VIII Bock. XXIII Hoof7. 
Acorum paluftre maximum eft , atque ad ripas flu- 
minum crefcit, ut & in locis paludofis, ubi lapilli & 
arena conmixta funt, quam maxime luxurians, lon- 
ga & pinguia producens folia ¿ magnum obcupans 
jocum. Ejus radices orchiam circiter longe funt, 
ultra digitum crafle „interne albiffime. Terreftris fpe- 
cies minora & graciliora gerit folia, ejusque radix 
externe magis fufca eft , faporemque habet magis 
ferventem & acriorem. 
Inter hec folia unicum aliquando excrefcit craffius 
& anguftius reliquis , inferne ad tertiam circiter ejus 
partem triangulare; & interne junceum, reliqua fu- 
perior pars aliis fimilis eft. In fummo trianguláris 
artis ftellula crefcit femi digitum longa, pennam 
craffa vel paulo craffior, julis Coryli fimilis ; vel in 
India ad fruftum Siriboz adcedens; rotunda, hepa- 
tici coloris ; ac rugofa , obliquis lineis diftinéta feu 
{triata, ubi & aliquando quid Mufcofi adparet , quod 
Acori flores reprefentare videtur, alios enim diftin- 
étos flores hic in India obfervare non potui. 
“Carol. autem Clufius libr. 2. rarior. pl. cap. 50. 
fcribit, in Europeo Acoro julum hunc excreftere ad 
craffiiem & longitudinem digiti , cui infident parvi, 
pallidi ; fed diftin&ti , quadripetali flofculi , quos mul- 
ta infequebantur tubercula, qualia in hac Indie O- 
rientalis planta nunquam vidi , ceteroquin ejus de- 
fcriptio cum noftra fatis convenit. Julus ifte raro quo- 
que provenit ,ac fere nunquam in illo, quod in hu- 
mido crefcit folo; 
Nomen. Latine Acorum & Acorus, liodie in Phar- 
macopzis Belgicis Calmus, non autem per hanc vo- 
cem intelligendum eft Calamum aromaticum , qua lon- 
ge alia ac pretiofa eft planta. Alia omittens Euro- 
æa nomina; uti & hanc radicem circa annum 1574. 
ope quorundam Czfareorum legatorum in Europeis 
poftris regionibus innotuiffe, atque ex Turcia fuiffe. 
deductam primum Viennam, nunc autem adeo mul- 
tiplicacam in Hollandie & Zelandi& foflis, ut pro in- 
digena haberetur planta, de qua vide Clufium |. c. 
Turce hanc vocant Agir, vel uti Zu Dale. ex 
ercit. 40. fcribit Air. Lithuanenfes Tartarski Zeli; h. 
e Tartari herba, quum in Tartariz regionibus pro- 
pe Pontum Euxinum copiofe crefeat, vel pose ar- 
tari multam hanc fecum ducant; Arabice Alwag & 
fine articulo Wag. Perfice Alwab, atque hinc deri- 
vata funt Indica nomina Vas, Vafabu, Vaicam , & Va- 
dikam. In Bengala Bios , in regionibus Malaienfibus 
Deryngó, quod Portugalli Dirimgo fcribunt. Nomen 
quoque Arabicum Karun inveni, quod forte corrup- 
tum eft Acori, atque hinc apud Malaienfes quosdam 
Conjango. In Banda Caju Swangi, h. e. herba mago- 
rum, vel ob gravem ipfius odoreín; vel quod magos 
inertes reddat. Amboinice in Luhua Aywabäu ,h.e, 
Porcina radix. Sinice T/cbaupo. Quibusdam Peckin 
Zoan, h. e. Peckenfis Cepa, non ob ejus formam, 
fed a gravi & penetranti odore: : 
Locus. Antiquis temporibus hac radix parum nota 
erat , forte ob fimilitudinem cum Butomo pro hoc 
abita, in Colchide , aliisque Pontus Euxini Bofea- 
libus regionibus tantum inveniebatur; unde for- 
te tranflata fuit in Galatiam & Bithyniam , dbi pre- 
` fertim luxuriofe crefcit prope lacum circa urbem Bur- 
fiam.feu Prufam ; fenfim enim calidioribus adfueta re- 
gionibus tandem in Cretam venit. 
In India Orientali copiofiffime & elegantiffime cre- 
fcit in aquofa regione Bengalz inferioris, atque in- 
de per cunctas Indie provincias extra Gangem, & in 
infulis aquoíee Indie. Uti id adparet ex Garzia libr. 
lo. aromat. cap. 32. Acorum ih India extra Gangem 
non notum erit, licet tupra memorata nómina Vas, 
Vaticam , & Deringo Calamo fuo aromatico tribuat , quod 
mihi uafum eft ab Acoro multum differre , unde & 
meo judicio vel error quidam in ifto obcurrit capite, 
vel amba ifte plante confüfe admodum ibi deferi- 
buntur. Puto autem, in hasce Orientales infulas a- 
liunde effe deduétum, nüllibi enim obcurrit nifi prope 
hominum des, circa flaminum oftia , paludes, vel 
aliis in humidis lócis. Luxuriofe quoque prope ædes 
trefcit circa püteos plantatum , ubi copiofa effundi- 
tur aqua, & angulus ipfi conceditur tranquillus , ut 
fefe extendere poffit. 
Tom. Y, In 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
179 
Water Acorum is bet grootfle javaft aan de kanten van 
de rivieren en moeraffige plaatzen, daar kleene ftenen en 
zand onderlopen’, zeer weeldrig , met groote en vette bla- 
deren, een ruyme plaats beflaande. De wortelen zyn om- 
trent een vadem lank , en ruim een vinger dik , zeer 
wit van binnen, De Landzoorte heeft kleender en ma- 
gerder bladeren, dè wortel bruinder van buiten; beier 
en fcberper van fmaak. 
Onder deze bladeren komt zomtyds een voort, dikker 
én fmalder dan de andere, van onderen tot omtrent: een 
derde driekantig , en van binnen biesacbtig ; de reft na 
bóven is de anderen gelyk: Aan "t bovenfte van ’t drie. 
kantige deel; groeid een fleertje, een balve vinger lank, 
en ten fcbaft dik, of meer, de Kattekens van de Haze- 
laar gelyk , of in Indiën als een ftukje Siriboa, rond lever- ` 
verwig , en ruyg , met fcbuynze linien geftreept „daaraan 
zomtyds iets mófcbagtigs is, "t welk bet bloeyzel van A- 
corum wil zyn „want ander befcheydelyker bloeyzel bebbe 
tk in Indiën daar aan niet vinden konnen. 
Maar Carol. Clufius libr. 2. rarior. plantat. cap. eo 
Jehryft, dat aan bet Europifcbe Acorum dit Katteken 
uytwaft tot de dikte en lengte van een vinger, waar op 
kleene , bleeke , doch duydelyke., vierkantige bloempjes 
groeyen , en daar op veele knobbeltjes volgen, diergelyke 
ik aan de Ooft-Indifche nooit gezien bebbe, anders komt 
zyne befchryvinge met de voorgaande wel overeen, Het 
voornoemde Katteken ziet men ook zelden voortkomen ‚en 
po nooit dan "t geene , bet welk in een vocbtige grond 
aat. 
Naam. In "t Latyn Acorum èn Acorús, bedendaags 
in de Duytfcbe Apotheekén Calmus ; doch men moefte daar 
door niet verftaan Calamum Aromaticum, dewelke een 
gebeel andere en koftelyke plante is. De andere Europi» 
Jehe namen flaa ik over, als mede dat deze wortel om- 
trent °t Faar 1574. door bulpe van eenige Keyzerlyke 
Gezanten in onze Duytfthe Landen eerft is bekend ge- 
worden , 2ynde daar in gebragt uit Turkyen eer ft na Wee- 
nen, doch nu 200 vermenigvuldigd in de floten van Hol- 
land en Zeeland, dat men ’t voor een Inlandfcb gewas 
zoude aanzien, waar van ziet Clufius loc. cit. De Tura 
ken noemen ’t Agir , of gelyk Julius Scaliger. Exercit. 40. 
Jchryft Air. De Littauwers Tartarski Zeli; dat is Tar» 
ters-kruyd, om dat bet in de Tartar/cbe Landen by de 
Pontus Euxinus veel waft, of om dat de Tartars bet zel- 
ve veel by bun voeren, Arabifch Alwag , en zonder Ar- 
tickel Wag. Perfifch Alwah, bier van komen de Indi- 
Jtbe namen Vas, Vafabu, Vaicam , en Vatikam. In 
Bengale Bods. In de Maleyt/cbe Landen Deryngo , bet 
welk de Portugezen Dirimgo febryven. Ik vinde ook den 
Arabifchen naam Karun, zynde miffchien bedorven van 
Acorum, en-daar van daan by zommige Maleyers Co- 
ryango. In Banda Caju Swangi , dat is, Tovenaars kruyd, 
of om zyn barfchen reuk, of om dat bet de Toveryen zal 
kragteloos maken. Amboin/cb op Lubu Aywahäu, dat 
is, Verkens-wortel, Sinees Tfchaupo. By zommige Pe- 
kin Zoan . dat is, Pekinfe Ajuyn , niet van zyn gedaan- 
te, maar van zyn flerken reuk. +. Bi? 
Plaats: In oude tyden was deze wortel weinig bekend; 
.üffcbien wegens de gelykbeid met bet fnygras voor 't 
zelve aangezten „men vond ze maar in Colchide ‚en ande- 
re Noorder-Provintien aan de Pontus Euxinus , van waar 
ze miffebien overgebragt is in Galatie en Bithynie, 
daar xe inzonderbeid weelderig waft by een Meyr „omtrent 
de Stad Burfia of Prufa, bebbende allenskens de warme 
Landen aangewend , tot dat bet ook in Creta is gekomen. 
In Ooft- Indiën waft. bet meefte en fcboonfle in 't 
waterryke Land Neder Bengalen, en van daar door alle 
Provintien van India, bwyten de Ganges , en de Eylan- 
den van Water-Indién. Zoo als, men merken kan uyt Gar- 
zias libr. 1. aromat. cap. 32. Het Acorum moet in In- 
die , buyten de Ganges niet bekend zyn , boewel by de boven- 
ftaande namen, Vas , Vaticam „en Deringo aan zyne Cala- 
mus Aromaticus geeft ; waar van men verzekerd is van bet 
Acorum veel te verfchillen 3 dierbalven na myn oordeel in 
"t gemelde Capittel „of een almys' met die namen beeft; 
of die beyde plante zeer confues befebryft. Ik betrouwe 
dat bet in deze Oofterfe Eylanden van elders gebragt zys 
avant men vind bet nergens dan bj woningen der mens 
eben, omtrent de monden. van rivieren , poelen, of an- 
dere vogtige plaatzen. Het groeyd ook weelderig by. de 
buyzen, omtrent de putten geplant, daar men veel wa- 
ter giet „en een ied is boek vergund, om zich te kuns 
nen uitbreiden, 
Z 2 Op 
