so HERBARITAMBOINENSIS Liber VII. cap. XXI. 
In altis & ficcis locis ipfum quoque vidi crefcere, 
refertim montis ignivomi Api in Banda, ibi enim e- 
jus folia non ultra pedem longa funt. , 
Radix parva eft, non ultra minimum digitum craffa , 
faporis penetrantiffimi, & odoris graviffimi, cum no- 
tabili amaritie, contra quod in aquofis crefcit locis y 
multo debiliorem habet faporem & odorem , qui ta- 
men aliquando fulphureus eft, & quodammodo autte- 
pe. praefertim quum locus ifte nigro ex ceno con- 
et. 
In Zephyreis Sinz partibus non potui detegere 
hocce crefcere, attamen ipfis notum eft, ac defer- 
tur ex Borealibus Provinciis, Peckin nempe & Lean- 
tung. Dicuntque per populares fuos ex iftis locis 
fenüm in Zephyreas partes, ac porro in hasce infulas 
effe tranflatum , cujus rei ipfis fidem non habeo, quum 
Sinenfes natio nimis fit avara & invidiofa , quam ut 
alicui nationi aliquid nihilo daret vel communicaret. 
Si in Moluccas, Amboinam , & Bandam fit intro. 
duétum , fine dubio fa&um erit per Malayenfes, Ja- 
vanos, & Maccaffarenfes. 
Ufus. De Acori ufu & viribus , quum jam defcripta 
fint, lectores ablegabimus ad Europzos libros, præ- 
fertim ad Diofcorid. libr. 1. cap. 2. & commentaria 
Matthioli in iftud caput, & Galeni libr. 6. de fimpl. 
medic. facultate, 
Quum Acorum in hisce fervidis proveniens regio- 
nibus ingratum magis & acriorem habeat faporem ; 
quam quod in frigidis crefcit locis , hinc non ita 
aptum eít, ut condiatur quam iftud. Recentes 
juffi radices primo rite decorticare & depurare, per 
tres dies primum in aqua, ac dein per tres alios dies 
in aqua faccharata maceravi, ac tum cum faccharo 
excoxi, faporem tamen fervabat aufterum , comperi 
autem poft annum elapfum melioris effe note. Sar 
lubres funt he radices menfibus pluviofis , qui in 
Amboina frigidiffimum , craflum, &. infalubrem red- 
dunt äerem, fi jejuno ftomacho ipforum portiuncula 
ore mafticetur contra derem malignum. Radix enim 
hee eft fervida , adtenuans, & exficcans, atque in 
India parva dofi interne adhibetur. 
. Admifcetur potionibus, que puerperis propinantur 
poft partum ad corpus depurandum & exficcandum , 
item alii admifcetur decocto, quod cum efficacia ad- 
hibetur contra tumentem Lienem Tebatu dictum. 
In melle vel faccharata aqua decocta hec radix 
tenacia adtenuat fputa , que pulmonem & pectus ob- 
imu se commune eft vitium fenibus, qui vero 
htbyfi laborant, eam vitent, nimis enim exficcat, 
noxia quoque eft iis , qui Cephalalgie obnoxii funt, 
ob gravem & moleftum ipfius odorem. Cum Ban- 
gleo, Lampujo , & Siri Pinanga mafticatur , & adfper- 
itur puerorum abdomini , quum ejus torminibus la- 
orent, vel incantati fint, hec enim planta generali- 
ter cenfetur efficaciffima effe contra ineantamenta. 
- Folia ac tadices aqua incoéta, (in Europa hoc cum 
vino fit ,) emolliunt & detumefcere faciunt membrum 
virile ac fcrotum, D lintea in decocto hoc madefacta 
iftis adplicentur partibus, ita ut ob hanc fimilesque 
eauffas quibusdam videatur dicta fuiffe Radix Venerea, 
non quod Venerem promoveat & excitet, fed quod 
contra Venereas adfectiones & vitia valeat , atque 
tali modo innominatus ifte Med. Doctor vera dixif-- 
fe forte potuit, qui Vienne Clufium monebat ; ip- 
fum in Acori defcriptione addere debere , Acorum 
Venerem exftinguere , & mulieres fteriles reddere. 
Tacole quidam vetant hanc radicem conmifcere, vel 
adponere medicamentis , quz contra Epilepfiam & 
convulfiones preparantur, cum prO veri fpecie di- 
centes, hanc radicem per fortem {uum odorem om- 
nia alia enervare medicamenta , & inefficacia redde- 
re,unde & non oportet aliis admifceri , nifi ejusdem 
qualitatis , h. e. fervidis & odoratiffimis rebus. 
A Sinenfibus adhibetur ad cimices ex cubilibus 
depellendos , fi hec nempe. herba fub pulvinaribus 
deponatur, _adfumitur quoque contra abdominis tor- 
mina er frigore orta. Credunt etiam, quod, 
in domibus fufpendatur, cuncta incantamenta & Dz- 
mones expellere , unde & in Banda Malaienfe no- 
men Ubat fen Caju Swangi fuum habet ortum. Fo- 
lia ejus eum pauxillo aluminis in aqua contrita, & 
hac os fi colluatur, vacillantes firmat dentes, 
Si 
Op hooge en drooge plaatzen beb ik "t ook zien 
inzonderbeid van hx vuurberg Gunong Api in malin, 
maar de bladeren worden niet boven een voet lank. > 
De wortel is kleen „niet boven cen pink dik „zeer feher 
van fmaak , en fcberp van reuk, met een merkelyke bij. 
terbeid , daar en tegen °t geene aan waterachtige plaat. 
zen waft, is wel flapper van reuk en {maak , maar heeft 
dikwils een fwaveligen reuk, en wrangheid by zig, in- 
zonderbeid als de plaats [warte modder beeft. - 
In de Zuyder-delen van Sina , kan ik niet vernemen, dat 
bet waft, egter is bet by bun lieden bekend ‚en werd ge- 
bragt uyt de Noorder-quartieren, te weten de Provintien 
Peckin en Leautung. Zy meenen , dat bet door bane 
Lands-lieden uyt dezelwe plaatzen allenskens in de Zut, ` 
derdelen, en verders in deze Eylanden gebragt zy, bet 
welk ik niet gelove, want den Singes is al te gierig en 
nydig voor niet iets aan andere Natiën mede te delen, 
Zoo het in de Moluccos , Amboina , en Banda ingebragt 
is, zoois "t buyten twyfel. gefchied door Maleyers , Fan 
vanen; en MaccafJaren. 
Gebruyk. Van bet gebruyk en kragten des Adorum „zoo 
veel die alrede befcbreven zyn, zullen wy den Lezer 
wyzen na. de Europifche boeken, inzunderbeid na Dio- 
fcorides lib. 1. cap. 2. en de Commentaria van Mat, 
thiolus over *z zelve Capittel, Galen. lib. 6. de fim- 
plic. medic. facultate, 
Dewyl den Acorum in deze heete landen. voortkomen« 
de, vry onlieflyker en wreder van fmaak is , dan die in 
koude landen waft , zoo is ze 200 bequaam niet om te con- 
fyten als de andere. Ik bebbe verfche wortelen ter depen 
laten fchillen en [cbrappen , eerft drie dagen in water, en 
daar na nog drie andere dagen in gezuykerd water laten 
weeken, en als dan met zuyker opkoken , maar zy bleven 
noch al bars van fmaak , en ik bevond , dat zy naar een 
Jaar beter waren. Zy zyn anders gezond in de regen- 
maanden, dewelke in Amboina een zeer koude , dikke , en 
„ongezonde lucht maken; des morgens nuchteren cen ftukje 
in de mond genomen tegens. de quade lucht.. Zy is beet, 
dun makende , en opdrogende van eigenfchap , werdende in 
Indien in kleene quantiteyt binnens lyfs gebruykt. 
Zy werd gemengd onder de dranken, die men de Kraam- 
vrouwen ingeeft, om na de geboorte bet lichaam te zuy- 
veren, en op te drogen: als mede een andere drank, die 
men maakt tegens de gefwolle Milt, Tehatu genaamt. 
In boning of zuyker-water gedronken, verdundze dé. 
taaye fluymen , die de longe en borft befwaren „een gemeen 
gebrek by oude lieden, maar die aan de teeringe val Zb 
moeten dezelue myden, want ze verdroogd te zeer, als 
mede die tot hoofdpyn geneygd zjn , wegens bare [ware 
en moeyelyke reuk. Met Bangle, Lampujang ; en Siri 
Pinang geknouwd , befproeyd men de kinders den buyks 
als zy buykpyn bebben , en betoverd zyn, want in "t gee 
neraal deze planie jegens tovery kragtig gebouden werd. 
De bladeren en wortelen in water gekookt, (in Europa 
doed men *t met wyn ) verzagten, en doen flenzen bet ge 
Jwollen Zeg en Scrotum ‚doeken daar in nat gemaakt 
en omgeflagen , zoo dat ze fchynd om deze en diergelyke 
oorzaken by zommige Radix Venerea genaamt te zyn, 
niet om dat ze Venerem bevorderd , maar om dat ze tegens 
de Venerifche gebreeken diend ‚en zoo zoude mi[Jcbien. die 
ongenoemde Doctor nog gelyk bebhen , dewelke- te Weenen 
Clufium vermaande , dat by in zyne befcbryvinge by bet 
Acorum zoude voegen, dat het Venerem uithlufte, en de 
Vrouwen onvruchtbaar. maakte. Zommige Inlanders ver- 
bieden ook deze wortel te mengen of te leggen by. Medi- 
camenten , die men tegens de vallende ziekte , en fLuypjes 
bereyd , en zeggen met waarfchynelykheid , dat deze wor- 
tel met baar hes reuk alle andere Medicamenten dood, 
en kragteloos maakt , waarom ook niet beboorlyk zy, van ge" 
an dd te worden dan by baars gelyken, dat is.beete en 
Jierkriekende dingen. ',. Beet 
Zyn gebruyk by de Sinezen is om de weegluyzen uit de 
bedfieden te verdryven ‚als men "t kruyd onder. de kuffens 
leyds item bet werd ingenomen tegens de buykloop , die 
van koude ontflaat ; y geloven ook, dat het in de buy- 
zen opgebangen , alle iovery en quade geeften.verdryfts 
waar van de Maleytfche naam in Banda Ubat of Caju 
Swangi komt. De bladeren met een weinig Aluyn 1m 
water gewreven „en in de mond gebouden , maakt de Wag- 
gelende tanden vaft. je Ji 
Als 
