver- 
deeld te zyn, doch fcbuyns en onordentlyk , komende uyt 
ieder lid een lang blad, zodanig dat bet eene. aan de-reg- 
ter, en "t ander aan de flinkerzyde der wortel flaat. 
De grootfle ziet men digt op malkander , aan *teynde 
wan de kruypendè- wortel, 13 en 2 Voeten boogs enteen 
vinger breed, altyd. overeynd fiaande, bet fnygras zeer 
gelyk , doch die van Acorum zyn korter 5 gelyviger » 
qut » zonder-aderen, dan. de middel-zenuwe in. de 
engte, die te weerzyden uytbuyld , niet fm ydende » boog- 
groen, en vlak, behalven beneden, daar xy «vat, gevon 
«ven flaan , by de wortel wat bruyn. Tufcben-de ban” 
den gevreven , bebben zy dezelfde fterke Aromatieque 
fos sn A wortel, of wel zoo lieflyk: 5 die ook in de 
rooge blyft. ` ` vi 
an-de oude «vortelen nu komen by. den.oonfpronk p 
de groote bladeren 4 a 5 kleendere voort , die metter $ 
aldaar eenige afzetfels, of nieuwe armen formeren: Men 
verdeeld bet in 2 zoorten , dog met eem kleen: under/cbeids 
als Water- en Land Acorum. = + 2 sun 
Water 
E^ Gi 
